Bankowy Tytuł Egzekucyjny w świetle przepisów i orzecznictwa
Instytucje kredytowe są uprawnione do nadawania bankowego tytułu egzekucyjnego, na podstawie pisemnego oświadczenia klienta zawartego w umowie.
Czym jest bankowy tytuł egzekucyjny?
Instytucje bankowe mogą wystawiać bankowe tytuły egzekucyjne na podstawie posiadanych ksiąg lub innych dokumentów związanych z wykonywaniem czynności bankowych. Może on być podstawą egzekucji prowadzonej według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonywała czynności bankowej albo jest dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej. Przy czym wymagane jest złożenie przez tą osobą pisemnego oświadczenia o poddaniu się wspomnianej egzekucji.
Oświadczenie, o którym mowa powyżej, powinno określać kwotę zadłużenia, do której bank może wystawić wspomniany tytuł egzekucyjny, oraz termin, do którego bank może wystąpić o nadanie mu klauzuli wykonalności.
Nadany bankowy tytuł egzekucyjny ma taką samą moc jak wyroki bądź nakazy sądowe, a możliwość ich samodzielnego wystawiania przez instytucje kredytowe jest znacznym ułatwieniem. Jedyną czynnością, jaką bank musi wykonać jest to złożenie odpowiedniego wniosku do organów sądownictwa, aby nadały klauzulę wykonalności na omawiany tytuł egzekucyjny. Sąd podczas weryfikacji sprawdza, czy bankowy tytuł egzekucyjny posiada wymagane prawem elementy, jest zgodny z wydanym przez kredytobiorcę oświadczeniem oraz czy wniosek został złożony w wymaganym terminie. Wszystko dzieję się bez powiadamiania dłużnika podczas niejawnego posiedzenia. Bank posiadając klauzulę wykonalności może wówczas skierować sprawę do komornika.
Jak się bronić przed bankowym tytułem egzekucyjnym?
W praktyce najczęściej dłużnik dowiaduje się dopiero od komornika o wystawionym bankowym tytule egzekucyjnym z nadaną klauzulą wykonalności. Kredytobiorca jednak w tej sytuacji nie zostaje całkowicie bezbronny. Otóż ma prawo złożyć zażalenie na postanowienie sądu o nadaniu klauzuli wykonalności lub wytoczyć przeciw bankowi powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego w całości lub części.
Zażalenie na postanowienie sądu ma podstawę, kiedy nie zostały spełnione formalne przesłanki nadania klauzuli, przykładowo minął wskazany w oświadczeniu termin w jakim bank miał prawo do wystąpienia o jej nadanie. W przypadku, kiedy poprzez zażalenie dłużnik próbuje kwestionować zasadność wypowiedzenia umowy kredytu - nie jest to skuteczne.
Dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego w całości lub części albo ograniczenia (art. 840 k.p.c.). Zgodnie z tym może wystąpić z zarzutami dotyczącymi wierzytelności objętymi klauzulą wykonalności, wśród których mogą się znaleźć: twierdzenia o braku podstaw do wypowiedzenia umowy, do potrącenia należności bądź błędnym wyliczeniu kwoty zadłużenia. Jednak nie jest to jednoznaczne z zawieszeniem podejmowanych działań komorniczych. W tym celu kredytobiorca powinien złożyć wniosek o zabezpieczenie powództwa przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo jest wyznaczona opłata za pozew wynosząca 5% kwoty będącej przedmiotem sprawy.
Przedawnienie roszczeń bankowych
Stosując przepisy Kodeksu cywilnego (art. 118) roszczenia banków przedawniają się z upływem trzech lat, ponieważ należą do czynności związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarcza. Terminem początkowym okresu przedawnienia jest data spłaty raty kredytu wykazana w umowie. W sytuacji, kiedy bank postanowi wypowiedzieć umowę kredytu, raty dotychczas niewymagalne - stały się wymagalne wraz z nadejściem terminu wymówienia umowy, a więc od tej daty należy rozpocząć liczenie okresu przedawnienia. Jednak złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności, powoduje naliczanie terminu przedawnienia od początku.
Sprzedaż wierzytelności, czyli cesja, nie powoduje przerwania biegu przedawnienia. Zgodnie z obowiązującymi przepisami termin przedawnienia wynosi trzy lata od dnia wypowiedzenia umowy.
Zmiany w przepisach dotyczących bankowych tytułów egzekucyjnych
Osoby, które zaciągnęły kredyt w banku przed 2015 rokiem prawdopodobnie miały do czynienia z bankowym tytułem egzekucyjnym. Bankowy tytuł egzekucyjny (BTE) stanowił uprawnienie banku, które pozwalało na dochodzenie należności od kredytobiorcy bez konieczności przeprowadzania pełnego postępowania sądowego. W momencie zawarcia umowy kredytu lub pożyczki klient składał oświadczenie o poddaniu się egzekucji na podstawie BTE. Jeśli pojawiały się zaległości w spłacie, bank wystawiał BTE i składał do sądu jedynie formalny wniosek o nadanie klauzuli wykonalności.
W 2015 roku uznano, że takie uprawnienie banków jest niekonstytucyjne, dlatego obecnie banki nie mogą już wystawiać bankowych tytułów egzekucyjnych. Bankowy tytuł egzekucyjny był przywilejem bankowym, dlatego nie zawsze może zostać wykorzystany przez nowego wierzyciela. Kluczową kwestią jest to, kto przejmuje wierzytelność. Jeśli nabywcą jest inny bank, to może on posługiwać się BTE.
Kazuistyka: Sprawa S. K. przeciwko Bankowi (...) SA w K.
Wyrokiem z 28 maja 2014r. Sąd Okręgowy w B. zasądził od pozwanego Banku (...) SA w K. na rzecz powoda 30.000 zł. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie ustalił, że M. K. - była żona powoda w dniu 7 grudnia 2006r. zawarła z (...) Bank S.A. w G. okredyt gotówkowy nr (...) w kwocie 5 748,52 zł, a także w dniu 16 czerwca 2008r. zawarła z (...) Bank S.A. w G. umowę o kredyt gotówkowy nr (...) w kwocie 15 764 zł, w obu przypadkach podrabiając dokument umowy kredytu w ten sposób, że podpisała się imieniem i nazwiskiem powoda.
M. K. została uznana za winną popełnienia występku z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. Ponadto M. K. została uznana za winną popełnienia czynu z art. 270§ 1 k.k. w zw. z art. 286§ 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 kk z uwagi na to, że (...) w oddziale (...) w B. zawarła umowę kredytu gotówkowego nr (...) na nazwisko S. K., przedłożyła fałszywe dokumenty na nazwisko S. K. oraz w dniu (...) złożyła w oddziale banku wniosek o wydanie karty (...) na nazwisko S. K.
Powód nie wiedział o umowach kredytowych zawartych przez żonę M. K. na jego nazwisko. W związku ze wszczętym przeciwko niemu postępowaniem egzekucyjnym powód w dniu 27 października 2010r. wytoczył powództwo przeciwegzekucyjne i w dniu 5 marca 2012r. uzyskał wyrok pozbawiający tytuł wykonawczy wykonalności.
Pozwany bank prowadził w stosunku do powoda egzekucję w sprawie (...) komornika M. B. W związku z jej wszczęciem powód domagał się przed Sądem Rejonowym w B. w sprawie (...) pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę prowadzonej przeciwko niemu egzekucji, tj. bankowego tytułu egzekucyjnego z 1 lutego 2010r. W odpowiedzi na pozew z dnia 15 marca 2011r. pozwany bank domagał się oddalenia powództwa argumentując, że prowadzona przeciwko powodowi egzekucja w oparciu o wskazany wcześniej tytuł wykonawczy jest związana z zadłużeniem powoda wynikającym z umowy o wydanie karty kredytowej (...) i została wszczęta w dniu 18 października 2010r.
Powód w związku z tym twierdzeniem pozwanego banku w piśmie z dnia 24 marca 2011 r. wyjaśnił, że złożył uzupełniające zawiadomienie do prokuratury wskazując na sfałszowanie jego podpisów również przy zawieraniu umowy o wydanie wspomnianej (...). Co więcej, w piśmie z dnia 18 kwietnia 2011 r. wyjaśnił, że domaga się pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego wystawionego przez pozwany bank z tytułu - jak napisał - karty (...) i jednocześnie poinformował Sąd, że toczy się postępowanie karne z jego zawiadomienia w sprawie (...) Prokuratury Rejonowej (...) związane z przestępstwem dotyczącym tego kredytu.
Wobec takiego stanowiska powoda Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z 12 września 2011 r. w sprawie (...) wyłączył do odrębnego rozpoznania sprawę S. K. przeciwko Bankowi (...) SA w K. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego z 1 lutego 2010r.
M. K. za podrobienie podpisów powoda w związku z zawarciem umowy o wydanie (...) została skazana prawomocnym wyrokiem w sprawie (...) SR w B. w dniu 16 lutego 2012r., zaś wyrokiem z 5 marca 2012r. powód uzyskał wyrok pozbawiający tytuł wykonawczy wykonalności.
Sąd Okręgowy wyjaśnił, że pozwany jako instytucja finansowa - bank działa w oparciu o przepisy ustawy Prawo bankowe, jest instytucją zaufania publicznego i profesjonalistą, który jest zobowiązany do zachowania należytej staranności. W niniejszej sprawie powód nie zawarł z pozwanym umów o kredyty, nie doszło do złożenia zgodnych oświadczeń woli i pomimo, iż pozwany podjął informację o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oszustwa fałszerstwa dokumentów, podejmował działania zmierzające do wyegzekwowania wierzytelności od osoby niezobowiązanej.
Fałszerstwa dokumentów i oszustwa przez M. K. zostały potwierdzone w prawomocnych wyrokach przez Sąd Rejonowy w B. w sprawach o sygn. akt (...) Pozwany pomimo wiedzy o prowadzonym postępowaniu przygotowawczym przeciwko M. K. (...) wniósł w dniu 18 marca 2011 r. o oddalenie powództwa przeciwegzekucyjnego, nie złożył wniosku o umorzenie wszczętego postępowania egzekucyjnego ani nawet nie zawiesił tego postępowania. Działania pozwanego w tym zakresie są nieetyczne i świadczą o braku wymaganego profesjonalizmu.
Pozwany pomimo posiadanej wiedzy pozostawał bierny i zmierzał do wyegzekwowania swoich należności od osoby niezobowiązanej. W ocenie Sądu powyższe działania pozwanego pomimo wiedzy o braku podstaw materialno prawnych do egzekwowania należności świadczą o winie pozwanego i o bezprawności, gdyż pozwany wystawił bankowy tytuł egzekucyjny do umowy, która nie była zawarta przez powoda.
Należy mieć na uwadze, że w razie bezprawnego i zawinionego wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego, wszczęcie na jego podstawie postępowania egzekucyjnego należy zakwalifikować jako delikt banku. Niewątpliwie na skutek działań pozwanego powód doznał krzywdy. Powód nagle został pozbawiony środków finansowych na skutek zajęcia na wniosek pozwanego wynagrodzenia za pracę oraz rachunku bankowego. W ocenie Sądu stopień przyczynienia się pozwanego do powstania krzywdy powoda wynosi 50% w stosunku do szkody spowodowanej przez sprawcę występku tj. M. K.
Wobec spełnienia wszystkich przesłanek odpowiedzialności pozwanego Sąd na podstawie art. 448 k.c. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 30 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Ustalając wysokość zadośćuczynienia miał na uwadze całokształt okoliczności sprawy, winę pozwanego i krzywdę powoda.
Pozwany wiedząc, że nie należą mu się wierzytelności z tytułu umów zawartych przez M. K., egzekwował należności od powoda i pozostawał bierny wobec informacji uzyskanych od powoda oraz organów ścigania. W orzecznictwie przyjmuje się, że zadośćuczynienie powinno mieć przede wszystkim kompensacyjny charakter. Nie może zatem stanowić zapłaty symbolicznej, ale musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę jest tylko pewnym surogatem, dlatego też w ocenie Sądu przyznana kwota zadośćuczynienia jest odpowiednia do stopnia naruszenia pozwanego i doznanej krzywdy powoda.
Sąd oddalił także roszczenie powoda w zakresie zasądzenia od pozwanego kwoty 50 000 zł tytułem odszkodowania za poniesione koszty związane z prowadzonymi postępowaniami sądowymi. Powód nie przedstawił żadnych dowodów uzasadniających jego żądanie zasądzenia odszkodowania. To na powodzie, zgodnie z regułą wynikającą z art. 6 k.c. spoczywa ciężar wykazania zasadności roszczenia. Powód winien przedłożyć szczegółowy wykaz kosztów oraz dowody wskazujące na ich uiszczenie. Powód jedynie wskazał, że w związku z prowadzonymi postępowaniami poniósł szkodę w wysokości 50 000 zł, lecz nie przedłożył żadnych dowodów na okoliczność wykazania wysokości szkody. Powód nie wykazał jakie poniósł koszty, kiedy oraz nie wykazał ich zasadności.
Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i oddalił w całości powództwo, wskazując, że nie można zarzucić pozwanemu, aby mając świadomość nieistnienia zobowiązania powoda względem niego prowadził mimo to przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne i w ten sposób wyrządził mu szkodę. Tę wiedzę pozwany powziął dopiero wraz z prawomocnym zakończeniem postępowania w sprawie (...) SR w B., a więc w miesiącu lutym 2012r. W tym czasie postępowanie egzekucyjne jednak się nie toczyło albowiem wspomnianym postanowieniem z grudnia 2010r. Sąd Rejonowy je zawiesił. Co więcej, już w dniu 5 marca 2012r. został ten tytuł wykonawczy pozbawiony wykonalności, a zatem każda ze stron postępowania egzekucyjnego - w tym także powód - mogła domagać się umorzenia egzekucji w sprawie(...).
Zważywszy, że w chwili jej wszczęcia i przez cały czas do dnia wydania wyroku skazującego M. K. Wydając kwestionowany tytuł egzekucyjny i wnosząc o zaopatrzenie go w klauzulę wykonalności, a także wszczynając egzekucję, pozwany bank pozostawał w uzasadnionym przekonaniu, że jego dłużnikiem jest powód. Narażenie powoda na konieczność prowadzenia postępowania o pozbawienie tego tytułu wykonalności nie nastąpiło więc na skutek działań pozwanego tylko sprawcy przestępstwa, żony, powoda, M.
Agentem kredytowym, którym posłużył się pozwany Bank przy zawieraniu umowy był profesjonalista zawierający tego rodzaju umowy w ramach prowadzonej działalności zawodowej. Odpowiedzialność za takie działania agenta wyłącza art. Dlatego Sąd Apelacyjny zaskarżony wyrok zmienił i oddalił w całości powództwo o czym orzekł na podstawie art. Niezasadne okazały się jednak zarzuty apelacji w zakresie, w jakim dotyczyły naruszenia przez Sąd Okręgowy art. Sąd Apelacyjny akceptuje zapatrywanie, że o ile strona dochodząca roszczeń na drodze procesu cywilnego może pozostawać w uzasadnionym subiektywnie przekonaniu o * słuszności swoich racji, istnieją podstawy do nieobciążania jej kosztami postępowania poniesionymi przez stronę przeciwną. W tej sprawie takie zapatrywania jest tym bardziej usprawiedliwione gdy się zważy, że powód został dotknięty konsekwencjami podrobienia jego podpisu na umowie o wydanie (...)i nie musiał mieć świadomości tego, w jakich okolicznościach umowa została zawarta oraz, że okoliczności podrobienia podpisu banku nie obciążają.
Eurogospodarka: Bankowy Tytuł Egzekucyjny (BTE) - Wincenty Elsner
tags: #art #270 #kk #bankowy #tytul #wykonawczy