Prawo upadłościowe a wierzytelność powstała po ogłoszeniu upadłości

Ogłoszenie upadłości przez sąd poważnie wpływa na położenie dłużnika i jego wierzycieli. W ich wzajemnych relacjach naprawdę sporo się zmienia. Modyfikacji podlega także sposób dochodzenia roszczeń przez wierzycieli.

Standardowym rozwiązaniem w takich przypadkach jest udział w postępowaniu upadłościowym, a w konsekwencji w podziale kwoty uzyskanej w wyniku sprzedaży majątku upadłego dłużnika. Nie wolno zapominać, że prawo do udziału w upadłości zyskują również wierzyciele, których zobowiązania jeszcze nie są wymagalne.

Zgodnie z art. 91 Prawa upadłościowego zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości. Natomiast zobowiązania majątkowe niepieniężne zmieniają się z dniem ogłoszenia upadłości na zobowiązania pieniężne i z tym dniem stają się płatne, chociażby termin ich wykonania jeszcze nie nastąpił.

Tym samym wydanie przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika znacznie zmienia nie tylko jego sytuację prawną, ale również położenie jego wierzycieli. Dzięki upadłości zyskują oni prawo domagania się realizacji wierzytelności, które w normalnych warunkach jeszcze nie musiałyby zostać spełnione.

Wskazana zmiana charakteru wierzytelności oznacza, że wszyscy wierzyciele zyskują podobny status: mają prawo żądać od dłużnika realizacji świadczeń wynikających z łączących ich z nim stosunków prawnych, w tym zwłaszcza z umów. Wierzyciele ci mogą - a nierzadko stają się z mocy prawa - uczestnikami postępowania upadłościowego, którym przysługuje prawo do zaspokojenia roszczeń ze składników masy upadłości.

Oczywiście zaspokojenie to następuje na mocy przepisów Prawa upadłościowego, co przeważnie wiąże się z koniecznością proporcjonalnego zmniejszenia wartości wierzytelności. Nie wolno przy tym zapominać, że szanse na to, iż wierzyciele poza postępowaniem upadłościowym zyskaliby więcej niż w jego trakcie jest niewielka.

W każdym razie ogłoszenie upadłości - czy to upadłości przedsiębiorcy, czy też konsumenta - nie prowadzi do anulowania długów. Postępowanie upadłościowe zawsze zmierza do spłaty wierzycieli, a jednym z jego kluczowych elementów jest spieniężenie majątku dłużnika, który wszedł do masy upadłości - właśnie po to, aby zyskać gotówkę pozwalającą na spłatę wierzycieli. Jest to więc dla nich najbardziej optymalna forma dochodzenia należności. Trudno spodziewać się, aby niewypłacalny dłużnik miał jakiekolwiek inne możliwości spłaty - oczywiście po ogłoszeniu upadłości.

Właściwie jedynym wyjątkiem od powyżej zarysowanych uwarunkowań jest możliwość częściowego lub nawet całościowego umorzenia zobowiązań upadłego konsumenta. Rozwiązanie to ma absolutnie wyjątkowy charakter i może zostać zastosowane jedynie w ściśle określonych przez ustawodawcę sytuacjach. Należy do nich przede wszystkim brak realnych perspektyw na spłatę wierzycieli. Jednocześnie, jeżeli pojawi się jakiś majątek dłużnika pozwalający na spłatę wierzycieli, to sąd powinien uwzględnić ten fakt i uchylić swoje wcześniejsze postanowienie o umorzeniu zobowiązań. Wówczas wierzyciele na nowo zyskują możliwość domagania się wykonania obowiązków, jakie ciążą na dłużniku.

Przebieg postępowania upadłościowego

Cały przebieg postępowania upadłościowego możemy podzielić na kilka etapów. Opisujemy je krok po kroku w dużym uproszczeniu.

Krok 1. Wniosek o zgłoszenie upadłości powinien zostać złożony w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, tj. od dnia powstania niewypłacalności.
Krok 2. Po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika sąd może dokonać zabezpieczenia jego majątku. Dokonanie zabezpieczenia nie jest obligatoryjne.
Krok 3. Uwzględniając wniosek o ogłoszenie upadłości, sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Orzeczenie to obwieszcza się obecnie w systemie teleinformatycznym - Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Warto wskazać, że postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania. Oznacza to, że skutki ogłoszenia upadłości występują natychmiast, mimo braku prawomocności postanowienia.
Krok 4. Dłużnik jest zobowiązany do wydania syndykowi całego majątku, jak również dokumentów dotyczących tego majątku, działalności oraz rozliczeń - m.in. korespondencji oraz ksiąg rachunkowych. Po ogłoszeniu upadłości syndyk zawiadamia o ogłoszeniu upadłości wierzycieli. Wierzyciele mają prawo do zgłoszenia wierzytelności za pośrednictwem KRZ w terminie 30 dni od dnia obwieszczenia o ogłoszeniu upadłości. Po upływie ww. terminu wierzyciel może zgłosić swoją wierzytelność do syndyka, ale ponosi z tego tytułu zryczałtowane koszty postępowania - równowartość 15 proc.
Krok 5. Syndyk sporządza listę wierzytelności po upływie terminu na zgłoszenie wierzytelności, ale nie później niż w terminie dwóch miesięcy. Jeśli po złożeniu listy złożone zostaną kolejne zgłoszenia, to syndyk powinien przedłożyć uzupełniającą listę wierzytelności. O złożeniu listy wierzytelności obwieszcza się w systemie KRZ.
Krok 6. Po sporządzeniu spisu inwentarza oraz sprawozdania finansowego albo po złożeniu pisemnego sprawozdania ogólnego syndyk przeprowadza likwidację masy upadłości. Ustawa nakłada na syndyka obowiązek podejmowania działań umożliwiających zakończenie likwidacji w ciągu sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości. Likwidacji masy upadłości dokonuje się przez sprzedaż z wolnej ręki albo w drodze przetargu lub aukcji przedsiębiorstwa upadłego (w całości lub jego zorganizowanych części), nieruchomości, ruchomości lub innych praw majątkowych wchodzących w skład masy upadłości.
Krok 7. Syndyk sporządza plan podziału funduszy masy upadłości i przekazuje go sędziemu komisarzowi. W planie podziału funduszy masy upadłości syndyk wskazuje: sumę podlegającą podziałowi, wierzytelności i prawa osób uczestniczących w podziale, sumę, jaka każdemu z uczestników postępowania przypada w planie podziału, które sumy mają być wypłacone, a które i z jakich przyczyn mają być pozostawione w masie upadłości na zaspokojenie wierzytelności objętych nierozpoznanymi sprzeciwami, jak również informację, czy plan podziału ma charakter częściowy czy ostateczny.
Krok 8. Postępowanie upadłościowe kończy się po wykonaniu ostatecznego planu podziału - sąd stwierdza wówczas zakończenie postępowania upadłościowego.

Postępowanie upadłościowe jest sądowym postępowaniem cywilnym, które służy dochodzeniu i zaspokojeniu wierzytelności istniejących w stosunku do upadłego dłużnika.

Kto jest wierzycielem w postępowaniu upadłościowym?

Definicję wierzyciela znajdziemy w art. 189 ustawy - Prawo upadłościowe (dalej - p.u.). Wierzycielem jest zatem każdy uprawniony do zaspokojenia z masy upadłości, choćby jego wierzytelność nie wymagała zgłoszenia.

Czym z kolei jest masa upadłości? Definicja masy upadłości, zawarta jest w art. 61 oraz art. 62 p.u., który określa ją jako majątek, który w dniu ogłoszenia upadłości należał do podmiotu (upadłego) wobec którego ogłoszono upadłość. W skład masy upadłości, wchodzi również majątek nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego. Prawo upadłościowe przewiduje również katalog wyłączeń dotyczący rzeczy niewchodzących w skład masy upadłości (art. 63 p.u.). W przypadku sporu, co do składnika wchodzącego do masy upadłości, rozstrzyga sędzia-komisarz, na wniosek uczestnika postępowania.

Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym

Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym jest formą dochodzenia roszczeń w tym postępowaniu. Postępowanie upadłościowe jest postępowaniem sądowym, a zgłoszenie wierzytelności przez zainteresowanego, a zarazem uprawnionego wierzyciela jest, co do zasady, podstawą do uzyskania przez niego ochrony prawnej w tym postępowaniu.

Wierzyciel, który wierzytelności nie zgłosi, nie uczestniczy we właściwym postępowaniu upadłościowym na dalszych jego etapach. To oznacza, że nie bierze także udziału w podziale funduszów masy upadłości, rozumianym jako zespół czynności (postępowanie) mających na celu rozdzielenie funduszów tej masy pochodzących z likwidacji majątku masy upadłości pomiędzy uprawnionych wierzycieli (wypłacenie im sum pieniężnych) lub złożenie ich do depozytu sądowego, zgodnie z przygotowanym w tym celu planem podziału.

Niezgłoszenie wierzytelności osobistej (tj. niezabezpieczonej rzeczowo) nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania. Fakt ten pozbawia wierzyciela możliwości poszukiwania zaspokojenia z środków masy upadłości upadłego podmiotu. Jednakże gdy tym upadłym podmiotem jest osoba prawna bądź inna jednostka organizacyjna to ich wierzyciel osobisty po zakończeniu postępowania upadłościowego z reguły nie będzie mógł zrealizować przysługującej mu wierzytelności.

Zgłoszeniu podlegają zarówno wierzytelności pieniężne jak i niepieniężne. Wierzytelność niepieniężna musi mieć charakter majątkowy oraz w momencie zgłoszenia musi być wyrażona w pieniądzu. Zgodnie z przepisem art. 91 ust. 2 p.u. zobowiązania majątkowe niepieniężne zmieniają się z dniem ogłoszenia upadłości na zobowiązania pieniężne i z tym dniem stają się płatne, chociażby termin ich wykonania jeszcze nie nastąpił.

Nie podlegają zgłoszeniu do syndyka wierzytelności powstałe po ogłoszeniu upadłości, których lustrzanym odbiciem są zobowiązania (długi) masy upadłości (np. wierzytelności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia masy upadłości, wierzytelności z umów przyjętych przez syndyka do wykonania czy wierzytelności z czynności syndyka). Nie podlegają także zgłoszeniu do masy przyszłe (czyli jeszcze nieistniejące) wierzytelności poręczycieli czy współdłużników upadłego, wierzytelności alimentacyjne obejmujące alimenty należne od upadłego za czas po ogłoszeniu upadłości oraz wierzytelności przysługujące w stosunku do upadłego, dotyczące jednak majątku nieobjętego masą upadłości lub dotyczące jego stosunków osobistych.

Wierzyciele zwolnieni z obligatoryjnego zgłoszenia

Od obligatoryjnego zgłoszenia wierzytelności do masy upadłości zwolnieni są natomiast ci wierzyciele osobiści upadłego, których wierzytelności są zabezpieczone rzeczowo, czyli:

hipoteką,
hipoteką morską,
zastawem,
zastawem rejestrowym,
zastawem skarbowym lub
inne wpisem w księdze wieczystej lub rejestrze, okrętowym (art. 236 ust. 2 p.u.).

Nie wymagają także zgłoszenia należności ze stosunku pracy oraz należności Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o zwrot z masy upadłości świadczeń funduszu wypłaconych pracownikom upadłego (art. 237 oraz 238 ust. 1 p.u.). Należności z powyższych tytułów syndyk umieszcza na liście wierzytelności z urzędu.

Od 1 stycznia 2016 roku do wierzytelności Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przepisy dotyczące wierzytelności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mają odpowiednie zastosowanie (art. 238 ust. p.u.).

Od zgłoszenia wierzytelności należy odróżnić zgłoszenie sędziemu - komisarzowi ograniczonych praw rzeczowych oraz praw i roszczeń osobistych ciążących na wchodzącej w skład masy upadłości nieruchomości, w tym także nieruchomości będącej składnikiem przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, sprzedawanych jako kompleks dóbr. Przedmiotowe prawa wymagają zgłoszenia tylko wtedy, gdy nie są ujawnione w księdze wieczystej.

Termin i sposób zgłoszenia wierzytelności

Termin do zgłoszenia wierzytelności wskazany jest w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości i wynosi trzydzieści dni od obwieszczenia o upadłości w Rejestrze tj. w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.

Zgłoszenia wierzytelności winny być adresowane do syndyka. Zgłoszenie wierzytelności jest pismem procesowym inicjującym postępowanie w sprawie o funkcji podobnej do pozwu w procesie cywilnym. W przeciwieństwie do pozwu nie podlega jednak opłacie sądowej (opłacie podlega dopiero sprzeciw, a więc środek ochrony prawnej uruchamiany na etapie sporności sprawy). Jego pierwotnej merytorycznej kontroli nie dokonuje sędzia-komisarz, lecz syndyk.

Pismo zawierające zgłoszenie wierzytelności powinno być sporządzone przy zachowaniu ogólnych wymagań właściwych dla każdego pisma procesowego w postępowaniu cywilnym tj. powinno ono spełniać wymagania przewidziane przez przepisy art. 126 i nast. k.p.c. w zw. z art. 229 p.u. Ponadto zgłoszenie wierzytelności powinno odpowiadać wymaganiom określonym w art. 240 p.u.

Zgłoszenie wierzytelności jest dokonywane w postępowaniu sądowym i jest składane do akt postępowania za pośrednictwem systemu teleinformatycznego - ustawa z dnia 6 grudnia 2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 55, dalej: u.k.r.z.).

W postępowaniach wszczętych na wniosek złożony po dniu wejścia w życie przepisów o Rejestrze składanie pism lub dokumentów może nastąpić wyłącznie w wersji elektronicznej. Dla osób wymienionych w art. 216aa p.u. Wierzyciele określonych ustawą kategorii, nie zostali objęci obowiązkiem wyłącznego zgłaszania przysługujących im wierzytelności za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.

Trzeba zauważyć, że jeżeli wierzyciele, o których mowa w art. 216aa ust. 1 p.u., czyli uprawnieni do wnoszenia pism i oświadczeń poza systemem teleinformatycznym, wnoszą pismo za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe, przepis art.130 § 6 k.p.c. stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że jeżeli pismo podlega opłacie (np. sprzeciw od spisu wierzytelności), to musi być wniesione jednocześnie z opłatą pod rygorem bezskuteczności jego wniesienia.

Syndyk zobowiązuje wierzyciela do wpłaty zryczałtowanych kosztów, o których mowa w art. 235 ust. 1 p.u.

Zgłoszenie wierzytelności przerywa bieg terminu przedawnienia. Art. 239a p.u. wskazuje, że zgłoszenie wierzytelności przerywa bieg terminu przedawnienia, który to biegnie na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu albo umorzeniu postępowania upadłościowego (art. 239a p.u.).

W sytuacji wystąpienia braków formalnych zgłoszenia wierzytelności lub w przypadku braku wpłaty zryczałtowanych kosztów, o których mowa w art. 235 ust. 1 p.u., syndyk wzywa wierzyciela w terminie tygodniowym do ich uzupełnienia, pod rygorem zwrotu zgłoszenia. Brak uzupełnienia zgłoszenia we wskazanym przez syndyka terminie skutkuje jego zwrotem (art. 241 p.u.). Tym samym wierzytelność nie zostanie wpisana na listę wierzytelności (w postępowaniu upadłościowym przedsiębiorcy) lub nie zostanie ujęta w projekcie planu spłaty (upadłość konsumenta), zaś wierzyciel traci możliwość jakiegokolwiek zaspokojenia z masy upadłości. Zarządzenie o zwrocie zgłoszenia wierzytelności wymaga jednak uzasadnienia (art. 242a p.u.), a czynność syndyka jakim jest zwrot zgłoszenia podlega zaskarżeniu poprzez skargę do sędziego-komisarza, wnoszoną w systemie teleinformatycznym, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia, który to decyduje o dalszym udziale wierzyciela w postępowaniu upadłościowym (art. 242a ust. 2-7 p.u.).

Wierzytelności powstałe po ogłoszeniu upadłości

Wierzyciele dochodzący swoich roszczeń powstałych po ogłoszeniu upadłości przedsiębiorcy, a więc np. wierzytelności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia masy upadłości, wierzytelności z umów przyjętych przez syndyka do wykonania, czy wierzytelności z czynności syndyka, nie podlegają zgłoszeniu do masy upadłości.

Prawo upadłościowe - vol. 6 - zgłaszanie i ustalanie wierzytelności. Lista wierzytelności

Koszty zgłoszenia wierzytelności po terminie

Wierzyciel, który zgłosił wierzytelność po upływie terminu wyznaczonego do zgłaszania wierzytelności, ponosi zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego wynikłe z tego zgłoszenia (nawet jeżeli opóźnienie powstało bez jego winy) w wysokości stanowiącej równowartość 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, chyba że zgłoszenie wierzytelności po upływie terminu jest wynikiem dokonania przez syndyka korekty deklaracji lub innego tego typu dokumentu obejmującego rozliczenie. Opłata za zgłoszenie wierzytelności po terminie w 2024 roku wynosi 1 119,34 zł. Kwota ta stanowi zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego (tj. 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w III kwartale 2023 r., które wyniosło 7 462,25 zł).

Syndyk, w przypadku zgłoszenia wierzytelności, które wpłynęło z opóźnieniem, wzywa wierzyciela do wpłaty zryczałtowanych kosztów postępowania upadłościowego na wskazany przez niego rachunek bankowy (art. 235 ust. 2 p.u.).

Należy jednak liczyć się z dodatkową opłatą. Im szybciej zgłosisz wierzytelność, tym większe szanse na jej częściowe odzyskanie w ramach postępowania upadłościowego.

Dane wymagane przy zgłoszeniu wierzytelności

Zgłoszenie wierzytelności musi odpowiadać także warunkom formalnym pisma procesowego (art. 126 i następne - ustawy z dnia 17 listopada 1964 r., Kodeks postępowania cywilnego (dalej - k.p.c.), a nadto w zgłoszeniu wierzytelności należy podać dane, wymagane przepisem art. 240 p.u., takie jak:

imię i nazwisko wierzyciela albo jego nazwę oraz numer PESEL albo numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku ich braku - inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację oraz firmę, pod którą działa wierzyciel będący przedsiębiorcą, miejsce zamieszkania albo siedzibę, adres oraz NIP, jeżeli wierzyciel ma taki numer,
określenie wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi oraz wartość wierzytelności niepieniężnej,
dowody stwierdzające istnienie wierzytelności; jeżeli wierzytelność została uznana w spisie wierzytelności sporządzonym w postępowaniu restrukturyzacyjnym, wystarczające jest powołanie się na tę okoliczność,
kategorię, do której wierzytelność ma być zaliczona (kategorie reguluje art. 342 p.u., który należy przeanalizować pod kątem zaliczenia wierzytelności do danych kategorii),
zabezpieczenia związane z wierzytelnością,
w razie zgłoszenia wierzytelności, w stosunku do której upadły nie jest dłużnikiem osobistym, przedmiot zabezpieczenia, z którego wierzytelność podlega zaspokojeniu,
stan sprawy, jeżeli co do wierzytelności toczy się postępowanie sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne lub przed sądem polubownym,
numer rachunku bankowego wierzyciela, jeżeli wierzyciel posiada taki rachunek.

Prawidłowo zgłoszona wierzytelność pozwala wierzycielowi na udział w postępowaniu upadłościowym, a następnie umieszczenie wierzytelności na liście wierzytelności (w przypadku upadłości przedsiębiorcy) lub ujęciu w projekcie planu spłaty wierzycieli (w przypadku upadłości konsumenckiej).

Podsumowanie kluczowych informacji o zgłoszeniu wierzytelności
Aspekt	Szczegóły
Termin zgłoszenia	30 dni od obwieszczenia o upadłości w KRZ
Sposób zgłoszenia	Wyłącznie elektronicznie przez system teleinformatyczny KRZ
Wierzytelności po terminie	Możliwe, ale z dodatkowymi kosztami (15% przeciętnego wynagrodzenia)
Wierzytelności niepodlegające zgłoszeniu	Powstałe po ogłoszeniu upadłości
Wierzyciele zwolnieni z zgłoszenia	Zabezpieczeni rzeczowo, pracownicy, FGŚP
Przerwanie przedawnienia	Tak, z dniem zgłoszenia wierzytelności

tags: #prawo #upadlosciowe #a #wierzytelnosc #powstala #po