Rozwiązanie umowy leasingowej: ugoda, wierzytelność i koszty podatkowe
Umowa leasingu, niezależnie od jej charakteru, jest transakcją prawną, która może zostać zakończona przed terminem. W takich sytuacjach pojawiają się pytania dotyczące rozliczeń finansowych i podatkowych. Szczególnie istotne jest zrozumienie, jak wcześniejsze rozwiązanie umowy leasingowej wpływa na poniesione dotychczas opłaty leasingowe oraz czy ewentualne ugody i wierzytelności mogą stanowić koszty uzyskania przychodu.
Analiza przepisów podatkowych oraz interpretacji indywidualnych organów skarbowych i orzecznictwa sądów pozwala na wypracowanie pewnych zasad dotyczących tych kwestii. Kluczowe jest przy tym odniesienie się do ogólnej definicji kosztów uzyskania przychodów, zgodnie z którą są nimi wszelkie racjonalne i gospodarczo uzasadnione wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, których celem jest osiągnięcie przychodów, zabezpieczenie lub zachowanie źródła przychodów.
Warto zaznaczyć, że dla oceny skutków podatkowych zdarzeń związanych z leasingiem stosowana jest ogólna reguła dotycząca rozpoznawania kosztów podatkowych. Zgodnie z nią, kosztami uzyskania przychodów są wszystkie wydatki ponoszone przez podatnika w celu osiągnięcia lub zachowania źródeł przychodów, które jednocześnie nie zostały wyłączone z kosztów podatkowych i wymienione w odpowiednich przepisach.
Wcześniejsze rozwiązanie umowy leasingu a poniesione opłaty
Skrócenie okresu obowiązywania umowy leasingu nie wpływa na raty leasingowe zapłacone przed zakończeniem leasingu. Tak wynika z interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 1 grudnia 2017 r. Okoliczność, iż umowa leasingowa została zakończona przed upływem podstawowego okresu umowy, nie powoduje, że dotychczas dokonane opłaty powinny być uznane za wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodu. Takiego skutku zakończenia umowy nie przewidują ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W związku z powyższym należy uznać, iż pomimo wcześniejszego rozwiązania umowy, poniesione przez podatnika opłaty leasingowe pozostają kosztem uzyskania przychodu, pod warunkiem wykazania związku pomiędzy ich poniesieniem a uzyskaniem przychodu. Nie zachodzi konieczność skorygowania kosztów za poprzednie okresy.
Opłata za wcześniejsze rozwiązanie umowy leasingu
Wcześniejsze rozwiązanie umowy leasingu, w tym operacyjnego, może wiązać się z koniecznością poniesienia dodatkowych opłat. Powstaje wówczas pytanie, czy taka opłata może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodu.
Przepisy nie zawierają wyłączenia możliwości zaliczenia w koszty opłaty za wcześniejsze rozwiązanie umowy leasingu. Dlatego też przy kwalifikacji opłaty za wcześniejsze rozwiązanie umowy należy posiłkować się ogólną definicją kosztów. Zgodnie z nią kosztami podatkowymi mogą być tylko takie wydatki, które wpływają na osiągnięcie przychodu lub zachowanie albo zabezpieczenie źródła przychodów. Ponadto wydatek nie może znajdować się w katalogu wydatków, które nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodu.
W wielu przypadkach opłata za wcześniejsze rozwiązanie umowy leasingu spełnia powyższe warunki. Jest ona bowiem poniesiona dla ochrony interesów przedsiębiorcy, który w przeciwnym razie narażałby się na proces. Ponadto, wydatek ten wiąże się z całokształtem prowadzonej działalności gospodarczej, warunkując możliwość dalszego funkcjonowania i osiągania przychodów.
Niewątpliwie, w sytuacji gdy decyzja o rozwiązaniu umowy została podjęta w celu sprzedaży przedmiotu leasingu, zapłacenie opłaty jest związane z osiągnięciem przychodu, ponieważ w wyniku sprzedaży przedmiotu leasingu podatnik osiągnie przychód. Takie też stanowisko potwierdził Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Radomiu w piśmie z 1 czerwca 2007 r. Spłacenie wszystkich rat leasingowych jest niezbędne dla możliwości wykupu samochodu, a w związku z tym dalszej planowanej sprzedaży samochodu. Zatem opłaty leasingowe wniesione za pozostały okres umowy leasingu uiszczone w związku z wcześniejszym zakończeniem umowy leasingu, w przypadku wykupu samochodu w celu jego odsprzedaży innemu podmiotowi, są wydatkiem poniesionym w celu uzyskania przychodu (zachodzi bezpośredni związek z przychodem powstałym ze sprzedaży samochodu), a zatem mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodu.
Organy podatkowe, choć czasem prezentują odmienne stanowisko, w wielu przypadkach przyznają, że opłata za wcześniejsze rozwiązanie umowy leasingu może być zaliczona do kosztów uzyskania przychodów, jeżeli tylko za rozwiązaniem umowy przemawia interes ekonomiczny leasingobiorcy. Przykładem może być pismo z 29 stycznia 2010 r. Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, nr IPPB1/415-946/09-2/MT, gdzie organ uznał, że wydatek na opłaty związane z rozwiązaniem umowy leasingu może zostać zaliczony do kosztów uzyskania przychodów prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, jeśli przyczyną wcześniejszego rozwiązania umowy było pogorszenie się sytuacji finansowej leasingobiorcy.
Jednakże, można spotkać się również z niekorzystnymi interpretacjami. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 10 sierpnia 2017 r. uznał, że opłata za skrócenie okresu obowiązywania umowy leasingu operacyjnego nie będzie mogła stanowić kosztu uzyskania przychodów, ponieważ nie zostanie ona poniesiona w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów. W ocenie organu, działanie polegające na ograniczeniu wydatków w celu minimalizacji straty nie stanowi wystarczającej podstawy do uznania, że mamy do czynienia z zabezpieczeniem źródła przychodów.
Warto zaznaczyć, że sądy administracyjne często prezentują odmienne stanowisko. W wyroku NSA sygn. akt II FSK 1125/16 z dnia 07.11.2017 r. sądy uznały, że taki wydatek może się znaleźć w kosztach uzyskania przychodu. W ocenie sądów zapłata tzw. “odstępnego” może ograniczyć straty w prowadzonej działalności gospodarczej, a związek z przychodem może przejawiać się choćby w zaoszczędzeniu wydatków na zapłatę należnego czynszu do końca obowiązywania umowy najmu, której firma nie mogła z wynajmującym rozwiązać.
Cesja umowy leasingu a odstępne
W przypadku cesji umowy leasingu operacyjnego, spółka przejmująca umowę może wypłacić dotychczasowemu leasingobiorcy odstępne. Powstaje pytanie, czy kwota odstępnego może zostać zaliczona przez spółkę do kosztów podatkowych.
Odstępne, zapłacone przez spółkę w związku z cesją na nią umowy leasingu operacyjnego maszyny, może stanowić dla spółki koszt uzyskania przychodów. Jest ono kosztem potrącalnym jednorazowo w dacie poniesienia. Zgodnie z zasadą ogólną, podatnicy mogą zaliczać do kosztów uzyskania przychodów takie koszty, które zostały poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 ustawy o PDOP.
Odstępne zapłacone dotychczasowemu leasingobiorcy przez "nowego" leasingobiorcę (tu: spółkę) - na podstawie cesji umowy leasingu operacyjnego - nie zostały wyłączone z kosztów podatkowych na podstawie wskazanych przepisów. Zakładając, że spółka "przejmując" umowę leasingu działa racjonalnie i z przyczyn ekonomicznie uzasadnionych, związek tego wydatku z przychodami spółki nie powinien być kwestionowany. Wystąpi tu generalnie pośredni związek z przychodami spółki.
W tych okolicznościach nie ma przeszkód, aby kwotę odstępnego spółka zaliczyła do kosztów uzyskania przychodów (oczywiście pod warunkiem odpowiedniego udokumentowania tego wydatku). Odstępne z tytułu cesji umowy leasingu to kwota, którą wypłaca dotychczasowemu korzystającemu przejmujący przedmiot leasingu. Pozwala to poprzedniemu korzystającemu na odzyskanie części środków finansowych włożonych w przedmiot leasingu. Co do zasady, wysokość odstępnego jest "wyrównaniem" do wartości rynkowej przedmiotu leasingu.
W naszej opinii, odstępne zapłacone dotychczasowemu leasingobiorcy z tytułu "przejęcia" umowy leasingu operacyjnego maszyny jest kosztem jednorazowym, potrącalnym w dacie poniesienia, tj. w dniu, na który odstępne to zostało ujęte w księgach rachunkowych na jakimkolwiek koncie, niekoniecznie kosztowym (na podstawie odpowiedniego dokumentu). Nie ma uzasadnienia do rozliczania tego kosztu w czasie, przez okres pozostały do końca ww. umowy leasingu, gdyż nie jest to koszt przekraczający rok podatkowy.
Wierzytelność spłacana po wypowiedzeniu umowy leasingu
Spłata wierzytelności z wypowiedzianych umów leasingu, która wynika z porozumienia zawartego z finansującym, stanowi koszty uzyskania przychodów dotychczasowego korzystającego. Takie stanowisko zajął Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 20 października 2023 r. o sygn. 0113-KDIPT2-1.4011.582.2023.2.MAP.
W sytuacji, gdy podatnik utracił płynność finansową i nie regulował terminowo należności wynikających z umów leasingu, a następnie całkowicie zaniechał płatności, w konsekwencji czego umowy leasingu zostały wypowiedziane, podatnik pozostaje zobowiązany do zapłaty na rzecz finansującego zaległych rat, odsetek i innych opłat. Wierzytelność taka, jeśli nie przedawniła się ani nie umorzono jej, a w celu uniknięcia postępowania windykacyjnego podatnik zawarł z finansującym porozumienie o rozłożeniu spłaty na raty, stanowi dla niego koszt uzyskania przychodów.
Zawarcie porozumienia pozwoliło korzystającemu na uniknięcie zajęcia egzekucyjnego na posiadanym majątku firmowym, co umożliwiło mu dalsze prowadzenie działalności i osiąganie przychodów. W związku z tym, wydatki poniesione przez podatnika w związku ze spłatą wierzytelności, wynikających z rozwiązanych umów leasingu operacyjnego, stanowią koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 22 ust. 1 ustawy o PIT, ponieważ nie zostały one wymienione w katalogu kosztów wyłączonych z kosztów podatkowych i zostały poniesione w celu zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów.
Ugruntowane stanowisko organów i sądów
Organy podatkowe oraz sądy administracyjne od lat konsekwentnie zajmują stanowisko, zgodnie z którym do uznania, że dany wydatek poniesiony przez podatnika stanowił dla niego koszt uzyskania przychodu, musi on spełniać poniższe warunki:
- został poniesiony przez podatnika, tj. w ostatecznym rozrachunku musi on zostać pokryty z zasobów majątkowych podatnika,
- jest definitywny (rzeczywisty), tj. wartość poniesionego wydatku nie została podatnikowi w jakikolwiek sposób zwrócona,
- pozostaje w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą,
- poniesiony został w celu uzyskania, zachowania lub zabezpieczenia przychodów lub może mieć wpływ na wielkość osiągniętych przychodów,
- został właściwie udokumentowany,
- nie może znajdować się w grupie wydatków, których zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o PIT (i odpowiednio art. 16 ust. 1 ustawy o CIT) nie uważa się za koszty uzyskania przychodów.
W poddanym ocenie organu podatkowego stanie faktycznym zawarcie przez podatnika porozumienia z finansującym umożliwiło spłatę długu z wypowiedzianych umów leasingu w ratach miesięcznych w zamian za powstrzymanie się od egzekucji z majątku podatnika. To zaś pozwoliło podatnikowi zachować środek trwały (autobus) i kontynuować działalność gospodarczą, a przede wszystkim osiągać przychody z tego tytułu i spłacać powstałe i wymagalne wierzytelności.
14 sposobów na rozwiązanie umów najmu przez najemców
Przedsiębiorcy mają przywilej rozliczania kosztów uzyskania przychodów w kwotach faktycznie poniesionych. Istnieje kilka warunków, które należy spełniać, żeby takie koszty można było rozliczyć, ale ustawodawca wprowadził także katalog kosztów, których nie uznaje za koszty uzyskania przychodów. Wiele kosztów zostało wyłączone z kosztów uzyskania przychodów lub stanowią koszty jedynie w części, do czego szczegółowo odnoszą się przepisy.
W obrocie gospodarczym pojawia się wiele pojęć, których definicji nie znajdziemy w przepisach podatkowych. Nic więc dziwnego, że przedsiębiorcy mają tak wiele problemów z prawidłowym rozliczeniem kosztów uzyskania przychodów. W takich przypadkach najczęściej odwołujemy się do interpretacji podatkowych lub wyroków sądowych.
Sądy patrzą na zagadnienie kosztów uzyskania przychodów szerzej, z uwzględnieniem realiów życia gospodarczego. Rozsądna wydaje się argumentacja, że minimalizacja strat przełoży się na maksymalizację zysków. Organy podatkowe nie są przychylne przedsiębiorcom, ale odmiennego zdania są sądy, które często interpretują przepisy w sposób korzystniejszy dla podatników, uwzględniając kontekst gospodarczy i cel poniesienia danego wydatku.
tags: #rozwiazanie #umowy #leasingowej #a #ugoda #na