Tytuł egzekucyjny w polskim prawie: klucz do odzyskania należności
Dochodzenie swoich praw z zawartej umowy, gdy druga strona nie wywiązuje się z obowiązków, bywa wyzwaniem. Wiele osób błędnie zakłada, że sam dokument wystarczy, aby komornik mógł rozpocząć stosowne działania. Tymczasem polskie prawo wymaga przejścia przez sformalizowaną ścieżkę, której fundamentem jest uzyskanie specjalnego dokumentu - tytułu egzekucyjnego. Gdy prowadzisz swój biznes, może dojść do sporu między tobą a twoim biznesowym partnerem lub klientem. Najczęściej takie spory dotyczą rozliczeń finansowych. Jeżeli nie uda się osiągnąć porozumienia i chcesz skierować sprawę do komornika, musisz uzyskać tytuł wykonawczy. Żeby to zrobić, wcześniej musisz mieć tytuł egzekucyjny.
Tytuł egzekucyjny to dokument potwierdzający obowiązek zapłaty przez dłużnika określonej kwoty na rzecz wierzyciela lub obowiązek innego zachowania się przez zobowiązanego na rzecz uprawnionego. Co do zasady, tytuł egzekucyjny to np. orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek spełnienia świadczenia przez dłużnika na rzecz wierzyciela. W tytule egzekucyjnym określona jest wysokość długu oraz dokładne wskazanie, kto jest dłużnikiem, a kto wierzycielem. Znajdują się tam także dane pozwalające komornikowi sądowemu lub administracyjnemu na wyegzekwowanie należności objętej tym tytułem. Tytułem egzekucyjnym będzie więc orzeczenie sądu, w tym sądu polubownego, orzeczenie referendarza sądowego, ugoda sądowa oraz inne orzeczenia i akty, jeśli przepisy szczególne tak stanowią.
Tytuł egzekucyjny a tytuł wykonawczy: kluczowe różnice
Podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy. Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Inaczej ujmując: tytuł egzekucyjny mimo swojej nazwy nie pozwala na zwrócenie się do komornika z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego - konieczne jest wnioskowanie do sądu o nadanie klauzuli wykonalności, aby niejako zamienić tytuł egzekucyjny na wykonawczy i móc rozpocząć egzekucję. Jest tak dlatego, że np. po uzyskaniu nakazu zapłaty w EPU dłużnik ma czas, aby złożyć sprzeciw, więc w tym okresie prowadzenie egzekucji byłoby niezasadne. Stąd konieczność wystąpienia o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, czyli stwierdzenie sądu, że może być podstawą egzekucji. Uzyskanie klauzuli możliwe jest po uprawomocnieniu się orzeczenia lub jego natychmiastowej wykonalności.
Tytuł egzekucyjny stwierdza roszczenie wierzyciela wobec dłużnika, ale sam w sobie nie umożliwia wszczęcia egzekucji. Klauzula wykonalności to zgoda sądu nadająca temu dokumentowi moc pozwalającą na egzekucję. Po połączeniu tych elementów powstaje tytuł wykonawczy - dokument umożliwiający wierzycielowi rozpoczęcie egzekucji przeciwko konkretnemu dłużnikowi w zakresie określonego świadczenia; do wniosku egzekucyjnego należy dołączyć wyłącznie jego oryginał.
Rodzaje tytułów egzekucyjnych w polskim prawie
Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego (KPC), istnieje zamknięty katalog dokumentów, które mogą stanowić tytuł egzekucyjny. Najważniejszą i najczęstszą grupą są orzeczenia wydawane w toku postępowania sądowego. Dokumentem, który po nadaniu klauzuli wykonalności pozwala na egzekucję, może być także ugoda zawarta przed sądem, która kończy spór między stronami. Na równi z orzeczeniami sądowymi traktowane jest także orzeczenie referendarza sądowego, prawomocne lub podlegające natychmiastowej wykonalności. Tytułem egzekucyjnym jest także akt notarialny, w którym dłużnik złożył oświadczenie o dobrowolnym poddaniu się egzekucji.
Postępowanie sądowe jako droga do uzyskania tytułu egzekucyjnego
W sytuacji, gdy dłużnik unika dobrowolnej spłaty zobowiązania, sama umowa, z której ono wynika, czy nieopłacona faktura, nie dają podstaw do uruchomienia przymusowej windykacji. Aby móc skorzystać z pomocy komornika, wierzyciel musi najpierw dysponować specjalnym dokumentem potwierdzającym jego prawo. Tym dokumentem jest właśnie tytuł egzekucyjny. Może nim być prawomocny wyrok sądu lub nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Tytuł egzekucyjny stanowi formalną podstawę do dalszych działań. Bez niego niemożliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
Powód - osoba, która wnosi sprawę do sądu. Pozew - dokument, który powód składa w sądzie w celu rozpoczęcia postępowania sądowego. Wartość przedmiotu sporu - Jest to kwota, o którą toczysz spór w sądzie. W przepisach prawa są szczegółowe zasady jak obliczać wartość przedmiotu sporu. Prawidłowe ustalenie wartości przedmiotu sporu jest bardzo ważne, ponieważ decyduje np. o właściwości sądu.
Żeby skierować sprawę do właściwego sądu, musisz dobrze określić jego właściwość miejscową i rzeczową. Sądem właściwym miejscowo najczęściej jest sąd, w którego okręgu pozwany (na przykład dłużnik) mieszka lub ma siedzibę. Zasadą jest, że sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy w pierwszej instancji, z wyjątkiem tych spraw, dla których przepis szczególny przewiduje właściwość sądów okręgowych. Pamiętaj, że prawidłowe określenie właściwości sądu jest bardzo ważną kwestią.
Jeżeli w swoim pozwie powołujesz się na dowody (na przykład umowy, faktury, korespondencję), to załącz je do pozwu w oryginale lub w uwierzytelnionej kopii. Do pozwu trzeba dołączyć jego odpis (lub odpisy - w ilości równej liczbie wskazanych przez ciebie pozwanych) wraz z odpisami wszystkich załączników, jak też pełnomocnictwo, albo uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa, jeżeli pozew wnosi pełnomocnik, który wcześniej nie złożył pełnomocnictwa.
Pozew trzeba opłacić. Przykład: Jeśli kierujesz do sądu sprawę, w której domagasz się zapłaty za zaległą fakturę na kwotę 11 000 zł, to opłata od pozwu będzie wynosiła 750 zł. Jeśli natomiast kierujesz do sądu sprawę, w której domagasz się zapłaty za zaległą fakturę na kwotę 22 000 zł, to opłata od pozwu będzie wynosiła 1100 zł.
Jeśli jesteś przedsiębiorcą wpisanym do CEIDG, to możesz ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych, gdy złożysz przed sądem oświadczenie, z którego będzie wynikać, że nie jesteś w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny lub ich poniesienie narazi cię na taki uszczerbek. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych trzeba dołączyć oświadczenie, w którym są szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Oświadczenie sporządza się na wzorze, który możesz otrzymać w sądzie.
Nie można określić, ile dokładnie będzie trwała twoja sprawa w sądzie. Za każdym razem sąd czuwa, żeby sprawę zakończyć jak najszybciej (na pierwszym posiedzeniu). To, ile konkretnie będzie trwała twoja sprawa, zależy między innymi od tego, jak jest skomplikowana, ile trzeba przeprowadzić dowodów (np. umów, faktur, korespondencji).
Nakaz zapłaty i wyrok - droga do prawomocności
W nakazie zapłaty sąd orzeka, że pozwany ma w terminie oznaczonym w nakazie zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie sprzeciw (w postępowaniu upominawczym) albo zarzuty (w postępowaniu nakazowym). Nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części nie wniesiono skutecznie sprzeciwu (w postępowaniu upominawczym) albo zarzutów (w postępowaniu nakazowym), ma skutki prawomocnego wyroku.
Rozprawa odbywa się w ten sposób, że po wywołaniu sprawy strony, najpierw powód, a potem pozwany, zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz przedstawiają twierdzenia i dowody na ich poparcie. Każda ze stron musi się wypowiedzieć co do twierdzeń strony przeciwnej, dotyczących okoliczności faktycznych. Po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok. Sentencja wyroku zawiera dane sądu, sędziów, protokolanta oraz prokuratora, jeżeli brał udział w sprawie, datę i miejsce rozpoznania sprawy i wydania wyroku, informacje na temat stron i oznaczenie przedmiotu sprawy oraz rozstrzygnięcie sądu o żądaniach stron. Jeżeli zależy ci na poznaniu szczegółowego uzasadnienia wyroku, to musisz złożyć pisemny wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem.
Od wyroku sądu pierwszej instancji można złożyć apelację do sądu drugiej instancji. Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a od wyroku sądu okręgowego jako sądu pierwszej instancji - sąd apelacyjny. Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwóch tygodni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Od prawomocnego wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji może przysługiwać skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego. Skarga kasacyjna nie przysługuje od wszystkich wyroków. Przykładowo skargi nie można składać w sprawach o prawa majątkowe (na przykład o zapłatę zaległej faktury), w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż 50 000 zł.
Zrozumienie: wygranie sprawy sądowej (uzyskanie wyroku) kontra otrzymanie zapłaty
Akt notarialny jako alternatywa dla postępowania sądowego
Czekanie na prawomocne orzeczenie sądu bywa czasochłonne. Akt notarialny, w którym dłużnik składa oświadczenie o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, pozwala znacząco przyspieszyć proces dochodzenia roszczeń poprzez pominięcie całego etapu sądowego. W praktyce polega to na tym, że dłużnik już w momencie zawierania umowy (lub w osobnym akcie) oświadcza przed notariuszem, że jeśli nie spełni swojego zobowiązania, wierzyciel będzie mógł wszcząć egzekucję bez konieczności udowadniania swoich racji w sądzie. Takie rozwiązanie jest niezwykle popularne w obrocie prawnym, ponieważ jego elastyczność pozwala na zabezpieczenie szerokiego spektrum umów.
Akty notarialne stanowią tytuły egzekucyjne i może im być nadana klauzula wykonalności, jeżeli spełniają następujące warunki:
- Dłużnik poddał się w akcie notarialnym egzekucji co do obowiązku zapłaty sumy pieniężnej lub wydania rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie określonych, albo też wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, gdy w akcie wskazano termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie.
- Dłużnik poddał się w akcie notarialnym egzekucji co do obowiązku zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy w akcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności.
- Osoba niebędąca dłużnikiem osobistym, której rzecz, wierzytelność lub prawo obciążone jest hipoteką lub zastawem, poddała się w akcie notarialnym określonym w punkcie 1 i 2 powyżej egzekucji z obciążonego przedmiotu w celu zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej zabezpieczonemu wierzycielowi.
Komornik, któremu wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji przedstawia się tytuł wykonawczy - akt notarialny opatrzony klauzulą wykonalności, nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem egzekucyjnym, bada jedynie czy tytuł wykonawczy jest ważny. Dłużnik może zakwestionować zasadność lub wymagalność obowiązku objętego tytułem wykonawczym tylko wnosząc powództwo przeciwegzekucyjne, o ile przeczy zdarzeniom, w oparciu o które sąd nadał tytułowi egzekucyjnemu klauzulę wykonalności, a w szczególności kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym nie będącym orzeczeniem sądu lub jeżeli wykaże, że po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane.
Uzyskanie zatem od dłużnika poddania się egzekucji w akcie notarialnym, który spełnia przesłanki określone wyżej, pozwala na szybkie wszczęcie egzekucji bez konieczności prowadzenia postępowania rozpoznawczego przed sądem powszechnym lub sądem polubownym celem uzyskania orzeczenia zasądzającego, w przypadku, gdy dłużnik uchyla się od wykonania obowiązku wynikającego ze stosunku prawnego w tym akcie notarialnym określonego.
Europejski Tytuł Egzekucyjny - skuteczne odzyskiwanie należności w UE
Należy zwrócić uwagę na fakt, że w dniu 21 października 2005 roku weszły w życie przepisy Rozporządzenia nr 805/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej z dnia 21 kwietnia 2004 roku w sprawie wprowadzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego, które będą miały zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych we wszystkich państwach Unii, z wyjątkiem Danii. Wprowadzenie Europejskiego Tytułu Wykonawczego ma pozwolić na szybkie wszczęcie egzekucji należności w stosunku do dłużnika, który ma majątek w innym państwie Unii. Rozporządzenie ma zastosowanie do orzeczeń sądowych, ugód sądowych oraz dokumentów urzędowych odnoszących się do roszczeń bezspornych.
Europejski Tytuł Egzekucyjny (ETE) to orzeczenie sądu lub ugoda zawarta przed sądem lub zatwierdzona przez sąd wraz z zaświadczeniem europejskiego tytułu egzekucyjnego. Sąd zaświadcza, że orzeczenie lub ugoda spełniają warunki określone w rozporządzeniu (WE) nr 805/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych. Po otrzymaniu takiego zaświadczenia wierzyciel jest uprawniony do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej (UE). Dokumentowi urzędowemu, któremu nadano zaświadczenie Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego, podlega wykonaniu w innych państwach członkowskich bez potrzeby stwierdzenia wykonalności i bez możliwości sprzeciwienia się wykonalności.
Zatem sporządzone w Polsce akty notarialne, w których dłużnik poddał się egzekucji co do zapłaty sumy pieniężnej w trybie Art.777§ 1 punkt 4 lub punkt 5 KPC, którym sąd nadał klauzulę wykonalności, będą stanowiły dokumenty urzędowe, którym zgodnie z Rozporządzeniem będzie mogło być nadane Zaświadczenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego.
Postępowanie egzekucyjne - krok po kroku
Po uzyskaniu tytułu wykonawczego, wierzyciel może złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji do komornika właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę dłużnika (wierzyciel może również wybrać innego komornika działającego na terenie kraju - zgodnie z zasadą tzw. swobodnego wyboru komornika). Wierzyciel ma obowiązek uiścić zaliczkę na poczet kosztów działań komornika. Wierzyciel może monitorować przebieg egzekucji i składać wnioski dotyczące jej zakresu lub sposobu prowadzenia (np. o zajęcie konkretnego składnika majątku dłużnika).
W toku postępowania egzekucyjnego komornik nie może zawrzeć ugody z dłużnikiem. Komornik jest egzekutorem tytułu wykonawczego działającym na wniosek wierzyciela. Dłużnik może zawrzeć z komornikiem porozumienie dotyczące warunków spłaty zadłużenia, dotyczące np. wysokości rat oraz terminów wpłat.
WAŻNE - tytuł wykonawczy to dokument urzędowy obejmujący tytuł egzekucyjny i zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Tytuł egzekucyjny stwierdza roszczenie wierzyciela wobec dłużnika, ale sam w sobie nie pozwala na wszczęcie egzekucji. Klauzula wykonalności to zgoda sądu nadająca temu dokumentowi moc pozwalającą na egzekucję.
Jeśli chcesz skutecznie odzyskać należności pieniężne, które winny jest Ci Twój dłużnik, to pamiętaj, że wystąpienie do właściwego sądu umożliwi zdobycie tytułu egzekucyjnego, na podstawie którego komornik rozpocznie egzekucję z majątku dłużnika.
tags: #przedstawic #tytul #egzekucyjny