Bankowy Tytuł Egzekucyjny: Historia, Likwidacja i Konsekwencje
Bankowy Tytuł Egzekucyjny (BTE) był szczególnym uprawnieniem przysługującym wyłącznie bankom, które pozwalało na uproszczone dochodzenie roszczeń od dłużników. Na jego podstawie bank mógł samodzielnie sporządzić dokument stwierdzający istnienie długu, a następnie, po nadaniu przez sąd klauzuli wykonalności, skierować sprawę do komornika. W praktyce oznaczało to, że bank stawał się jednocześnie wierzycielem, sędzią i powodem.
Bankowy Tytuł Egzekucyjny stanowił dokument, który stwierdzał istnienie danej wierzytelności banku wobec osoby biorącej kredyt lub dokonującej innej czynności bankowej. Jeżeli osoba taka, bez względu na przyczynę, nie wywiązała się z umowy, bank wystawiał wówczas Bankowy Tytuł Egzekucyjny. Celem wprowadzenia BTE były szybsze i sprawniejsze egzekucje komornicze wobec klientów niespłacających długów.
Aby taki BTE mógł stanowić podstawę do wszczęcia przez komornika egzekucji przeciwko dłużnikowi, musiał zostać opatrzony przez sąd klauzulą wykonalności. Można by się pokusić o stwierdzenie, iż opatrywanie klauzulą wykonalności BTE stanowiło jedynie formalność. Sąd bowiem zazwyczaj dokonywał jedynie sprawdzenia poprawności danych osobowych dłużnika oraz podpisów, a następnie upewniał się, czy od daty wypowiedzenia umowy kredytowej nie minęło 10 lat. Jeżeli wszystkie powyższe warunki zostały spełnione w sposób prawidłowy, a zatem brak było jakichkolwiek błędów formalnych, sąd udzielał klauzuli wykonalności takiemu BTE poprzez przystawienie na dokumencie pieczątki. Warto w tym momencie wspomnieć, iż sąd nie badał sprawy pod kontem merytorycznym, nie wnikając w strukturę i historię zadłużenia, warunki umowy itp.
Przepisy regulujące bankowy tytuł egzekucyjny (potocznie zwany BTE) zawarte były w art. 96-97 Prawa bankowego. Banki przyjmowały od klientów oświadczenia o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, celem zabezpieczenia spłaty kredytu przez tego klienta. W przypadku zaprzestania spłaty długu, bank wystawiał BTE. BTE wypisywane były na podstawie ksiąg bankowych lub innych dokumentów potwierdzających wykonanie czynności bankowych. Z kolei, sądy wydawały klauzulę wykonalności jedynie po uprzednim sprawdzeniu, czy BTE był wypełniony zgodnie z wymogami wymienionymi w art. 96 Prawa bankowego.
Głównym zarzutem Trybunału Konstytucyjnego wobec BTE był brak prawa obrony dłużnika przed egzekucją komorniczą za niespłacany dług: bank sam wydawał tytuł egzekucyjny, a sąd wydawał klauzulę wykonalności bez merytorycznego rozpatrzenia sprawy, w którym klient miałby możliwość podważenia zarzutów banku. Trybunał uznał, że banki, mimo swojej wielkiej roli w gospodarce, nie powinny mieć tak wielkiego przywileju jak bycie sędzią we własnej sprawie. Dodatkowo TK wskazał, że banki mogą dochodzić swoich roszczeń na podstawie wydania sądowego nakazu zapłaty zgodnie z obowiązującymi wówczas art. 491 i 492 kodeksu postępowania cywilnego.
W wyroku z 14 kwietnia 2015 r. (sygn. P 45/12) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy art. 96 i 97 Prawa bankowego są niezgodne z art. 32 i 45 Konstytucji RP, gwarantującymi równość wobec prawa i prawo do sądu. Trybunał wskazał, że kredytobiorcy byli pozbawieni realnych instrumentów obrony, a cały ciężar udowodnienia bezprawności działań banku spadał na dłużnika. Po publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 559) przepisy dotyczące bankowych tytułów egzekucyjnych utraciły moc 1 sierpnia 2016 r.
Likwidacja Bankowego Tytułu Egzekucyjnego
Na posiedzeniu Sejmu, jakie odbyło się we wrześniu 2015 r., nowelizacji uległa ustawa Prawo bankowe, likwidując Bankowy Tytuł Egzekucyjny. Zgodnie z wprowadzonym rozwiązaniem, brak możliwości wystawiania przez banki tytułów egzekucyjnych spowoduje konieczność prowadzenia przez banki postępowania egzekucyjnego w postępowaniu sądowym. Takie rozwiązanie w myśl ustawy służy zapewnieniu dłużnikom tych instytucji należytego prawa do sprawiedliwego i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd.
Nowelizacja zakładająca likwidację Bankowego Tytułu Egzekucyjnego weszła w życie 27 listopada 2015 r. Pomimo, iż rezygnacja z wystawiania BTE wydawać się może dość radykalnym rozwiązaniem, z pewnością nie osłabi w znacznym stopniu zabezpieczeń banków udzielających kredyty. Banki muszą znaleźć inne zabezpieczenia dla pożyczanych pieniędzy i w tym przedmiocie najprawdopodobniej będzie to zastosowanie weksli in blanco. Takie rozwiązanie z punktu widzenia klientów nie stanowi zbyt dużej różnicy w porównaniu do niefunkcjonujących już BTE, ponieważ potwierdzony w sądzie weksel będzie tak samo skuteczną metodą na ściągnięcie należności jak BTE. Jedynie cała procedura ulegnie znacznemu wydłużeniu, gdyż dla przypomnienia dodajmy, że na rozpatrzenie BTE sąd miał zaledwie 3 dni.
Wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego, 17 kwietnia 2015 roku do Sejmu wpłynął poselski projekt Ustawy o zmianie Ustawy Prawo Bankowe, uchylający art. 96, 97 i 98. Projektodawcy nowelizacji proponują, by BTE przestał obowiązywać od 1 sierpnia 2016 roku - taki termin graniczny zmiany prawa wyznaczył bowiem TK. Jednocześnie zgodnie z projektem, po wejściu w życie ustawy, do prowadzenia egzekucji na podstawie bankowych tytułów egzekucyjnych, którym przed dniem 1 sierpnia 2016 r. nadano klauzulę wykonalności, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Posłowie PO zapisali też w projekcie likwidację analogicznego prawa do wystawiania tytułów egzekucyjnych przez spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK-i), choć wyrok TK ich bezpośrednio nie dotyczył. "Wejście w życie projektowanej ustawy spowoduje konieczność dostosowania przez banki i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe swoich polityk, w szczególności polityk w zakresie oceny ryzyka kredytowego oraz ustanawiania zabezpieczeń do nowego otoczenia prawnego. Regulacja może wpłynąć na wzrost ryzyka kredytowego, związany z utrudnionym i bardziej czasochłonnym, w stosunku do stanu obecnego, procesem dochodzenia roszczeń. Banki i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe będą bowiem zobligowane do prowadzenia egzekucji wierzytelności w procesie sądowym. Może się to przełożyć na słabsze wyniki finansowe sektora bankowego i sektora SKOK" - przyznają projektodawcy w uzasadnieniu. Zwracają jednocześnie uwagę, że wejście w życie ustawy będzie pozytywnie oddziaływać na sytuację klientów banków poprzez "wyrównanie pozycji podmiotu profesjonalnego i jego klienta w postępowaniu egzekucyjnym".
Brak możliwości wystawiania tytułów egzekucyjnych spowoduje konieczność prowadzenia przez banki i SKOK-i postępowania egzekucyjnego w postępowaniu sądowym. BTE były do tej pory dla banków szybką i nieskomplikowaną ścieżką odzyskiwania długów. Teraz bank, chcąc dochodzić na drodze sądowej swoich należności, będzie musiał przejść pełną procedurę sądową. Likwidacja BTE oznacza zatem wzrost kosztów windykacji złych długów. Przedstawiciele środowiska bankowego przyznają, że banki, aby zabezpieczyć się przed ich wzrostem, mogą wprowadzić dodatkowe obwarowania przy podpisywaniu umów, takie jak żyrantów, weksle czy notarialne poświadczenia dobrowolnego poddania się egzekucji.
Alternatywy dla lokat w PLN [2026]
Mimo że instytucja BTE została zniesiona, jej skutki są wciąż odczuwalne. Do kancelarii wciąż trafiają klienci, wobec których przed laty prowadzono egzekucję na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego. Wielu dłużników zyskało również możliwość wznowienia postępowań egzekucyjnych prowadzonych wcześniej na podstawie BTE. Jeżeli egzekucja została przeprowadzona w oparciu o nieważny bankowy tytuł egzekucyjny, dłużnik może domagać się zwrotu nienależnego świadczenia na podstawie art. 405 Kodeksu cywilnego. Możliwe jest także złożenie wniosku o wznowienie postępowania w trybie art. 4011 k.p.c., jeśli sprawa zakończyła się przed 2016 r.
Trybunał Konstytucyjny uznał, że bankowy tytuł egzekucyjny (BTE) jest niezgodny z Konstytucją, gdyż narusza konstytucyjną zasadę równości. Zgodnie z tym wyrokiem odpowiednie przepisy Prawa bankowego - art. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 - utraciły moc z dniem 1 sierpnia 2016 r. Wyrok ten ma fundamentalne znaczenie dla całego sektora bankowego i klientów banków. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwietnia 2015 r. (P 45/12) zakwestionował przepisy Prawa bankowego uprawniające banki do wystawiania tytułów egzekucyjnych na podstawie swoich ksiąg i innych dokumentów związanych z czynnościami bankowymi. Bankowe tytuły egzekucyjne umożliwiały bankom prowadzenie egzekucji przeciwko ich dłużnikom bez merytorycznego rozpoznania sprawy przez sąd, a jedynie po formalnym zbadaniu przez sąd prawidłowości samego BTE.
tags: #czy #skok #mogl #wydawac #bankowy #tytul