Wzór oświadczenia o zrzeczeniu się zastawu rejestrowego oraz zrzeczenie dziedziczenia: praktyczny przegląd i zastosowania
Zastaw rejestrowy wygasa już z chwilą złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się tego zastawu, a jego wykreślenie z rejestru ma charakter jedynie deklaratoryjny - wyjaśnia dr Jarosław Grykiel z Grupy Transakcyjnej kancelarii Wardyński i Wspólnicy. Zrzeczenie się zastawu rejestrowego jest dogodnym instrumentem prawnym pozwalającym na zbycie przez zastawcę na rzecz osoby trzeciej przedmiotu obciążonego zastawem rejestrowym. Z reguły w ramach umowy zastawniczej wprowadza się klauzulę ograniczającą możliwość zbycia przedmiotu obciążonego zastawem rejestrowym. Skuteczne zbycie takiego przedmiotu wymaga zatem uprzedniego doprowadzenia do wygaśnięcia zastawu rejestrowego, a wraz z nim wygaśnięcia zakazu zbywania przedmiotu zastawu.
Jednym ze sposobów prowadzących do wygaśnięcia zastawu rejestrowego jest uzyskanie od zastawnika oświadczenia o zrzeczeniu się tego zastawu jako instrumentu zabezpieczenia roszczeń zastawnika. W związku ze zrzeczeniem się zastawu rejestrowego zastawnik najczęściej uzyskuje inne zabezpieczenie. Dzięki temu zastawca z jednej strony nie ma obowiązku natychmiastowej spłaty długu względem zastawnika, z drugiej natomiast uzyskuje możliwość skutecznego zbycia przedmiotu zastawu na rzecz osób trzecich. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie argumentów przemawiających za dopuszczalnością zrzeczenia się zastawu rejestrowego przez zastawnika z takim skutkiem, że zastaw ten wygasa z chwilą złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się zastawu, natomiast wykreślenie zastawu z rejestru ma jedynie charakter deklaratoryjny.
Podstawy prawne i skutki wygaśnięcia zastawu rejestrowego
Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (dalej „ZRejU”), w przypadku wygaśnięcia zastawu rejestrowego podlega on wykreśleniu z rejestru zastawów. Ustawodawca przewidział zatem obowiązek wpisu informacji o wygaśnięciu zastawu - wpis w tym zakresie ma charakter obligatoryjny. Skutki wykreślenia zastawu z rejestru zostały uregulowane w art. 19 ust. 2 ZRejU, który stanowi, że wykreślenie zastawu rejestrowego z rejestru zastawów powoduje wygaśnięcie zastawu, o ile zastaw nie wygasł wcześniej. Oznacza to, że wykreślenie zastawu z rejestru powoduje zawsze jego wygaśnięcie, chyba że z innych przyczyn zastaw wygasł wcześniej, a więc jeszcze przed dokonaniem wykreślenia.
W praktyce wygaśnięcie zastawu rejestrowego następuje często wskutek zrzeczenia się zastawu przez zastawnika (art. 19 ust. 3 pkt 2 ZRejU). Stanowisko to potwierdzają również orzeczenia Sądu Najwyższego, m.in. wyrok z dnia 6 maja 2004 r., II CK 245/2003. W doktrynie podkreśla się także, że możliwość zastosowania art. 246 k.c. do ograniczonych praw rzeczowych regulowana jest poza Kodeksem cywilnym, co potwierdza SN w licznych publikacjach i uzasadnieniach. Wygaśnięcie ograniczonego prawa rzeczowego w wyniku zrzeczenia następuje z chwilą dojścia oświadczenia o zrzeczeniu do właściciela rzeczy obciążonej.
Kiedy zrzeczenie się zastawu ma charakter konstytutywny, a kiedy deklaratoryjny?
W obecnym stanie prawnym brak jest podstaw do twierdzenia, że wykreślenie zastawu rejestrowego z rejestru zastawów wskutek zrzeczenia się tego prawa przez zastawnika ma charakter konstytutywny. Przemawiają za tym argumenty: dopuszczalność zrzeczenia się zastawu rejestrowego wynika z art. 246 § 1 k.c. w zw. z art. 1 ust. 2 ZRejU; zrzeczenie powoduje wygaśnięcie zastawu; skutkiem wygaśnięcia jest dojście oświadczenia do właściciela rzeczy obciążonej; wykreślenie z rejestru ma charakter deklaratoryjny. Jednak w niektórych szczególnych regulacjach (np. wpisy w dowodach rejestracyjnych pojazdów mechanicznych) wykreślenie może nastąpić dopiero po prawomocnym postanowieniu sądu o wykreśleniu, co w praktyce oznacza, że zastaw nie może być wykreślony do czasu uprawomocnienia postanowienia.
Zrzeczenie dziedziczenia
Zrzeczenie dziedziczenia to umowa, która zostaje zawarta jeszcze za życia spadkodawcy i pozwala na kształtowanie zasad dziedziczenia po nim. Poza testamentem jest to jedyny sposób na bezpośrednią zmianę zasad dziedziczenia ustawowego. Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia musi być zawarta w obecności notariusza w formie aktu notarialnego. Zawierają ją przyszły spadkodawca z przyszłym spadkobiercą należącym do kręgu spadkobierców ustawowych.
Umowa zrzeczenia się dziedziczenia różni się od odrzucenia spadku i od zrzeczenia się spadku po śmierci. Odrzucenie spadku następuje po śmierci spadkodawcy w terminie 6 miesięcy od momentu dowiedzenia się o powołaniu do spadku. Zrzeczenie dziedziczenia natomiast dotyczy planowania majątku spadkodawcy za życia i często bywa używane do zabezpieczenia praw dzieci lub uniknięcia konfliktów między spadkobiercami w przyszłości.
Skutki zrzeczenia dziedziczenia
Najważniejszym skutkiem umowy o zrzeczenie się dziedziczenia jest wyłączenie z dziedziczenia konkretnego spadkobiercy, który zrzekł się. Jednak zrzeczenie nie zawsze wyklucza roszczenia o zachowek, jeśli nie zostały wyłączone odpowiednie skutki w umowie (np. wydziedziczenie). Umowa może być zawarta z zastrzeżeniem daty lub warunku, co umożliwia dopasowanie skutków do realnych potrzeb.
W praktyce umowa o zrzeczenie się dziedziczenia może być użyta w celu zabezpieczenia konkretnych części majątku (np. nieruchomości) dla określonego spadkobiercy, przy jednoczesnym zapewnieniu dalszego podziału bez sporów. W sytuacjach, gdy spadkodawca obawia się przyszłych zobowiązań, istnieje możliwość zawarcia aktu notarialnego o zrzeczeniu się dziedziczenia wraz z darowizną na rzecz przyszłego spadkobiercy, co może wpływać na ostateczny podział majątku po śmierci.
Praktyczne wskazówki i procesy
Ważne pytania i odpowiedzi: Umowę o zrzeczenie się dziedziczenia należy zawierać za życia spadkodawcy, w obecności notariusza, z dowodem osobistym obu stron. Koszt takiej umowy jest stosunkowo niski (na przykład 200 zł netto plus VAT). W sytuacjach, gdy spadkodawca planuje zabezpieczenie interesów dzieci, zrzeczenie dziedziczenia może być skutecznym narzędziem, które eliminuje ryzyko roszczeń o zachowek lub sporów o dział spadku.
W razie długów spadkowych, zrzeczenie dziedziczenia pozwala uniknąć przejęcia długu przez spadkobiercę. Natomiast jeśli wszyscy spadkobiercy odrzucają spadek po zmarłym zadłużonym, masa spadkowa może przypaść gminie lub Skarbowi Państwa. Ważne jest, aby decyzje dotyczące zrzeczenia dziedziczenia podejmować jeszcze za życia spadkodawcy, ponieważ po śmierci nie wszystkie możliwości pozostają dostępne.
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku - jak napisać, jakie dokumenty przygotować? #spadek #sąd
tags: #oswiadczenie #ze #przedmiotowa #wierzytelnosc