Jakie dokumenty przekazuje sprzedający wierzytelność?

Przelew wierzytelności, znany również jako cesja wierzytelności, to umowa cywilnoprawna, na mocy której dotychczasowy wierzyciel (cedent) przenosi swoje prawo do długu na osobę trzecią (cesjonariusza). Mówiąc prościej, sprzedajesz prawo do dochodzenia zapłaty długu innemu podmiotowi, w zamian za określoną kwotę. Jest to skuteczne narzędzie pozwalające szybko odzyskać część zamrożonych środków i poprawić płynność finansową firmy, a także przerzucić cały proces windykacji na nabywcę długu.

Sprzedaż wierzytelności pozwala zmienić osobę, której dłużnik powinien zapłacić. Dotychczasowy wierzyciel na podstawie umowy z nowym wierzycielem przenosi na niego wierzytelności (czyli prawo żądania zapłaty lub spełnienia innego świadczenia), jaka mu przysługuje wobec dłużnika. Umowa między dotychczasowym a nowym wierzycielem, na podstawie której dochodzi do przelewu wierzytelności, może być np. sprzedażą (sprzedaż wierzytelności), darowizną, zamianą. Stroną umowy przelewu wierzytelności nie jest dłużnik.

Proces sprzedaży wierzytelności krok po kroku

Proces sprzedaży wierzytelności, choć może wydawać się skomplikowany, w praktyce przebiega według określonych etapów:

Krok 1: Analiza i wycena wierzytelności. Na tym etapie wierzyciel sprawdza, czy dana wierzytelność jest zbywalna, w jakiej kwocie została określona oraz czy nie istnieją ograniczenia prawne uniemożliwiające jej sprzedaż. Firma windykacyjna lub fundusz sekurytyzacyjny ocenia szanse na odzyskanie długu, analizując m.in. jego wysokość, termin wymagalności, kondycję finansową dłużnika, kompletność dokumentacji (umowy, faktury, poręczenia, zabezpieczenia), a także status prawny (np. istnienie wyroku sądowego).
Krok 2: Złożenie oferty. Na podstawie analizy otrzymujesz ofertę cenową. Zazwyczaj jest to określony procent wartości nominalnej długu, który jest niższy od jej nominalnej wartości - wszystko zależy od tego, jak duże jest ryzyko jej odzyskania.
Krok 3: Podpisanie umowy cesji. Po zaakceptowaniu warunków obie strony podpisują umowę cesji wierzytelności. Jest to dokument, który przenosi prawo do dochodzenia długu na nowego właściciela. W umowie muszą znaleźć się m.in. precyzyjne określenie przedmiotu cesji, wskazujące numer i datę faktury, umowy lub innego dokumentu, z którego wynika wierzytelność.
Krok 4: Przekazanie środków. Po podpisaniu umowy cesji i przekazaniu pełnej dokumentacji, sprzedający otrzymuje należną kwotę - zazwyczaj w ciągu kilku dni roboczych.

Dalszy kontakt z dłużnikiem i proces windykacji leży już po stronie nabywcy.

Schemat procesu sprzedaży wierzytelności

Co przechodzi na nabywcę wierzytelności?

Jeśli zostanie zawarta umowa przelewu wierzytelności, to na nabywcę (nowego wierzyciela) przechodzą wszelkie związane z tą wierzytelnością prawa. Dotyczy to również roszczenia o zaległe odsetki. Nabywca ma więc prawo żądać od dłużnika również odsetek za opóźnienie w zapłacie. "Stosownie do art. 509 § 2 k.c., na skutek przelewu wierzytelność zbywcy wchodzi do majątku nabywcy wraz ze związanymi z nią prawami. Konsekwencją przelewu jest zatem zmiana podmiotowa po stronie wierzyciela, polegająca na tym, że dotychczasowy wierzyciel traci to stanowisko, a w jego miejsce wchodzi nabywca wierzytelności, który uzyskuje ją w takim samym kształcie, w jakim przysługiwała ona zbywcy." (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2017 r., sygn. akt I CSK 170/17).

Czy zgoda dłużnika jest wymagana?

W zdecydowanej większości przypadków zgoda dłużnika na przelew wierzytelności nie jest potrzebna. Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że byłoby to sprzeczne z ustawą (np. art. 84 Kodeksu pracy zabrania przelewania prawa do wynagrodzenia), zastrzeżeniem umownym (np. klauzula "zakaz cesji" w umowie) albo właściwości zobowiązania (np. prawo do alimentów).

Można też w umowie ograniczyć możliwość przelewu (cesji) wierzytelności bez zgody dłużnika. "Skoro można w umowie wyłączyć możliwość przelewu wierzytelności, to tym bardziej dopuszczalne jest umowne ograniczenie cesji, np. przez wskazanie konkretnego podmiotu, na rzecz którego przelew może być dokonany. W takim przypadku cesja na rzecz innej osoby czy firmy nie będzie skuteczna" - uznał Sąd Najwyższy w wyroku z 11 stycznia 2017 r., sygn. akt IV CSK 116/16.

Zawiadomienie dłużnika o przelewie

O tym, że nastąpił przelew wierzytelności, trzeba zawiadomić dłużnika. Dłużnik musi wiedzieć, komu ma zapłacić. Jeśli dłużnik nic o przelewie wierzytelności nie wie, to może zapłacić swojemu dotychczasowemu wierzycielowi. Wtedy nowy wierzyciel nie może żądać zapłaty od dłużnika, tylko powinien się domagać zapłaty od osoby, której dłużnik zapłacił.

Gdyby jednak dłużnik został zawiadomiony o przelewie wierzytelności przez zbywcę (dotychczasowego wierzyciela) albo dowiedział się o przelewie z innych źródeł (np. od nabywcy), to nie powinien płacić staremu wierzycielowi. Jeśli mimo wszystko zapłaci staremu wierzycielowi, to sporo ryzykuje. Nowy wierzyciel może w takiej sytuacji żądać od dłużnika zapłaty, więc dłużnik może zostać zmuszony do zapłacenia "dwa razy". Wynika to z art. 512 Kodeksu cywilnego.

Ilustracja przedstawiająca dłużnika płacącego staremu wierzycielowi po cesji

Dokumentacja przekazywana przez sprzedającego

Sprzedający wierzytelność (cedent) przekazuje nabywcy (cesjonariuszowi) wszelkie dokumenty, które potwierdzają istnienie i wysokość wierzytelności. Kluczowe jest, aby dokumentacja była kompletna, co ułatwi nabywcy dochodzenie długu. Do podstawowych dokumentów należą:

Umowa, z której wynika wierzytelność (np. umowa sprzedaży, umowa o roboty budowlane, umowa pożyczki).
Faktury VAT lub rachunki dokumentujące sprzedaż towarów lub usług.
Potwierdzenia odbioru towaru lub wykonania usługi.
Korespondencja z dłużnikiem dotycząca wezwań do zapłaty, reklamacji czy ugód.
Wyroki sądowe, nakazy zapłaty lub inne tytuły wykonawcze, jeśli sprawa trafiła na drogę sądową.
Dokumenty dotyczące zabezpieczeń wierzytelności (np. hipoteka, zastaw, weksel, poręczenie).

W przypadku, gdy wierzytelność jest stwierdzona pismem, umowa przelewu również powinna być zawarta na piśmie. Choć nie jest to forma wymagana pod rygorem nieważności, forma pisemna jest zalecana dla celów dowodowych. W jednej sytuacji umowa przelewu musi być zawarta na piśmie z podpisami notarialnie poświadczonymi: gdy dotychczasowy wierzyciel uzyskał już wyrok z klauzulą wykonalności. Dzięki temu nowy wierzyciel może żądać nadania klauzuli wykonalności na siebie, co umożliwi mu wszczęcie egzekucji komorniczej.

Obrona dłużnika przed zapłatą po przelewie

W wyniku przelewu (cesji) wierzytelności sytuacja prawna dłużnika nie może się pogorszyć. Dlatego zabezpieczono go w ten sposób, że wprowadzono w art. 513 § 1 K.c. zasadę, zgodnie z którą dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie. Oznacza to, że jeśli np. towar był wadliwy, dłużnik może podnieść ten zarzut wobec firmy windykacyjnej, która kupiła dług. A jeśli nie został prawidłowo zawiadomiony o cesji, dłużnik może też skutecznie odmówić zapłaty na rzecz nowego wierzyciela.

Podatki i RODO przy cesji wierzytelności

Sprzedaż wierzytelności rodzi określone skutki podatkowe. Nabywca wierzytelności co do zasady płaci podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) w wysokości 1% od wartości rynkowej. Kwestia podatku VAT zależy od charakteru transakcji i powinna być skonsultowana z doradcą podatkowym. Sprzedaż własnych wierzytelności co do zasady nie podlega VAT po stronie zbywcy.

Sprzedaż długu wiąże się również z przekazaniem danych osobowych dłużnika. Dotychczasowy wierzyciel udostępnia je nabywcy na podstawie prawnie uzasadnionego interesu administratora. Po zawarciu umowy cesji to nabywca staje się nowym administratorem danych i przejmuje obowiązek informacyjny wobec dłużnika.

Cesja wierzytelności – co to jest i czy dzięki niej dostaniesz swoje pieniądze szybciej?

Cesja wierzytelności to elastyczny i skuteczny mechanizm prawny, który pozwala przedsiębiorcom efektywnie zarządzać należnościami i poprawiać płynność finansową. Możliwość przeniesienia wierzytelności na osobę trzecią bez zgody dłużnika sprawia, że jest to jedno z najczęściej wykorzystywanych narzędzi w obrocie gospodarczym.

tags: #jakie #dokumenty #przekazuje #sprzedajacy #wierzytelnosc