Wierzytelność sporna na etapie egzekucji a upadłość
W kontekście postępowania upadłościowego, kluczowe znaczenie ma prawidłowa kwalifikacja wierzytelności, zwłaszcza tych o charakterze spornym. Zrozumienie, czy wierzytelność na etapie egzekucji może być uznana za sporną przy ogłoszeniu upadłości, jest istotne zarówno dla dłużników, jak i wierzycieli.
Instytucja wierzytelności spornej stanowi mechanizm ochronny zarówno dla masy upadłości, jak i dla uczciwych wierzycieli, zapobiegając nieuzasadnionemu uszczupleniu majątku przeznaczonego na zaspokojenie wierzycieli. Kwalifikacja wierzytelności jako spornej ma daleko idące konsekwencje procesowe i materialnoprawne.
Wierzytelność sporna w postępowaniu upadłościowym stanowi szczególną kategorię roszczenia, którego istnienie, wysokość lub podstawa prawna są kwestionowane przez dłużnika, syndyka lub innych uczestników postępowania. Zgodnie z przepisami art. 246 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. X), syndyk umieszcza na liście wierzytelności również wierzytelności sporne z zaznaczeniem, że są sporne, oraz podaniem w miarę możliwości zakresu, w jakim zostały zakwestionowane.
Charakterystyka wierzytelności spornej
Ustawa Prawo upadłościowe nie zawiera definicji wierzytelności bezspornej i wierzytelności spornej. Niemniej, w literaturze prawniczej przyjęte jest założenie, że wierzytelnością sporną jest taka, wobec której:
- Toczy się proces sądowy lub postępowanie administracyjne;
- Nie toczy się proces ani postępowanie, ale dłużnik zaprzecza, jakoby wierzytelność istniała, albo kwestionuje jej wysokość.
W przypadku wykazania przez dłużnika sporności i faktu jej zaistnienia przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 12a Prawa upadłościowego.
Spór musi być rzeczywisty oraz powstać przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnik podważa wniosek wierzyciela powołując się na sporność wierzytelności, to powinien wykazać te okoliczności. Sam brak zapłaty lub odmowa zapłaty przez dłużnika nie oznacza sporności, jeżeli z odmowy nie wynika kwestionowanie zasadności żądania wierzyciela. Dowodem sporności może być na przykład korespondencja prowadzona przez strony przed złożeniem wniosku.
Co istotne, aby dłużnik w swojej obronie mógł skutecznie podnieść zarzut sporności wierzytelności, powinna ona mieć charakter sporny w całości, a więc dotyczyć zasady odpowiedzialności dłużnika (na przykład kwestionowanie ważności umowy). Zakwestionowanie jedynie części wierzytelności nie stanowi podstawy do oddalenia wniosku wierzyciela na podstawie art. 12a Prawa upadłościowego.
Wierzyciel posiadający wierzytelność sporną nie może uczestniczyć w głosowaniu na zgromadzeniu wierzycieli, chyba że sędzia-komisarz postanowi inaczej zgodnie z art. 117 ust. 2 Prawa upadłościowego.
Podstawy uznawania wierzytelności za sporne
Art. 117 i następne Kodeksu cywilnego dotyczące przedawnienia roszczeń stanowią częstą podstawę uznawania wierzytelności za sporne. Problematyka przerwania biegu przedawnienia jest szczególnie istotna przy ocenie, czy roszczenie jest przedawnione.
Art. 385¹ i następne Kodeksu cywilnego regulujące niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne) stanowią kolejną podstawę kwestionowania wierzytelności. Ustawa o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 r. zawiera szereg przepisów, których naruszenie może prowadzić do uznania wierzytelności za sporną. Przykładowo, niedopełnienie obowiązków informacyjnych określonych w art. 13-14 ustawy może skutkować sankcją kredytu darmowego przewidzianą w art. 45.
Ustawa o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami z dnia 23 marca 2017 r. również może stanowić podstawę do kwestionowania wierzytelności.
Przykładowe podstawy prawne kwestionowania wierzytelności:
- Przedawnienie (art. 117 i nast. K.c.)
- Niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne) (art. 385¹ i nast. K.c.)
- Niedopełnienie obowiązków informacyjnych w kredycie konsumenckim (art. 13-14 Ustawy o kredycie konsumenckim)
- Podstęp (art. 86 K.c.)
- Groźba (art. 87 K.c.)
Wierzytelność sporna a postępowanie egzekucyjne
Sytuacja, w której spółka Pawlak próbowała wyegzekwować roszczenie pomimo objęcia wierzytelności układem z wierzycielami, ilustruje problematykę wierzytelności spornych w kontekście egzekucji i upadłości. Spółka Kargul, objęta postępowaniem restrukturyzacyjnym i realizująca układ, wniosła powództwo o ustalenie, że tytuł wykonawczy utracił wykonalność, ponieważ tytułem tym stał się zatwierdzony układ.
Sąd Okręgowy w Warszawie, podzielając stanowisko spółki Kargul, udzielił zabezpieczenia poprzez wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Powyższa sytuacja pokazuje, że nie należy wszczynać postępowania egzekucyjnego na zasadzie „a może się uda”, w sytuacji gdy wierzytelność objęta jest układem.
Warto również pamiętać, że wierzytelnością objętą układem staje się automatycznie wierzytelność sporna na datę głosowania nad układem, jeśli wierzyciel wygra proces odnośnie do wierzytelności powstałej przed otwarciem restrukturyzacji.
Postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a konkretnie po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej. Sumy już wyegzekwowane przez komornika w zawieszonym postępowaniu, ale jeszcze niewydane wierzycielowi, przekazywane są syndykowi po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości i wchodzą do masy upadłości.
Rola syndyka i dłużnika w weryfikacji wierzytelności
Pierwszym etapem weryfikacji jest sprawdzenie, czy zgłoszenie wierzytelności spełnia wymogi formalne określone w art. 240 Prawa upadłościowego. Syndyk sprawdza kompletność dokumentacji oraz zgodność zgłoszenia z wymogami proceduralnymi. Syndyk jest zobowiązany do konsultacji z upadłym w zakresie weryfikacji wierzytelności.
Art. 255 Prawa upadłościowego przyznaje upadłemu prawo zgłoszenia sprzeciwu do listy wierzytelności w terminie 2 tygodni od dnia obwieszczenia o jej sporządzeniu. Art. 256 Prawa upadłościowego przewiduje możliwość wyznaczenia posiedzenia w celu wyjaśnienia okoliczności dotyczących wierzytelności spornych.
Dla dłużników poszukujących sposobów na oddłużanie i definitywne rozwiązanie problemów finansowych, umiejętne kwestionowanie wierzytelności może stanowić istotny element strategii prowadzącej do pomyślnego zakończenia postępowania upadłościowego. Zamiast biernego czekania na oddłużenie, dłużnik aktywnie współpracuje z syndykiem w identyfikacji wierzytelności spornych, dostarcza dokumenty, zgłasza sprzeciwy.
Zaspokojenie wierzycieli w upadłości. Jacy wierzyciele odzyskają swoje należności?
Konsekwencje prawne wierzytelności spornej
Ustalanie planu spłaty zgodnie z art. 491¹⁴ Prawa upadłościowego następuje tylko dla wierzytelności bezspornych i prawomocnie ustalonych. Art. 491¹⁶ Prawa upadłościowego określa, które zobowiązania nie podlegają umorzeniu.
Podsumowując, wierzytelność sporna na etapie egzekucji, zwłaszcza w kontekście układu lub postępowania upadłościowego, może prowadzić do zawieszenia lub wstrzymania egzekucji. Kluczowe jest udowodnienie istnienia rzeczywistego sporu przed złożeniem wniosku o upadłość, co może skutkować oddaleniem wniosku wierzyciela lub wpłynąć na przebieg postępowania upadłościowego.
tags: #czy #wierzytelnosc #na #etapie #egzekucji #jest