Akt notarialny jako tytuł egzekucyjny – droga do szybkiego odzyskania długu
Dochodzenie swoich praw z zawartej umowy, gdy druga strona nie wywiązuje się z obowiązków, bywa wyzwaniem.
Wiele osób błędnie zakłada, że sam dokument wystarczy, aby komornik mógł rozpocząć stosowne działania. Tymczasem polskie prawo wymaga przejścia przez sformalizowaną ścieżkę, której fundamentem jest uzyskanie specjalnego dokumentu - tytułu egzekucyjnego.
W sytuacji, gdy dłużnik unika dobrowolnej spłaty zobowiązania, sama umowa, z której ono wynika, czy nieopłacona faktura, nie dają podstaw do uruchomienia przymusowej windykacji. Aby móc skorzystać z pomocy komornika, wierzyciel musi najpierw dysponować specjalnym dokumentem potwierdzającym jego prawo. Tym dokumentem jest właśnie tytuł egzekucyjny.
Tytuł egzekucyjny stanowi formalną podstawę do dalszych działań. Bez niego niemożliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Należy pamiętać, że uzyskanie tytułu egzekucyjnego kończy jedynie etap sporu co do istnienia długu i otwiera drogę do jego przymusowego odzyskania. Do rozpoczęcia właściwej egzekucji potrzebny jest jeszcze jeden element - klauzula wykonalności.
Podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy. Tytuł wykonawczy to tytuł egzekucyjny, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności. Klauzula wykonalności jest to akt sądowy wyrażający stwierdzenie sądu, że tytuł uprawnia do egzekucji, oraz oznaczający - w razie potrzeby - jej zakres. Nadana tytułowi egzekucyjnemu przez sąd klauzula wykonalności stwierdza, że tytuł uprawnia do egzekucji, a ponadto w razie potrzeby oznacza zakres egzekucji.
Uprawnienie do nadania klauzuli wykonalności tytułom egzekucyjnym przyznane zostało zarówno sądom powszechnym, jak i referendarzom sądowym. Aby została nadana klauzula wykonalności, wierzyciel musi wystąpić ze stosownym wnioskiem. Tytułom egzekucyjnym pochodzącym od sądu, co do zasady, klauzulę wykonalności nadaje sąd I instancji, przed którym sprawa się toczy lub toczyła. Ponadto w przypadku nakazów zapłaty klauzulę wykonalności nadaje ten organ, który wydał nakaz zapłaty.
Odnośnie do tytułów egzekucyjnych powstałych poza sądowym postępowaniem rozpoznawczym, właściwy miejscowo w postępowaniu klauzulowym jest sąd właściwości ogólnej dłużnika - co do zasady jest to sąd rejonowy, w którego okręgu dłużnik ma miejsce zamieszkania w przypadku osób fizycznych albo w którego okręgu dłużnik ma siedzibę w przypadku osób prawnych lub innych podmiotów nie będących osobami fizycznymi. Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności sąd rozpoznaje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 3 dni od dnia jego złożenia. Od wniosku o nadanie klauzuli wykonalności orzeczeniu sądowemu strona nie będzie miała obowiązku uiszczania opłaty kancelaryjnej.
Klauzula wykonalności to oficjalne, sądowe potwierdzenie, które nadaje tytułowi egzekucyjnemu pełną moc wykonawczą. Jej rola jest absolutnie kluczowa, ponieważ bez niej nawet prawomocny wyrok sądu pozostaje jedynie dokumentem biernie stwierdzającym istnienie długu. Funkcją klauzuli jest wydanie bezpośredniego i wiążącego polecenia wszystkim organom państwowym, a zwłaszcza komornikowi sądowemu, aby przystąpiły do realizacji treści tytułu.
To ona stanowi oficjalny sygnał, że roszczenie jest w pełni gotowe do przymusowego wyegzekwowania. Bez niej, komornik nie może podjąć żadnych czynności. Jego działania byłyby pozbawione podstawy prawnej, a tytuł egzekucyjny, mimo swojej słuszności, pozostałby bezsilny.
Klauzula wykonalności nie zostanie nadana, jeśli w świetle przedstawionych dokumentów i okoliczności jest oczywiste, że wniosek wierzyciela jest sprzeczny z prawem lub w sposób jawny zmierza do jego obejścia. Drugą przesłanką do odmowy jest sytuacja, w której z treści tytułu egzekucyjnego wynika, że objęte nim roszczenie uległo przedawnieniu. Nawet niewielka wpłata na poczet długu może zostać potraktowana jako jego uznanie, co skutkuje przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Warto zaznaczyć, że nawet prawomocne oddalenie wniosku z powodu przedawnienia nie zamyka wierzycielowi całkowicie drogi do dochodzenia praw.
Jakie dokumenty Kodeks postępowania cywilnego uznaje za tytuły egzekucyjne?
Kodeks postępowania cywilnego (KPC) określa zamknięty katalog dokumentów, które mogą stanowić tytuł egzekucyjny. Oznacza to, że tylko dokumenty wymienione w ustawie mają odpowiednią moc prawną.
Najważniejszą i najczęstszą grupą są orzeczenia wydawane w toku postępowania sądowego. Dokumentem, który po nadaniu klauzuli wykonalności pozwala na egzekucję, może być także ugoda zawarta przed sądem, która kończy spór między stronami. Na równi z orzeczeniami sądowymi traktowane jest także orzeczenie referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowej wykonalności.
Tytułem egzekucyjnym jest także akt notarialny, w którym dłużnik złożył oświadczenie o dobrowolnym poddaniu się egzekucji.
Akt notarialny jako tytuł egzekucyjny
Zgodnie z Art. 777 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego („KPC”) tytułami egzekucyjnymi obok prawomocnych orzeczeń sądu, wyroków sądu polubownego oraz ugód zawartych przed tymi sądami są także akty notarialne, w których dłużnik poddał się egzekucji i które spełniają inne warunki w tym artykule określone.
Akty notarialne stanowią tytuły egzekucyjne i może im być nadana klauzula wykonalności, jeżeli spełniają następujące warunki:
- Dłużnik poddał się w akcie notarialnym egzekucji co do obowiązku zapłaty sumy pieniężnej lub wydania rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie określonych, albo też wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, gdy w akcie wskazano termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie;
- Dłużnik poddał się w akcie notarialnym egzekucji co do obowiązku zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy w akcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności;
- Osoba niebędąca dłużnikiem osobistym, której rzecz, wierzytelność lub prawo obciążone jest hipoteką lub zastawem, poddała się w akcie notarialnym określonym w punkcie 1 i 2 powyżej egzekucji z obciążonego przedmiotu w celu zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej zabezpieczonemu wierzycielowi.
Dokument sporządzony przez notariusza powinien wówczas zawierać także informacje o wysokości długu, terminie jego spłaty, jak również terminie, do którego wierzyciel ma prawo wystąpić o nadanie aktowi notarialnemu klauzuli wykonalności.
Analogicznie wygląda to w sytuacji nieruchomości obciążonej hipoteką - akt notarialny może być tytułem egzekucyjnym, jeśli właściciel takiej nieruchomości dobrowolnie poddaje się w nim egzekucji z obciążonej nieruchomości na rzecz wierzyciela hipotecznego.
Komornik, któremu wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji przedstawia się tytuł wykonawczy - akt notarialny opatrzony klauzulą wykonalności, nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem egzekucyjnym, bada jedynie, czy tytuł wykonawczy jest ważny. Dłużnik może zakwestionować zasadność lub wymagalność obowiązku objętego tytułem wykonawczym tylko wnosząc powództwo przeciwegzekucyjne, o ile przeczy zdarzeniom, w oparciu o które sąd nadał tytułowi egzekucyjnemu klauzulę wykonalności, a w szczególności kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu lub jeżeli wykaże, że po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane.
Jak uzyskać tytuł egzekucyjny?
Cały proces inicjuje wierzyciel, składając w odpowiednim sądzie wniosek o nadanie klauzuli wykonalności. Co do zasady, jest to sąd pierwszej instancji, który był merytorycznie zaangażowany w sprawę i wydał orzeczenie. Kluczowe jest, aby do wniosku dołączyć oryginał tytułu egzekucyjnego.
Sam wniosek, poza podstawowymi danymi stron, musi zawierać precyzyjne żądanie opatrzenia konkretnego dokumentu klauzulą. Po formalnym zatwierdzeniu wniosku, znajdującą się na tytule egzekucyjnym klauzulę wykonalności podpisuje sędzia lub upoważniony referendarz sądowy. Tak uzupełniony dokument, już jako pełnoprawny tytuł wykonawczy, jest odsyłany do wierzyciela.
Moment, w którym dłużnik otrzymuje zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, jest niezwykle istotny, ponieważ od tego dnia rozpoczyna bieg termin, w którym przysługuje mu prawo, by żądać sporządzenia uzasadnienia postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności.
Jak akt notarialny pozwala ominąć proces sądowy przy odzyskiwaniu długu?
Czekanie na prawomocne orzeczenie sądu bywa czasochłonne. Akt notarialny, w którym dłużnik składa oświadczenie o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, pozwala znacząco przyspieszyć proces dochodzenia roszczeń poprzez pominięcie całego etapu sądowego.
W praktyce polega to na tym, że dłużnik już w momencie zawierania umowy (lub w osobnym akcie) oświadcza przed notariuszem, że jeśli nie spełni swojego zobowiązania, wierzyciel będzie mógł wszcząć egzekucję bez konieczności udowadniania swoich racji w sądzie.
Takie rozwiązanie jest niezwykle popularne w obrocie prawnym, ponieważ jego elastyczność pozwala na zabezpieczenie szerokiego spektrum umów. W przypadku umów najmu chroni wierzyciela, zabezpieczając zarówno terminową zapłatę czynszu, jak i obowiązek zwrotu lokalu po wygaśnięciu umowy. Z kolei przy umowach pożyczek czy kredytów, umożliwia szybsze odzyskanie należnej wierzytelności pieniężnej.
Uzyskanie zatem od dłużnika poddania się egzekucji w akcie notarialnym, który spełnia przesłanki określone wyżej, pozwala na szybkie wszczęcie egzekucji bez konieczności prowadzenia postępowania rozpoznawczego przed sądem powszechnym lub sądem polubownym celem uzyskania orzeczenia zasądzającego, w przypadku, gdy dłużnik uchyla się od wykonania obowiązku wynikającego ze stosunku prawnego w tym akcie notarialnym określonego.
Jak bezpiecznie zapłacić za nieruchomość - rady notariusza
Rozpoczęcie egzekucji komorniczej wymaga nadania aktowi notarialnemu klauzuli wykonalności. Może tego dokonać właściwy dla miejsca zamieszkania dłużnika sąd rejonowy, do którego wierzyciel musi złożyć stosowny wniosek.
Tytuł egzekucyjny i tytuł wykonawczy - podsumowanie
Tytuł egzekucyjny jest to dokument, który potwierdza istnienie danego roszczenia i uruchamia możliwość jego przymusowej egzekucji przez organy państwa. Tytułem egzekucyjnym może być prawomocny wyrok, ugoda sądowa lub akt notarialny.
Największą zaletą aktu notarialnego jako tytułu egzekucyjnego jest możliwość całkowitego pominięcia czasochłonnego postępowania sądowego. Uzyskanie od dłużnika poddania się egzekucji w akcie notarialnym, który spełnia określone prawem przesłanki, pozwala na szybkie wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
tags: #ugoda #przed #notariuszem #jako #tytul #egzekucyjny