Odpowiedzialność dłużnika za działania osób trzecich przy wykonaniu zobowiązania
Dopuszczalne jest rozszerzenie odpowiedzialność kontraktowej dłużnika poprzez przyjęcie odpowiedzialność także za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy z przyczyn od niego niezależnych, np. z powodu siły wyższej.
Zasadą prawa cywilnego, wyrażoną w art. 471 KC jest obowiązek dłużnika do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Stosownie do treści przepisu art. 473 § 1 KC dłużnik może przez umowę przyjąć odpowiedzialność za niewykonanie lub za nienależytе wykonanie zobowiązania z powodu oznaczonych okoliczności, za które na mocy ustawy odpowiedzialności nie ponosi.
Zgodnie z art. Umowne rozszerzenie odpowiedzialności dłużnika poza zakres odpowiedzialności określony w art. 471 KC (odpowiedzialność kontraktowa na zasadzie winy) dopuszczalne jest jedynie w przypadku wskazanym w przepisie art. 473 § 1 KC.
Przepis ten wyraźnie wskazuje, że dłużnik może przez umowę przyjąć na siebie odpowiedzialność za okoliczności, za które z mocy ustawy odpowiedzialności nie ponosi, tylko w sytuacji wskazanej w tym przepisie - a mianowicie muszą w umowie zostać oznaczone konkretne okoliczności za które dłużnik ma ponosić rozszerzoną odpowiedzialność.
Wierzyciel zatem, chcąc skutecznie zastosować art. Powyższe potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt I CSK 748/12, stwierdzając: „Może zatem rozszerzyć swoją odpowiedzialność kontraktową przyjmując odpowiedzialność także za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy z przyczyn od niego niezależnych, np. z powodu siły wyższej.
Słusznie jednak wskazuje się w literaturze i orzecznictwie, że jeżeli strony chcą rozszerzyć odpowiedzialność dłużnika, to zgodnie z art 473 § 1 k.c. muszą w umowie wskazać (oznaczyć, wymienić) za jakie inne - niż wynikające z ustawy - okoliczności dłużnik ma ponosić odpowiedzialność (porównaj wskazany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2010 r., II CSK 180/10).
Pogląd, zgodny z którym niewystarczające jest ogólne stwierdzenie o pełnej odpowiedzialności dłużnika bez oznaczenia okoliczności ją uzasadniających, jest ugruntowany w orzecznictwie.
Warunkiem skutecznego rozszerzenia odpowiedzialności dłużnika na podstawie przepisu art. 473 § 1 KC generalnie, rozszerzając odpowiedzialność dłużnika, strony powinny enumeratywnie określić okoliczności, za które dłużnik przyjął odpowiedzialność, której na podstawie zasad ogólnych by nie ponosił.
Najważniejsze jest, aby dokonywały tego na podstawie zgodnych oświadczeń woli.
Jednocześnie w art. 473 § 2 KC wprost wskazano jedną z granic („dolną”) modyfikacji ustawowego wzorca odpowiedzialności, która ma zastosowanie w wypadku ograniczania odpowiedzialności dłużnika.
Chodzi o odpowiedzialność za szkody wyrządzone wierzycielowi umyślnie, co oznacza możliwość wyłączenia odpowiedzialności za szkody wyrządzone nieumyślnie.
Jak słusznie wskazano w doktrynie, zakaz z art. 473 § 2 KC dotyczy nie tylko samego dłużnika, ale i innych osób (także przedstawicieli ustawowych), przy pomocy których wykonuje on zobowiązanie lub którym powierza wykonanie.
Możliwe jest więc ograniczenie odpowiedzialności dłużnika wyłącznie do zachowania się tych osób.
Z drugiej strony, nieważność zastrzeżenia wyłączającego odpowiedzialność dłużnika za szkodę wyrządzoną umyślnie (art. 473 § 2 KC) dotyczy również odpowiedzialności dłużnika za osoby trzecie (art. 474 KC) - wyr. SA w Gdańsku z 25.10.1996 r. (I ACr 822/96, OSA 1997, Nr 10, poz.
W komentowanym przepisie brak jest natomiast wytycznych dotyczących „górnej” granicy modyfikacji ustawowego wzorca odpowiedzialności, a więc w wypadku jej rozszerzenia.
Strony mogą więc przewidzieć nawet absolutną odpowiedzialność dłużnika (bez możliwości zwolnienia się), z zastrzeżeniem, że nie może ona obejmować okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi wierzyciel (takie postanowienie byłoby nieważne).
Wyznacznikiem jest tu zasada swobody umów (art. Kodeks cywilny przewiduje szereg instytucji, które mają pomóc wierzycielowi w sytuacji niewykonania zobowiązania przez dłużnika.
Przeczytaj artykuł i dowiedz się więcej o uprawnieniach wierzyciela w razie niespełnienia umówionego świadczenia przez dłużnika!
Odpowiedzialność odszkodowawcza dłużnika: Niewykonanie zobowiązania wiąże się z obowiązkiem na nim ciążącym do naprawienia szkody, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Jeżeli ze szczególnego przepisu ustawy albo z czynności prawnej nie wynika nic innego, dłużnik odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności.
W umowie dłużnik mógł przyjąć odpowiedzialność za niewykonanie lub za nienależyte wykonanie zobowiązania z powodu oznaczonych okoliczności, za które na mocy ustawy odpowiedzialności nie ponosi.
Z tego względu zawsze warto przeanalizować umowę z dłużnikiem pod kątem postanowień dotyczących odpowiedzialności.
W umowie strony mogą również ograniczyć odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy.
Warto również pamiętać, że dłużnik odpowiedzialny jest jak za własne działanie lub zaniechanie za działania i zaniechania osób, z których pomocą zobowiązanie wykonywa, jak również osób, którym wykonanie zobowiązania powierza.
Tym samym nie może się bronić argumentem, iż niewykonanie zobowiązania wynika z winy osób trzecich, którym podzlecił wykonanie.
Odpowiedzialność dłużnika za zwłokę: Dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, a jeżeli termin nie jest oznaczony, gdy nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela.
Nie dotyczy to wypadku, gdy opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Jeżeli przedmiotem świadczenia jest określona ilość rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku (rzeczy niezindywidualizowanych - np. tona węgla), wierzyciel może w razie zwłoki dłużnika nabyć na jego koszt taką samą ilość rzeczy tego samego gatunku albo żądać od dłużnika zapłaty ich wartości, zachowując w obu wypadkach roszczenie o naprawienie szkody wynikłej ze zwłoki.
Z kolei gdy przedmiotem świadczenia jest rzecz oznaczona co do tożsamości, dłużnik będący w zwłoce odpowiedzialny jest za utratę lub uszkodzenie przedmiotu świadczenia, chyba że utrata lub uszkodzenie nastąpiłoby także wtedy, gdyby świadczenie zostało spełnione w czasie właściwym.
Udział prasy i organizacji społecznych w postępowaniu administracyjnym.
W razie zwłoki dłużnika w wykonaniu zobowiązania czynienia, wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, żądać upoważnienia przez sąd do wykonania czynności na koszt dłużnika.
Jeżeli świadczenie polega na zaniechaniu, wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, żądać upoważnienia przez sąd do usunięcia na koszt dłużnika wszystkiego, co dłużnik wbrew zobowiązaniu uczynił.
W wypadkach nagłych wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, wykonać bez upoważnienia sądu czynność na koszt dłużnika lub usunąć na jego koszt to, co dłużnik wbrew zobowiązaniu uczynił.
W razie, gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
W przypadku, gdy stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych.
Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.
Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie).
Jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie.
Kara umowna - zryczałtowana kara w przypadkach określonych w umowie: można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).
Warto pamiętać, że dłużnik nie może bez zgody wierzyciela zwolnić się z zobowiązania przez zapłatę kary umownej.
W razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody.
Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły.
Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej. To samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.
Data dodania: 18.10.2022 | 07:30
Strony umów zasadniczo ponoszą odpowiedzialność opartą na winie. Odpowiedzialność ta może być jednak również oparta na ryzyku.
Przykładem jest odpowiedzialność banku za działania pośrednika, który wprowadza w błąd osoby zainteresowane zawarciem umowy o pożyczkę.
Jak wynika z art. 474 k.c. dłużnik odpowiedzialny jest jak za własne działanie lub zaniechanie za działania i zaniechania osób, z których pomocą zobowiązanie wykonywa, jak również osób, którym wykonanie zobowiązania powierza.
Przepis powyższy stosuje się także w wypadku, gdy zobowiązanie wykonywa przedstawiciel ustawowy dłużnika.
Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 2 października 2020 r. w sprawie I ACa 140/20 (LEX nr 3108166) podkreślił, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od zasady, iż dłużnik odpowiada za swoją winę.
W wyroku łódzki sąd apelacyjny zwrócił w szczególności uwagę, że dłużnik odpowiada za pomocników i wykonawców niezależnie od tego, czy osoby te wiedziały, że działały w interesie innej osoby niż dłużnik, a także czy działały za wynagrodzeniem, czy nieodpłatnie.
Czytaj w LEX: Odpowiedzialność dłużnika w razie wykonywania zobowiązania przez osoby trzecie (art.
Jak zaznaczył natomiast Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 29 listopada 2016 r. w sprawie V ACa 943/15 (LEX nr 2188824) działanie, o jakim mowa w tym przepisie, musi oczywiście pozostawać w związku z treścią łączącego dłużnika i wierzyciela stosunku zobowiązaniowego, a w tym przypadku pozostaje.
Cytowany przepis statuuje podstawę odpowiedzialności za cudze czyny, gdy szkoda zostaje wyrządzona przez wskazaną w nim osobę trzecią na skutek naruszenia obowiązków umownych ciążących na dłużniku.
Osoba trzecia, o jakiej mowa w art. 474 k.c., może też samodzielnie dopuścić się naruszenia swoich obowiązków obligacyjnych lub nawet obowiązków powszechnych.
Wtedy jednak mamy do czynienia ze zbiegiem odpowiedzialności.
Dłużnik odpowiada na zasadzie ryzyka za działania lub zaniechania pomocnika lub podwykonawcy i nie może uwolnić się od odpowiedzialności przez wykazanie braku winy w wyborze.
Według najlepszej wiedzy - co to znaczy według prawa i dla sądu? Funkcjonowanie przepisu art. 474 k.c. można zaobserwować na kanwie orzeczenia wydanego przez Sąd Rejonowy w Grudziądzu w wyroku z 18 maja 2022 r. w sprawie I C 1433/21 (LEX nr 3399882).
Sprawa dotyczyła umowy pożyczki. Pozew w sprawie z art. 474 k.c. Pozew o odszkodowanie i zadośćuczynienie w sprawie z art. 474 k.c.
Sąd po przeprowadzeniu postępowania dowodowego ustalił, że powód zawarł umowę pożyczki na kwotę 74999,99 zł. Mimo że potwierdził na piśmie, iż uzyskał niezbędne dokumenty, nie miał jednak możliwości właściwego zapoznania się z nimi.
Nie uzyskał też odpowiednich informacji. Sąd uznał, że na skutek działań pośrednika finansowego produkt bankowy, który otrzymał powód, był dla niego nieodpowiedni.
Produkt bankowy nie tylko nie uwzględniał potrzeb klienta, ale i jego możliwości finansowych, zdolności kredytowej i rzeczywistej woli.
Powód chciał bowiem uzyskać środki na zakup opału (2.000 zł). Nie wykorzystał pożyczki w większym zakresie - akcentował sąd.
Powód został wprowadzony w błąd. Sprawą zajął się UOKiK i organ ścigania.
Pośrednik naruszył przepisy ustawy z 12 maja 2011 r. Sprawdź też: I ACa 1172/19, Przesłanki ustalenia odpowiedzialności na zasadzie ryzyka z art. 435 k.c.
Działania pośrednika miały skutek wobec pozwanego banku - zauważył sąd rejonowy.
Bank powinien zapewnić stosowanie takich procedur zawierania umów, które nie narażałyby konsumentów na straty czy podejmowanie ryzykownych decyzji.
Banki są instytucjami o stosunkowo dużym zaufaniu publicznym, jeżeli chodzi o sektor finansowy.
Odpowiedzialność banku za działania pośrednika znajduje podstawę w art. 474 k.c. - czytamy w uzasadnieniu wyroku sądu.
tags: #dluznik #odpowiada #za #dzialania #osob #trzecich