Powództwo przeciwegzekucyjne jako narzędzie obrony przed egzekucją z Bankowego Tytułu Egzekucyjnego (BTE)
W mediach coraz częściej publikowane są informacje na temat wygranych przez kredytobiorców postępowań z bankami w tzw. sprawach „frankowych”. Procesy te w większości przypadków są wszczynane przez kredytobiorców i dążą do unieważnienia umowy kredytu, z uwagi na mieszczące się w niej abuzywne postanowienia. Warto jednak pochylić się nad tym, jakie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem mają kredytobiorcy, przeciwko którym już wcześniej została wszczęta egzekucja.
Czy takim osobom została zamknięta definitywnie droga do podjęcia nierównej walki z instytucją finansową? Odpowiedź brzmi - nie! Jednym ze skutecznych sposobów, aby z tym walczyć, jest powództwo przeciwegzekucyjne.
Czym jest Bankowy Tytuł Egzekucyjny (BTE)?
Bankowy tytuł egzekucyjny (BTE) to dokument, który przez lata stanowił jeden z najdonioślejszych przywilejów nadanych bankom przez polskiego ustawodawcę. Za jego sprawą bank mógł dochodzić swoich wierzytelności (np. z tytułu niespłaconego kredytu) w sposób uproszczony - z pominięciem merytorycznego rozpoznania sprawy przez sąd. Wystarczyło bowiem, że z ksiąg rachunkowych banku wynikało, iż dana osoba jest mu winna określoną kwotę, a roszczenie to jest dojrzałe do egzekucji, tj. wymagalne. Kontrola sądowa ograniczała się zaś jedynie do zbadania formalnych wymogów wniosku banku o nadanie BTE klauzuli wykonalności. BTE opatrzony klauzulą wykonalności stawał się tytułem wykonawczym, upoważniającym wierzyciela do skorzystania ze środków siłowych przeciwko dłużnikowi - tj. egzekucji komorniczej.
Możliwość wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych dawała bankom ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe. Ustawa ta w nieobowiązującym już art. 96 wskazywała, że banki mogły wystawiać bankowe tytuły egzekucyjne na podstawie ksiąg banków lub innych dokumentów związanych z dokonywaniem czynności bankowych. Bankowy tytuł egzekucyjny należało opatrzyć pieczęcią banku wystawiającego tytuł oraz podpisami osób uprawnionych do działania w imieniu banku. W przypadku egzekucji przeciwko kilku osobom lub z kilku części składowych majątku dłużnika można było wystawić dalsze tytuły egzekucyjne. Nieobowiązujący już art. 97 ww. Prawo bankowe uległa nowelizacji, w wyniku której ww. regulacje przestały obowiązywać z dniem 27 listopada 2015 r.
Trybunał Konstytucyjny przez długi czas rozpatrywał zgodność BTE z Konstytucją, ostatecznie stwierdzając jego niezgodność. Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt P 45/12, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy ustawy - Prawo bankowe umożliwiające dochodzenie roszczeń poprzez bankowe tytuły egzekucyjne, są niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny uznał, iż prawo do wystawiania BTE jest przywilejem banków, naruszającym zasadę równego traktowania w trzech aspektach. Skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego była utrata z dniem 1 sierpnia 2016 roku możliwości wystawiania przez banki BTE. Zlikwidowano instytucję BTE w związku z uznaniem jej przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z Konstytucją. Brak możliwości wystawiania tytułów egzekucyjnych od tej daty spowodowało konieczność prowadzenia przez banki postępowania egzekucyjnego w postępowaniu sądowym. Ma to zapewnić dłużnikom tych instytucji prawo do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd.
Pokłosie BTE - dlaczego nadal są ważne?
Choć przepisy regulujące instytucję bankowego tytułu egzekucyjnego zostały uznane za niezgodne z konstytucją, wskutek czego banki utraciły swój przywilej - po dziś dzień mamy do czynienia z jego pokłosiem. Niemniej jednak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 kwietnia 2015 r. uznał przepisy art. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 prawa bankowego, dopuszczające BTE za niezgodne z art. 32 ust. Postępowania egzekucyjne, które zostały wszczęte na podstawie wystawionych BTE bardzo często nadal są prowadzone.
Niestety, zgodnie z przepisami przejściowymi (art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw ) bankowe tytuły egzekucyjne wydane przed dniem 1 sierpnia 2016 roku i jeszcze przed tą datą opatrzone klauzulą wykonalności zachowały moc tytułów wykonawczych. Co to oznacza? Jeśli BTE został wystawiony przed dniem 1 sierpnia 2016 r. i nadana mu została przed tą datą klauzula wykonalności, to na jego podstawie może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Aktualnie w obrocie prawnym znajduje się na pewno kilka milionów BTE, na podstawie których prowadzone są postępowania egzekucyjne. Pomimo wejścia w życie w dniu 1 sierpnia 2016 roku wyroku Trybunału Konstytucyjnego (sygn. Przede wszystkim postanowiono, iż BTE, którym nadano do dnia wejście w życie przepisów zmieniających prawo klauzulę wykonalności mogą stanowić podstawę do toczenia egzekucji komorniczej. Takim oto sposobem miliony osób, mimo niekonstytucyjności przepisów o wydawaniu BTE, do dnia dzisiejszego mają z nimi problem.
Powództwo przeciwegzekucyjne jako środek obrony przed BTE
Wniesienie przez kredytobiorców powództwa przeciwegzekucyjnego jest szansą na ich umorzenie. Powództwo przeciwegzekucyjne jest rodzajem powództwa przeciwegzekucyjnego, uregulowanego w art. 840 KPC. Jest to specyficzny środek obrony dłużnika przeciwko tytułowi wykonawczemu. Skuteczność takiej formy działania wymaga jednak dogłębnej analizy sprawy i sprawdzenia podstaw faktycznych i prawnych.
Zgodnie z przepisem art. 840 § 1 pkt 1 KPC, dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części albo ograniczenia, jeżeli przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności. Wytoczenie powództwa opozycyjnego daje możliwość podjęcia przez dłużnika merytorycznej obrony przed egzekucją poprzez kwestionowanie m.in. zasadności obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego.
Powództwo może być wniesione jedynie w przypadku, gdy w dalszym ciągu istnieje możliwość realizowania tytułu wykonawczego. To oznacza, że żądanie to nie może być realizowane w przypadku, gdy należność stwierdzona tytułem została w całości wyegzekwowana. Tak więc, możliwość wniesienia niniejszego pozwu rozpoczyna się w momencie nadania przez sąd klauzuli wykonalności, a kończy gdy całość świadczenia zostanie wyegzekwowana.
Zarzuty w powództwie przeciwegzekucyjnym przeciwko BTE
Zasadność wniesienia powództwa opozycyjnego w przypadku BTE potwierdza szerokie orzecznictwo. Dłużnik banku może w tym powództwie podnieść wszystkie zarzuty materialnoprawne, które dotyczą wierzytelności banku objętej BTE zaopatrzonym w klauzulę wykonalności. Dotyczy to zarówno zarzutów powstałych przed jego wystawieniem, przed nadaniem klauzuli wykonalności jak również i po.
1. Zarzut nieważności umowy kredytowej
Umowa kredytowa może być nieważna, gdy jest sprzeczna z naturą stosunku kredytu, zasadami współżycia społecznego, a także z dobrymi obyczajami bądź jeżeli zawiera niedozwolone postanowienia umowne, po wyeliminowaniu których umowy nie da się dalej wykonać.
2. Zarzut niewłaściwej wysokości roszczenia w bankowym tytule egzekucyjnym
Gdy ujęta w bankowym tytule egzekucyjnym ogólna struktura zadłużenia, składająca się z reguły z różnych roszczeń (głównego i ubocznych) nie odpowiada zasadniczym elementom długu kredytobiorcy wynikającego z umowy kredytowej i obowiązujących przepisów prawa. W przypadku kredytów indeksowanych oraz denominowanych zaprezentowane powyżej zarzut nieważności umowy oraz zarzut niewłaściwego określenia struktury zadłużenia kredytowego stanowi podstawę pozbawienia wykonalności bankowego tytułu wykonawczego.
3. Zarzut przedawnienia roszczenia
Roszczenie banku, jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, przedawnia się z okresem trzyletnim. Zgodnie z przepisami, roszczenia objęte BTE, jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się z okresem wynoszącym 3 lata. Dokonując analizy pod tym kątem zwrócić należy uwagę na termin wymagalności BTE, nadania klauzuli wykonalności, a także terminy podejmowanych czynności przed komornikiem.
4. Zarzut niezgodności BTE z przepisami prawa bankowego
Zgodnie z art. 96 ust. 2 prawa bankowego (w brzmieniu obowiązującym w dacie uchylenia przepisu), w bankowym tytule egzekucyjnym należało oznaczyć bank, który go wystawił i na rzecz którego egzekucja ma być prowadzona, dłużnika zobowiązanego do zapłaty, wysokość zobowiązań dłużnika wraz z odsetkami i terminami ich płatności, datę wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego, jak również oznaczenie czynności bankowej, z której wynikają dochodzone roszczenia, oraz wzmiankę o wymagalności dochodzonego roszczenia. Brak któregoś z tych elementów lub jego niezgodność z prawdą nie pozwala uznać dokumentu wystawionego przez bank za tytuł egzekucyjny.
5. Zarzut braku wymagalności roszczenia
Zgodnie z art. 96 ust. 2 pr. bank. (w brzmieniu funkcjonującym w dacie uchylenia przepisu), w BTE bank powinien zamieścić wzmiankę o wymagalności dochodzonego roszczenia. Tym samym dochodzone przezeń roszczenie powinno być dojrzałym do egzekucji. Wystawienie przez bank tytułu zawierającego oświadczenie niezgodne z prawdą skutkuje jego nieważnością, jako sprzeczne z przepisami prawa bankowego, ale również art. 58 k.c. To zaś prowadzi do utraty podstawy do prowadzenia egzekucji i umorzeniem postępowania.
6. Zarzut nieistnienia roszczenia banku albo istnienia roszczenia banku w mniejszej niż określona w BTE wysokości
Zdarzają się sytuacje, gdy bankowy tytuł egzekucyjny zostaje wystawiony dla roszczenia nieistniejącego albo roszczenia istniejącego, lecz w mniejszej wysokości niż domaga się tego bank. Powyższe może wynikać z różnych względów - ludzkiego błędu prowadzącego do niewłaściwych kalkulacji, bądź praktyki bankowej mogącej naruszać interesy klientów, co może zweryfikować tylko postępowanie przed sądem.
7. Zarzut braku legitymacji czynnej wierzyciela do prowadzenia egzekucji z BTE
Nierzadko bowiem zdarza się, że bank po sprzedaży swojej wierzytelności w dalszym ciągu toczy egzekucję komorniczą na swoją rzecz, nie informując komornika o przejściu prawa do wierzytelności. Sprzedaż wierzytelności powoduje, że wystawiony wcześniej tytuł egzekucyjny traci podstawę prawną, a nadaną mu klauzulę wykonalności sąd powinien uchylić. Zbycie przez pierwotnego wierzyciela wierzytelności stwierdzonej tego rodzaju tytułem wykonawczym prowadzi do tego, że nie może on kontynuować postępowania egzekucyjnego na podstawie takiego tytułu i powinien wystąpić niezwłocznie o jego umorzenie.
Jak wnieść powództwo przeciwegzekucyjne?
Powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności wytacza się przed sąd rzeczowo właściwy, w którego okręgu prowadzi się egzekucję. Co bardzo istotne, jeśli Twoja sprawa ma wartość przedmiotu sporu poniżej 75.000 zł to zajmie się nią sąd rejonowy.
Zgodnie z nowymi przepisami o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, opłata sądowa od pozwu wynosi 2.000 zł w sprawach powyżej 40.000 zł. UWAGA! W sprawach, w których przedmiotem są czynności bankowe, a więc też w sprawach przeciwko BTE, kwota opłaty od pozwu nie może być wyższa niż 1000 zł! Traktuje o tym art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Skutki uchylenia klauzuli wykonalności
Jeżeli w sprawie o pozbawienie klauzuli wykonalności uda się uchylić klauzulę w całości to można odzyskać zabrane przez komornika środki! Nawet więcej! Jeżeli komornik pobrał od Ciebie kwoty na zaspokojenie swoich wydatków, to można żądać odszkodowania od banku. Uchylenie klauzuli wykonalności powoduje, że BTE traci swoją moc prawną, co oznacza, że egzekucja komornicza zostaje umorzona. Komornik nie ma podstawy prawnej do dalszego prowadzenia działań, co daje dłużnikowi czas na podjęcie innych działań obronnych lub uregulowanie zobowiązań w sposób negocjacyjny.
Kto może prowadzić egzekucję z BTE?
Zgodnie z przepisami statuującymi omawiany przywilej, możliwość korzystania z uprawnienia do wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych została zastrzeżona na rzecz banków wyłącznie przeciwko osobom, które bezpośrednio z bankiem dokonywały czynności bankowych. Kwestia ta stała się jednak bardziej skomplikowana wraz z narastającą popularnością handlu wierzytelnościami, praktykowaną w szczególności przez Niestandaryzowane Fundusze Inwestycyjne Zamknięte (FIZ). Podmioty niebędące bankami, skupujące wierzytelności banków również upatrywały swoich praw w uproszczonej egzekucji bankowej. Kupując wierzytelność stwierdzoną w BTE podnosiły, że dysponują już tytułem egzekucyjnym, a do właściwej egzekucji potrzebowały jedynie klauzuli wykonalności wydanej na swoją rzecz. W praktyce nierzadko ta argumentacja była przyznawana przez sądy, wobec czego BTE stał się podstawą egzekucji przeciwko wielu dłużnikom, nie tylko bankowym. Na masową skalę postępowanie to ukrócił dopiero wyrok Sądu Najwyższego z 2 kwietnia 2004 r. (sygn. akt III CZP 9/04). Sąd ten wskazał, że przywilej przewidziany dla banków w art. 96-96 pr. bank. miał charakter kwalifikowany i wyjątkowy, tym samym nie można prowadzić do rozszerzenia jego skuteczności na wszystkich nabywców wierzytelności bankowej stwierdzonej w BTE. Wskazać zatem należy na ogólną zasadę, która wyłania się w obliczu podjętych wyżej rozważań: egzekucja na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego mogła być wszczęta jedynie na rzecz banku i tylko o tyle, o ile prowadziła do wyegzekwowania wierzytelności bankowej.
Jak zatrzymać KOMORNIKA? Sprawdź 4 SKUTECZNE kroki!
Podsumowanie
Choć Bankowy Tytuł Egzekucyjny przestał obowiązywać, jego skutki nadal wpływają na wiele postępowań egzekucyjnych. Dla osób dotkniętych tym procesem ważne jest zrozumienie swoich praw i możliwości obrony. Powództwo przeciwegzekucyjne jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi obrony przed egzekucją prowadzoną na podstawie BTE, dając szansę na umorzenie postępowania i odzyskanie niesłusznie pobranych środków.
tags: #pozew #przeciw #egzekucyjny #bte