Przedawnienie wierzytelności a podatek dochodowy – co musisz wiedzieć?
Nieotrzymanie zapłaty za towar lub usługę od kontrahenta to częsty problem w prowadzonej działalności gospodarczej. W takiej sytuacji kluczowe staje się monitorowanie terminów przedawnienia należności, aby uniknąć negatywnych konsekwencji podatkowych. Zarówno wierzyciel, jak i dłużnik, muszą być świadomi zasad dotyczących przedawnionych wierzytelności i ich wpływu na podatek dochodowy.
Podstawowe zasady przedawnienia wierzytelności
Kwestie dotyczące okresu przedawnień różnego rodzaju wierzytelności zawarte są w Ustawie - Kodeks cywilny. Na mocy art. 118 Kodeksu Cywilnego, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata. Ustawodawca dodatkowo podkreśla w art. 119 Kodeksu Cywilnego, że terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Roszczenie z tytułu sprzedaży towarów lub usług w ramach prowadzonej działalności staje się wymagalne od pierwszego dnia po dniu upływu terminu płatności określonym na fakturze bądź umowie.
Ważne jest, że bieg przedawnienia może w ogóle się nie rozpocząć, a rozpoczęty ulec zawieszeniu. Mówi o tym art. 121 Kodeksu Cywilnego. Przykładowe sytuacje, w których bieg przedawnienia ulega zawieszeniu:
- Roszczenia przysługujące dzieciom przeciwko rodzicom przez czas trwania władzy rodzicielskiej.
- Roszczenia przysługujące osobom niemającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli.
- Roszczenia przysługujące jednemu z małżonków przeciwko drugiemu przez czas trwania małżeństwa.
- Roszczenia, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju - przez czas trwania przeszkody.
Bieg przedawnienia przerywa się również przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do dochodzenia roszczeń, przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje, a także przez wszczęcie mediacji.
Przedawnienie wierzytelności a koszty uzyskania przychodów (wierzyciel)
Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 17 ustawy o PIT oraz art. 16 ust. 1 pkt 20 ustawy o CIT, wierzytelności odpisane jako przedawnione nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Oznacza to, że podatnik nie ma prawa zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wartości wierzytelności, jeżeli przed datą odpisania upłynął termin przedawnienia przewidziany przepisami prawa cywilnego.
Aby nieściągalna wierzytelność mogła zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów, musi być spełniony szereg warunków. W przypadku wierzytelności o niewielkiej wartości jej nieściągalność można udokumentować protokołem, w którym należy wykazać, że nie opłaca się dochodzić wierzytelności, czyli że koszty procesowe i egzekucyjne związane z jej ściągnięciem byłyby równe albo wyższe od jej kwoty. Ustawodawca nie stawia żadnych wymogów co do treści tego protokołu, jednak niewątpliwie powinien on zawierać podstawowe elementy dowodu księgowego, takie jak: datę sporządzenia, numer, dane podatnika, podstawę prawną, podpis, informację o wierzytelności (jej wartość, od kogo, jaki dokument ją potwierdza). Koniecznie trzeba w nim uwidocznić wielkość wierzytelności i porównać z przewidywanymi kosztami związanymi z jej dochodzeniem, biorąc pod uwagę np. koszty sądowe, zastępstwa procesowego, przygotowania dokumentacji.
Należy jednak pamiętać, że przedawnienie zobowiązania wywołuje skutki również dla wierzyciela. Jak wynika z treści art. 23 ust. 1 pkt 17 ustawy PIT, nie uważa się za koszt uzyskania przychodów wierzytelności odpisanych jako przedawnione. Jeżeli zatem wierzyciel dopuści do sytuacji przedawnienia zobowiązania, to wartość tego przedawnienia nie będzie mogła zostać ujęta w kategorii kosztów podatkowych. Warto zatem zaznaczyć, że prawo cywilne określa okoliczności, które powodują zarówno zawieszenie, jak i przerwanie biegu terminu przedawnienia.
Przedawnienie zobowiązania a przychód podatkowy (dłużnik)
Przedawnione zobowiązania stają się przychodem podlegającym opodatkowaniu już w momencie przedawnienia ustalonego w oparciu o przepisy prawa cywilnego, a nie w dniu, w którym dłużnik faktycznie skorzysta z zarzutu przedawnienia. Dotyczy to zarówno przedsiębiorców, jak i osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.
Przychody z tytułu przedawnienia zobowiązania w ramach działalności gospodarczej
Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 6 ustawy o PIT, przychodem z działalności gospodarczej jest wartość umorzonych lub przedawnionych zobowiązań. Oznacza to, że wartość przedawnionego zobowiązania stanowi dla podatnika (będącego jednocześnie dłużnikiem) przychód podatkowy podlegający opodatkowaniu. Dzieje się tak, ponieważ w następstwie przedawnienia dłużnik zostaje zwolniony z obowiązku spłaty zadłużenia, co stanowi dla niego przysporzenie majątkowe.
Przychody z tytułu przedawnienia zobowiązania w przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej
W przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, przedawnione zobowiązanie również stanowi przychód podatkowy. Jest on kwalifikowany do przychodów z tzw. innych źródeł, zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy PIT. Definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty, co oznacza, że do tej kategorii można zaliczyć również przychody z tytułu przedawnionych zobowiązań.
Podatnik rozlicza uzyskany przychód w rocznej deklaracji PIT-36, składanej w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym, jako przychód z innych źródeł. Do opodatkowania zastosowanie znajdzie skala podatkowa określona w art. 27 ustawy PIT.
Nowe zasady przedawnienia roszczeń i ich wpływ na podatki
Obowiązujące od 9 lipca nowe zasady przedawnienia roszczeń są szczególnie istotne. Wprowadzono ogólny zakaz dochodzenia przedawnionych roszczeń, przysługujących przeciwko konsumentom, skutkujące tym, że sądy z urzędu badają, czy dochodzone roszczenie nie jest przedawnione. Przepisy skróciły obowiązujące dotychczas 10-letnie terminy przedawnienia do lat 6, a koniec terminu przedawnienia ustanowiły na ostatni dzień roku kalendarzowego (chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata).
W przypadku gdy osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, po zaciągnięciu kredytu odmawia jego spłaty po okresie przedawnienia, osiąga realne przysporzenie majątkowe. W rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych należy je traktować jako przychód z innych źródeł.
W takiej sytuacji po stronie wierzyciela, stosownie do postanowień zawartych w art. 42a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, powstaje obowiązek sporządzenia informacji PIT-8C. Do końca lutego roku następującego po roku podatkowym, w którym jako przychód z „innych źródeł” należy wykazać wartość przedawnionego zobowiązania na moment przedawnienia, którego konsument odmawia spłacenia.
System podatkowy w USA właśnie się odwrócił (Jak działają podatki w 2026 r.)
Podsumowanie
Przedawnienie wierzytelności ma istotne implikacje podatkowe zarówno dla wierzyciela, jak i dłużnika. Wierzyciel traci możliwość zaliczenia przedawnionej wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów. Z kolei dłużnik, w momencie przedawnienia zobowiązania, rozpoznaje przychód podatkowy, który podlega opodatkowaniu.
tags: #przedawniona #wierzytelnosc #pit #nsa