Komisja rewizyjna samorząd komorniczy: zadania i kompetencje w kontekście reformy
Konstytucyjne umocowanie samorządów zawodowych odzwierciedla zasadę decentralizacji władzy, jednocześnie nakłada na te podmioty obowiązek realizacji określonych przepisami funkcji i zadań publicznych. Obecny kształt samorządu zawodowego komorników sądowych regulowany ustawą z 2018 roku o komornikach sądowych w wielu aspektach nie spełnia tych wymogów, czego wyrazem jest choćby ograniczenie organizacyjnej odrębności komornika na rzecz modelu podległości służbowej wobec prezesów sądów rejonowych czy brak wpływu samorządu na dostęp do zawodu komornika. Dlatego też odnosząc się do przyszłości, wyrażamy głęboką potrzebę odbudowy samorządu, przywrócenia mu jego konstytucyjnie nadanych funkcji oraz rangi zawodu zaufania publicznego.
Geneza samorządu komorniczego
Samorząd zawodowy komorników sądowych, najmłodsza korporacja prawnicza, został ukształtowany Ustawą z 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji. Był to niewątpliwy sukces i zwieńczenie wielu lat starań naszych kolegów. Pierwsza w historii Polski regulacja statusu prawnego komornika przez akt prawny w randze ustawy, przy jednoczesnym całkowitym jego przemodelowaniu (w relacji do wcześniejszych regulacji). Od dnia wejścia w życie ustawy komornicy przestali być pracownikami sądu, a stali się funkcjonariuszami publicznymi. Jednocześnie zostaliśmy zobligowani do stworzenia struktur samorządowych.
Jak wspomina Iwona Karpiuk Suchecka - pierwsza wiceprezes Krajowej Rady Komorniczej - „wobec braku jakichkolwiek historycznych wzorców, działania były podejmowane intuicyjnie, jednak z troską, aby do władz samorządowych wybierać osoby prezentujące najwyższe wzorce zawodowe i etyczne”. Zgodnie z przyjętymi ówcześnie założeniami przynależność komorników sądowych do samorządu powstawała z mocy prawa i była obligatoryjna.
Organizacja i funkcje samorządu przed 2019 rokiem
Strukturę organizacyjną samorządu tworzyły: Krajowy Zjazd Komorników, Walne Zgromadzenie komorników izb komorniczych oraz Krajowa Rada Komornicza. Długość kadencji poszczególnych członków wynosiła cztery lata. Najwyższą władzę stanowił Krajowy Zjazd Komorników, wyposażony w prerogatywę wyboru Prezesa Krajowej Rady Komorniczej. Do podstawowych zadań samorządu komorniczego należała reprezentacja komorników sądowych, piecza nad należytym wykonywaniem zawodu, udział w reglamentacji działalności komorniczej, podnoszenie kwalifikacji zawodowych, sprawowanie nadzoru, upowszechnianie i egzekwowanie zasad kodeksu etyki, także w formie postępowań z tytułu odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Zmiany po 2019 roku i nowe kompetencje
Samorząd komorniczy znalazł się w całkowicie nowej rzeczywistości 1 stycznia 2019 roku. Tego dnia weszły w życie dwa kluczowe akty prawne: Ustawa z dnia 22 marca 2018 roku o komornikach sądowych (u.k.s.) i Ustawa z dnia 28 lutego 2018 roku o kosztach komorniczych. Ustawodawca postanowił całkowicie przemodelować sposób organizacji samorządu. Już w ustępie 1 art. 195 u.k.s. dostrzeżono zmianę składu samorządu - od tej pory w składzie mieli także zasięg asesorzy. W uzasadnieniu projektu wskazywano dążenie do czynnego udziału asesorów w kreowaniu wizerunku zawodu oraz niwelowanie dysproporcji między komornikami a asesorami tam, gdzie są one nieuzasadnione ustrojowo.
W art. 195 ust. 2 u.k.s. zostały określone zadania samorządu komorniczego. Katalog zadań został po raz pierwszy ustawowo wyliczony: „wspieranie organów nadzoru administracyjnego w zakresie pieczy nad sumiennym pełnieniem służby przez komorników sądowych” - co podkreśla charakter regulacyjny i nadzorczy. Brak natomiast uprawnień decyzyjnych w zakresie dysponowania prawem wykonywania zawodu oraz ograniczenie samorządu w sprawowaniu sądownictwa dyscyplinarnego. Zlikwidowano także Krajowy Zjazd Komorników; obecnie organami samorządu są Krajowa Rada Komornicza, Krajowa Komisja Rewizyjna oraz izby komornicze. Krajowa Rada Komornicza ma reprezentować samorząd i sprawować nadzór nad komornikami niezależnie od nadzoru Ministra Sprawiedliwości i prezesów sądów.
Ogromne ograniczenia dotknęły samorząd w zakresie działalności gospodarczej: zakaz prowadzenia działalności gospodarczej przez samorząd i jego organy oraz ograniczenie posiadania akcji lub udziałów do nie więcej niż 10%. Zwiększono także liczbę członków Krajowej Rady Komorniczej z 22 do 44, z czego część stanowią asesorzy, a kadencja skrócona została z czterech do trzech lat.
Wyzwania wizerunkowe i kontekst polityczny
Obserwowany w ostatnich latach kryzys wizerunkowy związany z przekazem medialnym o komornikach - „dorabiających się na nierentownych szpitalach” - wpłynął na zaufanie społeczne. Choć każda egzekucja musi być poprzedzona postępowaniem sądowym i tytułem wykonawczym, zmiany w prawie, obniżenie opłat egzekucyjnych czy ograniczenia w zakresie egzekucji ruchomości oraz potencjalne konflikty z Ministerstwem Sprawiedliwości wpłynęły na relacje samorządu z organami państwa. Szeroko komentowany incydent z traktorem w Łodzi stał się symbolem kryzysu wizerunku i doprowadził do wprowadzenia tzw. „lex traktor” - szeregu ograniczeń i zmian przepisów z 2019 roku, które miały na celu ochronę praw dłużników kosztem uprawnień wierzycieli.
W kontekście odbudowy samorządu podkreśla się konieczność przywrócenia mu demokratycznego charakteru, kompetencji i autonomii, a także włączenia asesorów i komorników w nowe formy współpracy. Badacze i praktycy akcentują, że samorządność zawodowa i demokracja mają konstytucyjne umocowanie, a konieczność odbudowy i wzmocnienia samorządu komorniczego wymaga szerokiej koalicji ze strony organizacji społecznych, organów władzy sądowniczej oraz innych samorządów zawodowych.
Perspektywy i kierunki działania
- Odbudowa i wzmocnienie autonomii samorządu komorniczego w granicach ochrony interesu publicznego.
- Przywrócenie realnego wpływu samorządu na kształtowanie dostępu do zawodu oraz na normowanie standardów etyki i szkolenia.
- Współpraca z organami wymiaru sprawiedliwości, organizacjami społecznymi i innymi samorządami zawodowymi w kreowaniu długoterminowych planów rozwoju.
- Podniesienie wizerunku zawodu poprzez działania edukacyjne, transparentność i skuteczną komunikację.
- Wdrożenie reformy strukturalnej, która zapewni stabilność finansową i jasny podział kompetencji między organami samorządu a administracją sądową.
Na podstawie analizy dotychczasowych doświadczeń można wywnioskować, że konieczne jest dostosowanie legislacyjne tak, by samorządowie zawodowi zachowali autonomię, a jednocześnie mogli efektywnie nadzorować i wspierać wykonywanie zawodu komornika sądowego w granicach interesu publicznego. Współpraca z Ministerstwem Sprawiedliwości, sądami oraz innymi samorządami zawodowymi stanowi kluczowy element procesu odbudowy zaufania społecznego i efektywnego funkcjonowania zawodu.
W czyim interesie działają komornicy? - Komornik Sądowy Przemysław Małecki
| Organ samorządu | Przydzielone zadania | Zmiana po 2019 r. |
|---|---|---|
| Krajowa Rada Komornicza | Reprezentacja, nadzór nad wykonywaniem zawodu, współpraca z izbami | Powiększona liczba członków, asesorzy w Radzie |
| Izby komornicze | Realizacja zadań samorządu na poziomie regionalnym | Podstawowe ogniwo organizacyjne |
| Krajowa Komisja Rewizyjna | Kontrola finansowa i merytoryczna | Utrzymana rola, wzmocniona dzięki nowym regulacjom |
W kontekście przyszłości warto podkreślić, że konieczna jest kontynuacja prac nad odbudową samorządu, opracowanie planów wieloletnich odpornych na zawirowania polityczne, a także ponowne zintegrowanie środowiska poprzez konstruktywną debatę o nowym kształcie samorządu w szerokim znaczeniu.
tags: #komisja #rewizyjna #samorzad #komorniczy