Powództwo przeciwegzekucyjne a spełnienie świadczenia w postępowaniu egzekucyjnym
Otrzymanie korespondencji od komornika sądowego jest zazwyczaj niemiłym zaskoczeniem. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje jednak metody obrony dla osób zagrożonych zajęciem komorniczym. W naszym artykule wyjaśniamy, czym charakteryzuje się powództwo przeciwegzekucyjne.
Postępowanie komornicze jest formą przymusowej egzekucji roszczenia, którego dobrowolnego spełnienia odmówił wcześniej dłużnik. Zdarzają się jednak sytuacje, w których egzekucja w zasadzie nie powinna mieć miejsca, a jednak zostaje wdrożona. Dłużnik nie pozostaje jednak w takim przypadku bez ochrony. Ważna jest więc świadomość, jakie konkretnie uprawnienia służą dłużnikowi i jak mogą być zrealizowane.
Powództwo przeciwegzekucyjne - jakie są jego rodzaje?
Zgodnie z regulacjami zawartymi w Kodeksie postępowania cywilnego, istnieją dwa rodzaje powództw przeciwegzekucyjnych, które służą powstrzymaniu działań egzekucyjnych: powództwo opozycyjne oraz powództwo ekscydencyjne.
Czy dłużnik może wystąpić z powództwem opozycyjnym?
Pierwszym rodzajem powództwa przeciwegzekucyjnego jest powództwo opozycyjne, które przysługuje dłużnikowi i jest merytorycznym sposobem obrony dłużnika przed prowadzoną egzekucją. Istotą żądania zawartego w takim powództwie jest pozbawienie lub ograniczenie tytułu wykonawczego (zwykle wyroku) przymiotu wykonalności, czyli możliwości żądania przymusowego wykonania takiego tytułu przez dłużnika.
Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone na podstawie tzw. tytułu wykonawczego, którym jest tytuł egzekucyjny (np. wyrok sądu) zaopatrzony w klauzulę wykonalności (informację, że wydany tytuł jest prawomocny i nadaje się do prowadzenia egzekucji). Celem postępowania wszczętego wskutek powództwa opozycyjnego jest pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części (np. do określonej kwoty), albo jego ograniczenie.
Podstawę prawną takie żądania stanowi przepis art. 840 § 1 k.p.c. Zgodnie z nim dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli:
- przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście,
- po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu w sprawie było z mocy ustawy niedopuszczalne, a także na zarzucie potrącenia;
- małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787, wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł podnieść.
Celem tego powództwa jest udaremnienie możliwości przeprowadzenia jakichkolwiek czynności egzekucyjnych na podstawie określonego tytułu wykonawczego. W pozwie należy wykazać przesłanki określone w art. 840 § 1 k.p.c., w szczególności powołać zdarzenie niweczące zobowiązanie w całości lub w części, które nastąpiło po wydaniu tytułu egzekucyjnego lub wykazać spełnienie świadczenia.
Dłużnik ma prawo do skierowania powództwa egzekucyjnego tylko i wyłącznie w dwóch ściśle określonych przypadkach: Jeżeli uważa, że klauzula wykonalności została nadana tytułowi egzekucyjnemu w sposób nieprawidłowy; Jeżeli po wydaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego orzeczenie nie może być dalej egzekwowane (np. dłużnik spłacił już całą należność). Powyższy katalog ma charakter zamknięty, co oznacza, że jeżeli argumenty dłużnika nie znajdują się w żadnej z ujętych w treści przepisu kategorii, dłużnik nie może wystąpić z powództwem egzekucyjnym.
Co istotne, powództwo przeciwegzekucyjne nie może mieć na celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, która doprowadziła do wydania tytułu egzekucyjnego. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą wniesienie powództwa o pozbawienie tytułu egzekucyjnego wykonalności nie może skutkować ponownym merytorycznym rozpoznaniu sprawy, która została zakończona prawomocnym orzeczeniem sądowym. Celem powództwa opozycyjnego jest pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, nie zaś podważenie treści orzeczenia sądowego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności.
Wyjątkowo, oprócz dłużnika, powództwo opozycyjne może wnieść również małżonek dłużnika, jeśli klauzula wykonalności została nadana przeciwko niemu, zgodnie z treścią przepisu art. 787 kpc. Przywołany przepis wskazuje, że sąd może nadać klauzulę wykonalności nie tylko przeciw dłużnikowi, lecz również przeciwko jego małżonkowi w zakresie majątku objętego wspólnością majątkową, jeśli w toku sprawy wierzyciel wykazał, że czynność prowadząca do powstania wierzytelności, została dokonana za zgodą małżonka. W przypadku małżonka dłużnika możliwe jest powoływanie się przez niego na okoliczności dotyczące samej wierzytelności, albowiem małżonek dłużnika nie był stroną postępowania prowadzącego do wydania tytułu egzekucyjnego i z tego powodu nie mógł bronić swoich praw w toku pierwotnego postępowania. Warto zaznaczyć, że małżonek dłużnika może podnosić zarówno swoje własne zarzuty dotyczące istoty wydanego orzeczenia, jak i zarzuty przysługujące dłużnikowi (np. dotyczące uprzedniego spełnienia świadczenia).
Powództwo przeciwegzekucyjne nie jest nadzwyczajnym środkiem odwoławczym pozwalającym badać ewentualne wadliwości postępowania, w którym powstał tytuł egzekucyjny. Orzeczenie sądowe, które stanowi podstawę tytułu wykonawczego korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a ewentualne rozpoznanie i uwzględnienie zarzutów powoda w sprawie wszczętej niniejszym powództwem prowadziłoby do podważenia tej powagi.
Czy powództwo ekscydencyjne może wnieść osoba trzecia?
Powództwo przeciwegzekucyjne to także powództwo ekscydencyjne, które przysługuje osobie trzeciej, innej niż dłużnik. Powództwo ekscydencyjne znajduje zastosowanie wówczas, gdy w toku egzekucji prowadzonej przeciwko konkretnemu dłużnikowi, nastąpi zajęcie przedmiotu nie należącego do dłużnika.
Przepis art. 841. § 1 ustawy Kodeks postępowania cywilnego stanowi: "Osoba trzecia może w drodze powództwa żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa."
Celem powództwa ekscydencyjnego jest zwolnienie niesłusznie zajętego przedmiotu spod prowadzonej przeciwko dłużnikowi egzekucji. Powództwo ekscydencyjne nie jest w żaden sposób skierowane przeciwko tytułowi wykonawczemu i nie dotyczy okoliczności objętych tym dokumentem.
Co do zasady, termin na wniesienie powództwa ekscydencyjnego wynosi 1 miesiąc od dnia, w którym osoba trzecia dowiedziała się o naruszeniu swojego prawa. W toku postępowania wszczętego powództwem ekscydencyjnym, w charakterze pozwanego będzie występował wierzyciel (osoba dochodząca zaspokojenia swojego roszczenia w drodze postępowania egzekucyjnego).
Kogo należy pozwać składając powództwo przeciwegzekucyjne?
Dłużnik kwestionujący zasadność egzekucji doznaje określonej szkody wskutek czynności komornika, który prowadzi czynności egzekucyjne. Powództwo przeciwegzekucyjne należy jednak skierować przeciwko wierzycielowi (bądź wierzycielom), który skierował określone roszczenie do przymusowego wykonania.
Jaki jest termin na wytoczenie powództwa przeciwegzekucyjnego?
Powództwo przeciwegzkucyjne nie jest ograniczone czasowo terminem ściśle określonym w dniach, miesiącach, czy latach. Można je jednak zasadnie wytoczyć jedynie do czasu, póki wobec dłużnika toczy się egzekucja. W sytuacji, gdy całość roszczenia zostanie wyegzekwowana, powództwo przeciwegzekucyjne staje się po prostu bezprzedmiotowe i jako takie, zostanie oddalone.
Co istotne, powództwo przeciwegzekucyjne można wytoczyć jeszcze zanim wszczęto postępowanie komornicze. Pozew może być bowiem złożony do sądu już z chwilą, gdy tytułowi egzekucyjnego (np. wyrokowi, ugodzie sądowej) nadano klauzulę wykonalności.
Dłużnik, od którego wyegzekwowano w drodze egzekucji komorniczej cały dług, a który nie zdążył skutecznie wytoczyć powództwa przeciwegzekucyjnego, nie pozostaje jednak bez środków dalszej ochrony. Może bowiem wszcząć odrębne postępowanie przed sądem w celu ochrony swoich interesów naruszonych poprzez niesłuszną egzekucję.
Opłata sądowa od powództwa przeciwegzekucyjnego
Wnosząc powództwo przeciwegzekucyjne, należy je w sposób należyty opłacić. Opłata sądowa od pozwu będzie przy tym pochodną kwoty objętej roszczeniem. Pozew podlega opłacie stałej w wysokości określonej w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, gdy wartość przedmiotu sporu nie jest wyższa niż 20 tys. zł. Jeżeli wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 20 tys. zł, jednakże nie jest wyższa niż 40 tys. zł, pozew podlega opłacie stosunkowej w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu (zgodnie z art. 13 ust. 2 ww. ustawy). W przypadku, jeśli wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 40 tys. zł, pozew podlega opłacie stałej w wysokości 2 tys. zł (zgodnie z art. 13c pkt 2 ww. ustawy).
Opłata sądowa wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, lecz nie mniej niż 100 zł. Jeżeli dłużnik żąda zwolnienia z egzekucji rzeczy o nieustalonej wartości (np. telefonu), sąd pobierze opłatę stałą 100 zł.
Sąd właściwy do rozpoznania sprawy
W przypadku obu powództw, sądem właściwym do ich rozpoznania będzie sąd, w którego okręgu prowadzi się egzekucję - zazwyczaj będzie to sąd właściwy dla komornika prowadzącego postępowanie. Jeśli egzekucja jeszcze nie została wszczęta, wówczas zastosowanie mają przepisy ogólne, zgodnie z którymi powództwo, co do zasady, wytacza się przed sądem miejscowo właściwym dla miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego.
Jak złożyć wniosek o zabezpieczenie powództwa?
Powództwo przeciwegzekucyjne podlega opłacie sądowej, która jest określana jako 5% wartości przedmiotu sporu.
W powództwie przeciwegzekucyjnym należy przytoczyć wszystkie okoliczności i zarzuty, które w ocenie powoda przemawiają za słusznością jego żądania.
tags: #powodztwo #przeciwegzekucyjne #spelnienie #swiadczenia #w #postepowaniu