Egzekucja komornicza a dieta – co musisz wiedzieć?

Egzekucja komornicza to postępowanie, które jest wynikiem niewywiązania się z obowiązku zapłaty długu. Komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego wydanego przez sąd. W ramach egzekucji długów ma prawo do zajęcia majątku dłużnika na wniosek wierzyciela i w celu zaspokojenia jego roszczeń. Cały proces odbywa się zgodnie z przepisami prawa, które regulują m.in., jakie elementy majątku mogą być zajęte, a które pozostają pod ochroną.

Najważniejsze informacje: Dłużnik ma swoje prawa, które gwarantują mu minimalny poziom ochrony. Jeśli wobec Ciebie toczy się egzekucja komornicza, warto wiedzieć, co komornik może, a czego nie może zająć. Ochronie podlegają przede wszystkim podstawowe środki do życia, świadczenia socjalne oraz narzędzia niezbędne do pracy. Dłużnicy alimentacyjni muszą się mierzyć z surowszymi przepisami. W tym przypadku komornik ma prawo do szerzej zakrojonej egzekucji. Zasady dotyczące egzekucji komorniczej reguluje przede wszystkim Kodeks postępowania cywilnego.

Jakie są możliwości komornika w zakresie zajmowania świadczeń?

Komornik sądowy to osoba, która ma za zadanie egzekwować długi wierzycieli na mocy wyroku sądowego. Jednak istnieją przepisy prawa, które ograniczają zakres działań komornika. W Polsce obowiązuje minimalne wynagrodzenie, które jest chronione przez prawo przed zajęciem przez komornika. Dodatkowo rzeczy, które nie podlegają zajęciu przez komornika to te niezbędne do życia i egzystencji dłużnika oraz jego rodziny. Obejmuje to przedmioty codziennego użytku, takie jak meble, naczynia, ubrania i żywność. Komornik nie ma prawa zająć rzeczy osobistych, takich jak biżuteria, zdjęcia czy pamiątki rodzinne. Świadczenia socjalne, takie jak 500+ czy renty socjalne, są również chronione przed zajęciem przez komornika.

Komornicy z łatwością mogą namierzyć rachunki bankowe dłużników w systemie OGNIVO, czyli narzędziu stworzonym przez Krajową Izbę Rozliczeniową. Dzięki niemu komornik jest w stanie zająć rachunek bankowy już po kilku godzinach. OGNIVO obejmuje zarówno banki komercyjne, spółdzielcze oraz tzw. SKOK-i. Komornik nie ma prawa i narzędzi do zajmowania rachunków w zagranicznych bankach, które nie posiadają oddziałów w naszym kraju. OGNIVO nie widzi np. kont założonych w systemie Revolut. Komornik nie zajmie też tzw. kont socjalnych, oferowanych przez niektóre banki. Wyżej wymienione świadczenia mogą oczywiście również trafiać na zwykłe rachunki bankowe, jednak w takich przypadkach istnieje prawdopodobieństwo, że komornik omyłkowo przejmie środki wolne od zajęcia. Ich odzyskanie w takich okolicznościach jest formalnością, ale odpowiednie procedury mogą okazać się czasochłonne.

W chwili dokonania zajęcia po stronie przedsiębiorcy zatrudniającego dłużnika powstają liczne obowiązki, z których powinien się wywiązać. Podstawowym obowiązkiem pracodawcy jest dokonanie prawidłowego wyliczenia kwoty, którą powinien przekazać do organu egzekucyjnego. Pracodawca jest zobowiązany do przedstawienia zestawienia periodycznego wynagrodzenia dłużnika za okres trzech miesięcy poprzedzających zajęcie, za każdy miesiąc oddzielnie oraz oddzielnie jego dochodów otrzymywanych z wszelkich innych tytułów. Ponadto, przedsiębiorca jest zobowiązany do poinformowania organu prowadzącego egzekucję o kwocie oraz terminie przekazywania wierzycielowi zajętego wynagrodzenia. W przypadku zaś wystąpienia przeszkód do wypłacenia wynagrodzenia za pracę, pracodawca powinien złożyć w tym przedmiocie oświadczenie, w którym wskaże rodzaj przeszkód oraz poinformuje czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętego wynagrodzenia, a także czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o zajęte wynagrodzenie oraz o jakie roszczenia została skierowana do zajętego wynagrodzenia egzekucja przez innych wierzycieli.

Komornik może zająć część wynagrodzenia, ale jedynie powyżej określonej kwoty, która zapewnia dłużnikowi minimalne środki do życia. Tzw. kwota wolna od zajęcia komorniczego wynosi 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jeżeli dłużnik zarabia na podstawie umowy cywilnoprawnej, musi udowodnić przed komornikiem, że jest to jego jedyne i stałe źródło dochodu. Jeśli natomiast chce spłacić zadłużenie z kwoty wolnej, może złożyć w banku stosowną dyspozycję. Komornik może zająć także konto dłużnika i zgromadzone na nim pieniądze, ale - podobnie jak w przypadku wynagrodzenia - istnieje limit środków, których nie może naruszyć. Limit jest taki sam jak w przypadku wynagrodzenia za pracę.

Komornik może zająć również ruchomości - są to rzeczy materialne należące do dłużnika. W tej kategorii mieszczą się m.in. samochody, sprzęt elektroniczny oraz inne cenne przedmioty. Komornik ma prawo do zajęcia także nieruchomości należącej do dłużnika, zwłaszcza gdy dług jest znaczny. Ponadto komornik może zająć inne prawa majątkowe należące do dłużnika.

Przykład: Wobec pana Janusza wszczęto postępowanie egzekucyjne ze względu na niespłaconą pożyczkę. Jego dług wynosi 11 450 zł. Komornik zajął kilka ruchomości należących do pana Janusza, ale nie pokryły one całości długu. W związku z tym doszło również do zajęcia komorniczego wynagrodzenia oraz konta bankowego pana Janusza. Na jego rachunek co miesiąc wpływa wynagrodzenie w wysokości 4250 zł, zatem komornik będzie mógł zabrać co miesiąc 1025 zł na poczet spłaty długu.

Czego komornik nie może zająć?

Pomimo szerokich uprawnień komornika nie wszystkie składniki majątku dłużnika mogą zostać zajęte. Prawo chroni podstawowe dobra oraz środki niezbędne do zaspokojenia potrzeb życiowych zarówno samego dłużnika, jak i jego rodziny. Komornik nie może zająć środków, które są konieczne do zapewnienia dłużnikowi i jego rodzinie podstawowych potrzeb życiowych. Istnieje też kwota wolna od potrąceń dla świadczeń emerytalnych (75% minimalnej emerytury, co w 2024 r. daje 1 335,72 zł).

Zgodnie z prawem w postępowaniu egzekucyjnym komornik nie ma prawa zajmować świadczeń socjalnych, takich jak 800+, świadczenia rodzinne, świadczenia wychowawcze, świadczenia z pomocy społecznej, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne i wiele innych. Są one przeznaczone na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych i podlegają pełnej ochronie, a ich kompletną listę zawiera Kodeks postępowania cywilnego (art. 833 § 6).

Komornik nie może zająć przedmiotów, które są niezbędne dłużnikowi do życia, takich jak ubrania, bielizna, obuwie, czy przedmioty codziennego użytku (np. lodówka, pralka). W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą prawo chroni także narzędzia niezbędne do wykonywania zawodu. Istnieją też konkretne ograniczenia w zajmowaniu składników gospodarstwa rolnego. Komornik nie ma prawa zająć produktów spożywczych, które są niezbędne do wyżywienia dłużnika i jego rodziny. Ochrona obejmuje także opał niezbędny do ogrzewania domu na czas jednego miesiąca. Wszystkie przedmioty służące do wykonywania praktyk religijnych są wyłączone spod egzekucji komorniczej. Przedmioty niezbędne do nauki i papiery osobiste, a także wszystkie przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane tylko znacznie poniżej ich wartości, a dla dłużnika mają znaczną wartość użytkową są chronione.

Innymi słowy, dłużnik nie może utracić na skutek egzekucji komorniczej możliwości w miarę normalnego funkcjonowania. Dokładne ograniczenia egzekucji opisuje art. 829 Kodeksu postępowania cywilnego. Warto również wiedzieć, że niektóre z wymienionych wyżej ograniczeń nie dotyczą dłużników alimentacyjnych.

Przykład: Pan Marek, który prowadzi własną firmę remontową, popadł w długi i został objęty postępowaniem egzekucyjnym. Komornik zajął część jego wynagrodzenia oraz środki na koncie bankowym, jednak narzędzia niezbędne do pracy, takie jak wiertarka, młot pneumatyczny czy piła elektryczna, zostały wyłączone z egzekucji. Dzięki temu Pan Marek może nadal wykonywać zlecenia i stopniowo spłacać swoje zadłużenie.

Diety a egzekucja komornicza - nowe przepisy

Legislator, przy okazji zrujnowania ustawy o Komornikach Sądowych znowelizował także inne przepisy, ściśle związane z egzekucją sądową. Bez wątpienia istotną z punktu widzenia przewoźników zmianą, jest ta dokonana w art. 831 § 1 pkt. W związku z powyższym, począwszy od dnia 11 stycznia 2019 roku, przedsiębiorcy transportowi są zobowiązani do dokonywania potrąceń do organu prowadzącego egzekucję świadczeń alimentacyjnych także połowy przysługujących kierowcy diet. Pracodawcy powinni przeanalizować akta pracowników przeciwko, którym są prowadzone egzekucje należności alimentacyjnych w celu weryfikacji czy potrącenia są dokonywane zgodnie z aktualnie obowiązującymi zasadami. Błędne wyliczenie potrącenia w sprawach alimentacyjnych prowadzi do odpowiedzialności karnej i odszkodowawczej pracodawcy, a jak wiadomo zaległości alimentacyjne często przekraczają 100 tys.

Do tej pory diety wypłacane pracownikom nie podlegały zajęciu komorniczemu. Jednak po dodaniu par. 1a do art. 831 kodeksu postępowania cywilnego egzekucji nie podlega jedynie 50 proc. diet. Pozostałą kwotę może zająć komornik sądowy egzekwujący alimenty na rzecz uprawnionych bądź należności budżetowe na rzecz Funduszu Alimentacyjnego. W przypadku egzekucji pozostałych długów, wynikających z innego tytułu niż świadczenia alimentacyjne, diety, tak jak dotychczas, nadal są bezpieczne.

Nowelizacja podwyższa też kary za nieprzekazywanie komornikowi zajętej części płacy. Do tej pory na podstawie art. 886 par. 1 k.p.c. komornik mógł zastosować wobec pracodawcy grzywnę w wysokości 2 tys. zł, a teraz kara może wynieść nawet 5 tys. zł. Jednak zdaniem mec. Dawida Korczyńskiego o wiele większym zagrożeniem niż kary, w przypadku braku odpowiedniego potrącenia, jest ryzyko wypłaty połowy diet po raz drugi. - Wynika to z treści art. 886 par. 3 k.p.c., który stanowi, że pracodawca, który dokonał wypłaty zajętej części wynagrodzenia dłużnikowi, odpowiada za wyrządzoną przez to wierzycielowi szkodę. W konsekwencji pracodawca, który nie przekaże części diet podlegających zajęciu komornikowi, może być zobowiązany do ponownej wypłaty tej części. Tym razem osobom uprawnionym do alimentów - zwraca uwagę mec. Korczyński.

Przy kilkunastu takich pracownikach firma po trzech latach może mieć do zapłacenia od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Oczywiście przewoźnikowi będzie przysługiwał regres do dłużnika alimentacyjnego, ale jeśli ten będzie już byłym pracownikiem, odzyskanie pieniędzy może być w praktyce bardzo trudne. Co więcej, może się tak stać nawet wówczas, gdy przedsiębiorca postąpi zgodnie z pismami od komornika.

Diety, czyli należności, które przysługują pracownikowi jako zwrot kosztów z tytułu podróży służbowej, nie są składnikiem wynagrodzenia. Jeśli komornik wcześniej dokonał zajęcia wynagrodzenia, to nie do końca wiadomo, czy teraz na tej podstawie można dokonywać dodatkowo zajęcia również diet. Zwłaszcza że do tej pory komornicy wskazywali, że potrącenie dotyczy w szczególności „periodycznego wynagrodzenia za pracę i wynagrodzenia za prace zlecone oraz nagród i premii przysługujących dłużnikowi za okres jego zatrudnienia, jak również związanego ze stosunkiem pracy zysku lub udziału w funduszu zakładowym oraz wszelkich innych funduszach, pozostających w związku ze stosunkiem pracy”. - Diety nie były w nich uwzględniane. Z jednej strony, by wszystko odbyło się lege artis, pracodawca powinien czekać na nowe zajęcie komornicze, by móc dokonać potrącenia połowy diet. Z drugiej naraża się w ten sposób na odpowiedzialność odszkodowawczą. Dlatego chyba bezpieczniej będzie potraktować stare zajęcie komornicze rozszerzająco albo zwrócić się do komornika o to, by ten jednoznacznie wskazał, czy połowa diet podlega zajęciu i na jakiej podstawie, czy jako wynagrodzenie, czy jako inna wierzytelność - radzi mec. Korczyński.

- Dieta nie jest składnikiem wynagrodzenia, dlatego komornicy muszą dokonać dodatkowego zajęcia. W sumie kancelarie komornicze prowadzą ok. 650 tys. spraw alimentacyjnych, więc siłą rzeczy te dodatkowe zajęcia w stosunku do osób, które oprócz wynagrodzenia otrzymują również diety, będą wykonywane sukcesywnie - mówi Rafał Fronczek, prezes Krajowej Rady Komorniczej.

W praktyce sytuacja osób oczekujących na alimenty wcale nie musi się znacząco poprawić. Co prawda w przypadku kierowcy większość pensji stanowią inne świadczenia, ale diety z tytułu podróży służbowych są tylko jednym z nich. W dodatku zamiast wypłacać wysoką dietę z tytułu podróży zagranicznej można ją zredukować do diety krajowej, w zamian za to wypłacając pracownikowi większy ryczałt jako zwrot kosztów noclegu. A ryczałty nadal pozostają wolne od zajęcia nawet na potrzeby egzekucji świadczeń alimentacyjnych.

Co jeszcze chroni prawo przed egzekucją komorniczą?

Kodeks postępowania cywilnego wskazuje m.in. na rzeczy które są całkowicie wyłączone z egzekucji komorniczej. Są one wyszczególnione w art. 831 kpc. Należą do nich sumy i świadczenia w naturze wyasygnowane na pokrycie wydatków lub wyjazdów w sprawach służbowych; 50% kwot diet przysługujących z tytułu podróży służbowych; sumy przyznane przez Skarb Państwa na specjalne cele (np. stypendia, wsparcia); środki pochodzące z programów finansowanych, wypłacone w formie zaliczki, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone; prawa niezbywalne, chyba że możność ich zbycia wyłączono umową, a przedmiot świadczenia nadaje się do egzekucji albo wykonanie prawa może być powierzone komu innemu; świadczenia z ubezpieczeń osobowych oraz odszkodowania z ubezpieczeń majątkowych, w granicach określonych w drodze rozporządzenia; świadczenia z pomocy społecznej; jednorazowa lub okresowa pomoc pieniężna przyznawana przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych; wierzytelności przypadające dłużnikowi z budżetu państwa lub od Narodowego Funduszu Zdrowia z tytułu udzielania świadczeń opieki zdrowotnej; sumy przyznane orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jeżeli egzekwowana wierzytelność przysługuje Skarbowi Państwa; świadczenie integracyjne; wierzytelności z tytułu opłat na pokrycie kosztów utrzymania i eksploatacji nieruchomości przysługujące spółdzielni mieszkaniowej wobec członków spółdzielni i osób niebędących członkami spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu albo własność lokalu.

Są to zatem kolejne rzeczy, których nie może Ci zabrać komornik w toku postępowania egzekucyjnego. Ponownie jednak w przypadku dłużników alimentacyjnych mogą obowiązywać nieco inne zasady. Przykładowo w rozumieniu przepisów komornik może zabrać dłużnikowi alimentacyjnemu stypendium od Skarbu Państwa albo świadczenia z ubezpieczeń osobowych i odszkodowania z ubezpieczeń majątkowych.

Świadczenia rodzinne, takie jak zasiłek rodzinny, dodatki do zasiłku rodzinnego, świadczenia opiekuńcze, świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz alimenty, są chronione przed zajęciem komorniczym. Podstawą prawną jest art. 833 § 6 Kodeksu postępowania cywilnego. Świadczenia z pomocy społecznej, takie jak zasiłki stałe, zasiłki okresowe, zasiłki celowe oraz inne formy pomocy pieniężnej, również nie podlegają zajęciu komorniczemu. Świadczenia integracyjne, takie jak świadczenia pieniężne i niepieniężne przyznawane uczestnikom centrów integracji społecznej, są chronione przed zajęciem komorniczym. Zasiłki pielęgnacyjne, przyznawane osobom niepełnosprawnym, są wyłączone spod egzekucji komorniczej. Świadczenia z tytułu programów rządowych, takie jak świadczenie wychowawcze (800+) oraz świadczenie “Dobry start” (300+), są chronione przed zajęciem komorniczym. Niektóre świadczenia z ubezpieczeń społecznych, takie jak zasiłek pogrzebowy, zasiłek chorobowy w określonym zakresie oraz świadczenia rehabilitacyjne, również podlegają ochronie przed zajęciem komorniczym.

Komornik nie może zająć świadczeń, które mają na celu zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny. Warto znać swoje prawa i w razie potrzeby skorzystać z pomocy prawnej, aby chronić swoje środki przed bezprawnym zajęciem.

Banki Które Nie Współpracują z Komornikiem: Mit czy Rzeczywistość?

W przypadku niewypłacenia radnemu diety służy mu roszczenie o zapłatę w stosunku do właściwej jednostki samorządowej. Roszczenie radnego jest wierzytelnością, do której może być skierowana egzekucja. Podstawą prawną do jej prowadzenia są przepisy dotyczące egzekucji z innych wierzytelności i z innych praw majątkowych (art. 895-912 K.p.c.). Nie przewidują one możliwości ograniczenia egzekucji. Przepisy dotyczące egzekucji mają charakter proceduralny i nie mogą być interpretowane rozszerzająco, co oznacza, że ograniczenie lub wyłączenie egzekucji może mieć miejsce w przypadkach wynikających wprost z przepisu.

Należna radnemu dieta - na podstawie przepisów ustawy - nie jest wynagrodzeniem za pracę, a więc nie ma zastosowania przepis art. 833 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Nadto art. 833 § 2 K.p.c. nakazujący stosowanie odpowiednio przepisu § 1 tego artykułu o zakresie egzekucji z wynagrodzenia za pracę m.in. do uposażeń posłów i senatorów nie odnosi się do diet radnych. Dieta przysługująca pracownikowi, jako służąca na pokrycie wydatków w sprawach służbowych, jest wyłączona spod egzekucji na podstawie art. 833 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Stąd też mimo tożsamości nazwy diet radnych i diet przysługujące pracownikom, nie mogą być traktowane jednakowo w aspekcie ograniczenia egzekucji z mocy prawa na podstawie przepisu art. 833 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego i wyłączenia spod egzekucji na podstawie przepisu art. 833 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Radny sprawuje swą funkcję albo w miejscu swego zamieszkania, albo w niedalekiej odległości od niego. Dlatego też należna dieta nie może być uznana za rekompensatę zwiększonych kosztów wyżywienia. Według § 4 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju, dieta służy na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania normalnie spożywanych posiłków podczas podróży służbowej.

W przypadku umorzenia egzekucji i odzyskania wszystkich zajętych przez komornika pieniędzy, dzieje się tak, gdy dłużnik dowiedział się o egzekucji dopiero od komornika sądowego, a nie miał wcześniej możliwości obrony swoich praw w postępowaniu sądowym. Zwykle powodem takiej sytuacji jest wadliwe doręczanie przesyłek na etapie postępowania sądowego, np. z powodu wyjazdu za granicę lub zmiany miejsca zamieszkania (nie mylić z zameldowaniem). W takiej sytuacji dłużnik może złożyć wniosek o ponowne doręczenie tytułu egzekucyjnego (np. nakazu zapłaty).

Komornik nie może zająć rzeczy, które nie należą do dłużnika - także w powyższych przypadkach. Może być konieczne udowodnienie, że wybrane ruchomości nie są własnością osoby zadłużonej. W takich sytuacjach jak najbardziej możliwe jest odzyskanie zajętego majątku. Ważne, aby zrobić to jak najszybciej. Przepisy chronią dłużników przed całkowitą utratą środków i warunków do życia. W związku z tym stworzono listę rzeczy, których komornik nie może zabrać z mieszkania. Za przedmioty niezbędne do codziennego funkcjonowania mogą zostać uznane m.in. pralka czy lodówka. Art. 829 ust. 6 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że egzekucji nie podlegają też m.in. przedmioty służące do nauki. Art. 845 kodeksu postępowania cywilnego precyzuje sytuacje, w których komornik może wejść do nieruchomości, w której mieszka osoba zadłużona. Jeśli w danej nieruchomości znajduje się majątek dłużnika, który można objąć egzekucją komorniczą, komornik ma prawo do niej wejść.

Tabela z listą świadczeń wyłączonych z egzekucji

Kwestie związane z egzekucją komorniczą reguluje ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550). Art. 833 § 6 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia rodzinne, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenia integracyjne oraz zasiłki pielęgnacyjne.