Co może wierzyciel, gdy komornik odmawia wszczęcia egzekucji?

Wierzyciel, który napotyka na odmowę wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez komornika, dysponuje szeregiem możliwości prawnych. Zrozumienie tych opcji jest kluczowe dla skutecznego dochodzenia swoich praw.

Wniosek egzekucyjny - podstawa wszczęcia postępowania

Do wszczęcia egzekucji konieczna jest inicjatywa wierzyciela. Wniosek egzekucyjny ma podstawowe znaczenie dla postępowania egzekucyjnego, ponieważ organ egzekucyjny jest związany wnioskiem wierzyciela. Organ egzekucyjny nie może wyjść poza jego żądanie, nawet jeżeli z tytułu wykonawczego wynika co innego. Wniosek powinien spełniać wymogi formalne określone w art. 797 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.).

Samo złożenie wniosku egzekucyjnego do komornika nie musi stanowić podstawy podjęcia czynności egzekucyjnych. W literaturze panuje zgodny pogląd, że jeżeli wniosek nie zawiera któregoś z wymaganych elementów, jest tylko pismem procesowym, które nie może wywołać zamierzonych skutków. Niezbędne jest również określenie we wniosku sposobu egzekucji. Brak wskazania we wniosku sposobu egzekucji stanowi przeszkodę do jej prowadzenia (art. 797 i 799 § 1 k.p.c.) i podlega uzupełnieniu w trybie art. Komornik nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności tytułu wykonawczego i wykonuje tytuł zgodnie z wnioskiem wierzyciela.

Na wierzycielu spoczywa obowiązek zastosowania najmniej uciążliwego sposobu egzekucji (art. 799 § 1 k.p.c.). Nawet zastosowanie przez wierzyciela sposobu uciążliwego dla dłużnika nie uzasadnia odmowy prowadzenia przez komornika egzekucji, ponieważ wierzyciel decyduje o toku egzekucji i jej zakresie (art. 804 k.p.c.). Inicjując egzekucję, wierzyciel we wniosku musi dokładnie oznaczyć świadczenie, jakie ma być spełnione, oraz wskazać sposób egzekucji (art. 797 i 799 § 1 k.p.c.). Komornik nie może zastosować innego sposobu egzekucji niż zgłoszony we wniosku. Wskazanie przez wierzyciela tylko rodzaju egzekucji, bez wyraźnego oznaczenia sposobu, nie spełnia wymogów określonych w art. 797 k.p.c. Tak samo nie może powodować podjęcia czynności egzekucyjnych ogólnikowe stwierdzenie wierzyciela, że domaga się prowadzenia egzekucji z całego majątku dłużnika.

Rola wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym

Wierzyciel zobowiązany jest popierać egzekucję, składać odpowiednie wnioski i wyjaśnienia. Komornik zobowiązany jest wezwać dłużnika do złożenia wyjaśnień co do przedmiotów służących do zaspokojenia wierzyciela (art. 761 i 801 k.p.c.), jeżeli wierzyciel usprawiedliwi niemożność uzupełnienia wniosku egzekucyjnego przez wskazanie mienia, z którego ma być prowadzona egzekucja. O konieczności wskazania przez wierzyciela przedmiotów służących do zaspokojenia roszczenia mowa jest w art. Obowiązek współpracy wierzyciela z komornikiem wynika również z art. 822 k.p.c. - w sytuacji, kiedy dłużnik przedstawi nie budzący wątpliwości dowód na piśmie, że obowiązku swego dopełnił, wierzyciel musi to potwierdzić.

Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Wierzycielem w egzekucyjnym postępowaniu administracyjnym, na mocy definicji legalnej tego pojęcia zawartej w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 kwietnia 2008 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 338/07: „[w] art. 1a pkt 13 u.p.e.a. ustawodawca zawarł ogólną definicję wierzyciela, pozwalającą tylko w części na ustalenie, kto może występować w postępowaniu egzekucyjnym w charakterze wierzyciela. Definicja wierzyciela została doprecyzowana w art. 5 u.p.e.a.”

Wierzycielem jest organ administracji publicznej lub instytucja - państwowa lub samorządowa jednostka organizacyjna, również wówczas, gdy przedmiotem egzekucji jest obowiązek wynikający z wyroku sądu powszechnego, wydanego na rzecz osoby fizycznej. Wierzyciel, w rozumieniu u.p.e.a., pełni jedynie procesową funkcję wierzyciela i nie rozporządza przedmiotem postępowania, co nie zwalnia go od obowiązków podejmowania działań w celu zaspokojenia należności. Funkcja wierzyciela przysługuje w pierwszej kolejności organowi lub instytucji bezpośrednio zainteresowanej wykonaniem obowiązku. Instytucja wierzyciela w ustawie egzekucyjnej nie jest tożsama z instytucją wierzyciela w rozumieniu przepisów postępowania cywilnego. Działania wierzyciela w rozumieniu przepisów u.p.e.a. mają na celu realizację interesu ogólnego, a nie jednostkowego interesu wierzyciela.

Jednocześnie, jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 27 września 2011 r. w sprawie o sygn. „[n]a gruncie przepisów u.p.e.a. nie ma zastosowania do organu administracji publicznej, działającego jako wierzyciel, a niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym, zasada braku posiadania "własnego interesu prawnego" przez organy administracji publicznej. W oparciu bowiem o definicję zawartą w art. 1a pkt 13 u.p.e.a., w myśl której wierzyciel jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, stwierdzić należy, że takiemu organowi administracji publicznej będzie przysługiwał status strony w rozumieniu art. 30 K.p.a.”

Przez organ egzekucyjny należy rozumieć organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków (art. 1a pkt 7 u.p.e.a.).

Uprawnienia wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym

W sytuacji, gdy wierzyciel występuje jako podmiot inny niż organ egzekucyjny, w postępowaniu będzie posiadał takie uprawnienia jakie przysługują stronie. W konsekwencji, będzie na przykład wysyłał zobowiązanemu upomnienia (art. 15 u.p.e.a.), wystawiał tytuły egzekucyjne (art. 26 u.p.e.a.). Ponadto, będzie korzystał z takich uprawnień jak składanie zażaleń na niektóre postanowienia (art. 34, art. 45 § 3 u.p.e.a.), czy np.: żądanie zawieszenia postępowania (art. 56 u.p.e.a.).

W sytuacji, gdy wierzyciel pełni jednocześnie funkcję organu egzekucyjnego, zakres jego praw i obowiązków zostaje rozszerzony o te, które są domeną organu egzekucyjnego, jak na przykład wszczęcie postępowania egzekucyjnego (art. 26 u.p.e.a.). Konstrukcja ta oznacza jednak, iż jest on podmiotem prowadzącym postępowanie egzekucyjne. Przez to uprawnienia, które przysługiwałyby mu jako stronie ulegają uszczupleniu (np.: nie będzie mu przysługiwało zażalenie na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów - por. art. 34 ust. 5 u.p.e.a.). Potwierdził to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 469/08: „[w] sytuacji gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, nie sposób mówić o związaniu organu stanowiskiem wierzyciela, gdyż oznaczałoby to skierowanie wniosku do samego siebie. Powierzenie przez ustawodawcę wierzycielowi kompetencji organu egzekucyjnego odbywa się niewątpliwie kosztem uprawnień procesowych tego podmiotu jako wierzyciela (jednej ze stron postępowania egzekucyjnego) oraz kosztem jego kompetencji jako organu współuczestniczącego w postępowaniu egzekucyjnym. Skoro brak jest podstaw do złożenia skierowanego do samego siebie wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, tym bardziej nie ma ich w odniesieniu do związania takim wnioskiem".

Konkretyzacja praw i obowiązków wierzyciela

Prawa i obowiązki wierzyciela mogą ulegać konkretyzacji nie tylko na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, lecz także przepisów szczególnych, jak na przykład rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 maja 2014 r. w sprawie szczegółowego trybu obliczania i przekazywania przez organy egzekucyjne należności pieniężnych, które mają być przedmiotem egzekucji administracyjnej, oraz wzorów tytułów wykonawczych:

• wyrażanie przez wierzyciela stanowiska w przedmiocie zarzutów wniesionych przez zobowiązanego (art. 2);
• wydawanie postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu (art. 3);
• wnoszenie zażalenia na postanowienia dotyczące rozstrzygnięcia lub zajęcia przez organ egzekucyjny stanowiska w sprawach dotyczących danego postępowa egzekucyjnego (art. 17 u.p.e.a.), m.in.:
  • postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów (art. 34 ust. 1 pkt 1);
  • postanowienie o wyłączeniu spod egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym rzeczy lub prawa majątkowego, co do których żądano wyłączenia, a zostały objęte środkiem egzekucyjnym wskazanym przez wierzyciela (art. 34 ust. 1 pkt 2);
  • postanowienie o oddaleniu skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego albo na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora (art. 34 ust. 1 pkt 3);
  • postanowienie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych (art. 34 ust. 1 pkt 4);
  • postanowienie w sprawie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego lub odmowy uchylenia tych czynności (art. 34 ust. 1 pkt 5);
  • postanowienie w sprawie rozliczenia kosztów egzekucyjnych (art. 34 ust. 1 pkt 6);
  • postanowienie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych (art. 34 ust. 1 pkt 7);
  • wszystkie postanowienia w sprawie rozłożenia na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych (art. 34 ust. 1 pkt 8);
  • postanowienie w sprawie wysokości ceny nabycia nieruchomości przy wykonywaniu prawa pierwokupu (art. 34 ust. 1 pkt 9);
  • postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości (art. 34 ust. 1 pkt 10);
  • postanowienie organu egzekucyjnego co do przybicia (art. 34 ust. 1 pkt 11);
  • postanowienie o wygaśnięciu skutków przybicia (art. 34 ust. 1 pkt 12);
  • postanowienie o przyznaniu własności (art. 34 ust. 1 pkt 13);
  • postanowienie o obowiązku uzupełnienia przez nabywcę ceny w sytuacji, w której przy sporządzaniu planu podziału okaże się, że nabywca, uiszczając cenę, potrącił wierzytelność, która się w niej nie mieści (art. 34 ust. 1 pkt 14);
  • postanowienie organu egzekucyjnego odmawiającego dokonania zabezpieczenia (art. 34 ust. 1 pkt 15);
  • postanowienie organu egzekucyjnego o uchyleniu, zmianie sposobu lub zakresu zabezpieczenia (art. 34 ust. 1 pkt 16);
  • postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie przedłużenia terminu złożenia wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub odmowy przedłużenia tego terminu (art. 34 ust. 1 pkt 17);
• wnoszenie skargi na przewlekłość postępowania (art. 5);
• żądanie zawieszenia postępowania egzekucyjnego lub o odmowie zawieszenia tego postępowania (art. 56);
• prawo wskazania osoby, którą uważa za spadkobiercę zmarłego zobowiązanego, lub osobę, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, odpowiedzialną za egzekwowany obowiązek - w celu podjęcia zawieszonego postępowania (art. 57 § 2);
• żądanie umorzenia postępowania (art. 59 § 1 pkt 9 i art. 8);
• żądanie ponownego wszczęcia administracyjnego postępowania egzekucyjnego (art. 9);
• składanie wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej nieruchomości (art. 10);
• wyrażanie albo odmowa zgody na dokonanie rozliczenia przez potrącenie wzajemnych należności (art. 12);
• zwracanie się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku (art. 13);
• wnoszenie skargi na naruszenie przepisów o licytacji (art. 14);
• wpłata zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków związanych z przeprowadzeniem egzekucji z nieruchomości (art. 15);
• składanie wniosku o przejęcie nieruchomości (art. 16);
• złożenie wniosku o dokonanie zabezpieczenia należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 17);
• obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową lub statku morskiego (statku morskiego w budowie) hipoteką morską przymusową (art. 18);
• dochodzenie odszkodowania od dłużnika, który nie wykonał lub nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki związane z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego wierzytelności lub prawa majątkowe, na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (k.c.) (art. 491 § 1).

Odmowa wszczęcia egzekucji - przyczyny i konsekwencje

W pierwszej części opracowania przedstawiono doktrynalne ujęcia odmowy wszczęcia egzekucji. W tej płaszczyźnie przyjęto, że odmowa wszczęcia egzekucji może polegać na zwrocie wniosku o wszczęcie egzekucji, umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz na oddaleniu wniosku o wszczęcie egzekucji. Następnie dokonano szczegółowej analizy przepisu art. 8001 § 1 KPC, według którego organ egzekucyjny odmawia wszczęcia egzekucji, jeżeli zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 199 § 1 KPC, albo przepis szczególny tak stanowi, albo wniosek o wszczęcie egzekucji z innych przyczyn jest niedopuszczalny. Na tej podstawie przyjęto, że odmowa wszczęcia egzekucji może nastąpić wyłącznie z przyczyn niedopuszczalności wniosku o wszczęcie egzekucji. Przyczynami odmowy wszczęcia egzekucji nie mogą być brak formalny wniosku oraz jego bezzasadność.

Odmowa wszczęcia egzekucji jest aktualna tylko do jej wszczęcia. Po wszczęciu egzekucji niedopuszczalność wniosku o wszczęcie egzekucji prowadzi, w zależności od jej przyczyny, do zawieszenia lub umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na postanowienie sądu w przedmiocie odmowy wszczęcia egzekucji nie przysługuje zażalenie, z wyjątkiem opisanym w art. 8001 § 2 KPC.

W przypadku odmowy wszczęcia egzekucji z uwagi na oczywisty upływ terminu przedawnienia roszczenia wynikającego z tytułu wykonawczego, gdy wierzyciel nie przedłożył dokumentów świadczących o przedawnieniu, komornik wydaje postanowienie o pobraniu od wierzyciela opłaty stosunkowej w wysokości 10 proc. egzekwowanego świadczenia - taką uchwałę podjął Sąd Najwyższy na pytanie Sądu Rejonowego w Głubczycach. Sąd pytający przypomniał, że jeżeli z treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, a wierzyciel nie przedłożył dokumentu, elektroniczny tytuł wykonawczy, o którym mowa w art. 797 par. 11 kpc, organ egzekucyjny odmawia wszczęcia egzekucji.

Analizując pojęcie oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, Sąd Rejonowy wskazał, że w rozpoznawanej sytuacji doszło do odmowy wszczęcia egzekucji, zaś wierzyciel przedłożył tytuł wykonawczy, z którego wynika, iż termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, a niemożliwe jest ustalenie, czy doszło do przerwania biegu przedawnienia roszczenia objętego tym tytułem. Odróżniając określenia wszczęcie egzekucji od wszczęcia postępowania egzekucyjnego zauważył, że doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, skoro wniosek inicjujący postępowanie został prawidłowo złożony przez kompetentny podmiot, wywołał skutek w postaci wezwania wierzyciela o zaliczkę. Następnie zaliczka ta została uiszczona, a po zbadaniu treści tytułu, dochodząc do słusznego wniosku, iż roszczenie objęte tytułem wykonawczym uległo przedawnieniu, komornik odmówił wszczęcia egzekucji. Wierzyciel nie zakwestionował słuszności oceny komornika, nie przedłożył też żadnego dokumentu, z którego wynikałby wniosek przeciwny. A składając wniosek inicjujący postępowanie egzekucyjne, mógł z łatwością dostrzec, że należność objęta tytułem wykonawczym uległa przedawnieniu. A to zdaniem sądu, powoduje, iż wszczęcie postępowania egzekucyjnego było bezcelowe i to w stopniu oczywistym.

Opłaty komornicze w przypadku odmowy wszczęcia egzekucji

Sąd Rejonowy zwrócił m.in. uwagę na to, że komornik pobiera lub ściąga opłaty komornicze tylko w przypadkach określonych w ustawie, a skoro postępowanie egzekucyjne zakończyło się z chwilą wydania postanowienia o odmowie wszczęcia egzekucji, więc zaraz po złożeniu wniosku inicjującego postępowanie, to nie sposób uznać, iż postępowanie egzekucyjne zostało przeprowadzone. Ustawodawca użył zwrotu „przeprowadzenie”, a nie „prowadzenie” zakładając, że opłaty egzekucyjne należą się organowi egzekucyjnemu za ogół czynności związanych z wszczęciem, prowadzeniem i zakończeniem postępowania egzekucyjnego. Nie można uznać, iż samo wezwanie wierzyciela o zaliczkę, a następnie zakończenie postępowania postanowieniem o odmowie wszczęcia egzekucji stanowi przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, tym bardziej mając na względzie sytuację, w której o postępowaniu egzekucyjnym dłużnik nie ma jakiejkolwiek wiedzy.

Z drugiej jednak strony brak innej podstawy prawnej do pobrania przez komornika opłaty egzekucyjnej, a co do zasady organ egzekucyjny nie działa pro bono. Wobec odmowy wszczęcia egzekucji brak też podstaw do wydania przez komornika odrębnego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Sąd pytający zwrócił uwagę, że gdyby komornik sądowy nie dostrzegł, że roszczenie objęte tytułem egzekucyjnym uległo przedawnieniu i prowadził egzekucję, dokonując zajęć, a następnie dłużnik podniósłby zarzut przedawnienia roszczenia, organ egzekucyjny byłby zobowiązany do umorzenia postępowania egzekucyjnego i wówczas doszłoby do oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. A w konsekwencji - obciążenia wierzyciela opłatą.

Izba Cywilna SN 26 kwietnia 2022 r. wydała uchwałę: W przypadku odmowy wszczęcia egzekucji na podstawie art. 804 par. 2 k.p.c. z uwagi na oczywisty upływ terminu przedawnienia roszczenia wynikającego z tytułu wykonawczego, gdy wierzyciel nie przedłożył dokumentu, o którym mowa w art. 797 par. 11 k.p.c., komornik wydaje postanowienie o pobraniu od wierzyciela opłaty stosunkowej w wysokości 10 procent egzekwowanego świadczenia na podstawie art. 30 zdanie pierwsze ustawy z 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych.

tags: #co #moze #wierzyciel #gdy #komornik #odmawia

Popularne posty:

• Ugoda w polskim prawie
• obowiązek zawiadomienia o zajęciu pensji
• Spadkobierca a odsetki od dłużnika spadkowego
• Komornik a umowa zlecenie: co musisz wiedzieć
• Jak dojechać z Komornik do Murowanej Gośliny?