Skutki wycofania wierzytelności przez wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym i upadłościowym
W obszernym polskim prawie upadłościowym i restrukturyzacyjnym otwieranie postępowania upadłościowego w kontekście wcześniej wszczętych postępowań egzekucyjnych rodzi szereg pytań dotyczących ochrony dłużnika, rachunku masy upadłości, a także możliwości kontynuowania lub wygaszania egzekucji. Dzień ogłoszenia upadłości wyznacza nową rzeczywistość dla dłużnika i z zasady ma na celu wyeliminowanie możliwości kontynuowania postępowań egzekucyjnych wobec majątku wchodzącego w skład masy upadłości.
W praktyce zawieszenie postępowania egzekucyjnego polega na wstrzymaniu wszelkich czynności prowadzonych przez komornika, z zastrzeżeniem, że zajęcia wynagrodzenia czy rachunków bankowych mogą nadal obowiązywać, jeśli nastąpiły wcześniej. Zawieszenie nie jest najdalej idącym skutkiem - po uprawomocnieniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości dochodzi do umorzenia postępowań egzekucyjnych z mocy prawa, a organ egzekucyjny traci uprawnienie do dalszego ściągania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego.
W praktyce kwestię ochrony stanowi również to, że sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, które jeszcze nie zostały wydane, trafiają do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia. Jednocześnie art. 146 ust. 3 PU wprowadza bezpośredni zakaz wszczynania egzekucji wobec majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonywania postanowień o zabezpieczeniu na majątku upadłego po ogłoszeniu upadłości.
W kontekście zabezpieczeń istotne jest, że skuteczność zabezpieczenia zależy od wpisu zabezpieczenia przed dniem ogłoszenia upadłości, co wpływa na ochronę interesów wierzycieli i masy upadłości. Z kolei wyjaśnienia orzecznictwa wskazują, że upadłość ma stanowić mechanizm umożliwiający dłużnikowi uwolnienie się od prowadzonych postępowań egzekucyjnych, a jednocześnie równe zaspokojenie wszystkich wierzycieli.
Restrukturyzacja a postępowania egzekucyjne i upadłościowe
W praktyce pytanie, czy otwarcie restrukturyzacji wyłącza możliwość prowadzenia egzekucji, uzależnione jest od rodzaju restrukturyzacji. Zasady wskazują, że otwarcie restrukturyzacji umożliwia prowadzenie postępowań sądowych, administracyjnych i przed sądami polubownymi w celu dochodzenia wierzytelności objętych układem, przy czym koszty obciążają wierzyciela otwierającego postępowanie, jeśli wierzytelność nie została w całości umieszczona w spisie wierzytelności.
W praktyce prowadzenie postępowań sądowych równolegle do restrukturyzacji może być skomplikowane, zwłaszcza gdy w grę wchodzi odzyskiwanie należności z majątku objętego restrukturyzacją. Z kolei zasady egzekucji w trakcie restrukturyzacji są z reguły jednolite: wszczęcie restrukturyzacji uniemożliwia prowadzenie egzekucji komorniczej w stosunku do zobowiązań objętych układem. Egzekucja prowadzona przed restrukturyzacją zostaje zawieszona, a po zakończeniu restrukturyzacji - w zależności od okoliczności - może być kontynuowana w ograniczonym zakresie.
W przypadku postępowań egzekucyjnych dotyczących nieruchomości istnieje kilka etapów, a w razie ogłoszenia upadłości przed uprawomocnieniem przybicia - egzekucja zostaje zawieszona z mocy prawa. Ogłoszenie upadłości nie stanowi jednak przeszkody w przysądzeniu nabywcy własności nieruchomości po spełnieniu warunków licytacyjnych i zapłacie ceny, jeśli chodzi o prawną ochronę interesów nabywcy.
Skutki dla wierzycieli i dłużników w restrukturyzacji
Nadrzędnym celem restrukturyzacji jest ochrona przedsiebiorstwa i umożliwienie mu kontynuowania działalności. Z punktu widzenia wierzycieli, układ ogranicza możliwość skutecznego egzekwowania należności z całego majątku, ale jednocześnie może prowadzić do uzyskania wyższych kwot niż w standardowej egzekucji lub upadłości. Z kolei dla dłużnika kluczową korzyścią jest możliwość uzyskania oddłużenia i ratunku przed upadłością, przy ograniczeniu ryzyka natychmiastowego utracenia prowadzonej działalności.
W praktyce układ wiąże wierzycieli, którzy aktywnie uczestniczyli w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Wierzyciele, których należności nie objęły układem, mogą prowadzić egzekucję z majątku dłużnika po zatwierdzeniu układu. Jednakże układ nie narusza praw poręczycieli i współdłużników wobec zabezpieczeń ustanowionych na mieniu dłużnika, chyba że wierzyciel wyraził zgodę na objęcie zabezpieczonej wierzytelności układem.
Nadzorca wykonania układu po zatwierdzeniu układu sprawuje nadzór nad wykonaniem planu restrukturyzacyjnego i układu oraz składa okresowe sprawozdania do sądu. Wykonanie układu wywołuje skutki prawne, w tym wykreślenie wpisów dotyczących układu z ksiąg wieczystych i rejestrów, a także przywrócenie dłużnikowi prawa do swobodnego zarządzania majątkiem.
Postępowanie upadłościowe a wyczerpanie możliwości egzekucyjnych
Proces ogłoszenia upadłości rozpoczyna się od złożenia wniosku i kończy na wydaniu prawomocnego orzeczenia. Złożenie wniosku samo w sobie nie wstrzymuje postępowań egzekucyjnych, co oznacza, że wierzyciele mogą kontynuować egzekucję do czasu uprawomocnienia upadłości. Zgodnie z art. 146 ust. 1 PrUp, postępowanie egzekucyjne wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, zostaje zawieszone z mocy prawa od dnia ogłoszenia upadłości. Jednak zawieszenie nie dotyczy już dokonanych czynności egzekucyjnych, a także nie zwalnia wierzyciela z obowiązku zgłoszenia wierzytelności.
W przypadku sum uzyskanych w trakcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego, które nie zostały jeszcze wydane, przepływają one do masy upadłości po uprawomocnieniu orzeczenia o ogłoszeniu upadłości. Ważny wyjątek dotyczy egzekucji nieruchomości: jeśli upadłość ogłoszona zostaje przed uprawomocnieniem przybicia, postępowanie egzekucyjne zostaje zawieszone, co uniemożliwia dalsze zyski odnoszone z licytacji.
Ogłoszenie upadłości wpływa także na status prawny nabywców nieruchomości, a wpisy hipoteczne pozostają z mocy prawa w zależności od zapłaty ceny i zabezpieczeń. W kontekście masy upadłości, uprawdopodobnione jest, że wygaśnięcie wierzytelności skutkuje również wygaszeniem zabezpieczeń, jeśli były one związane z postępowaniem upadłościowym.
Podsumowanie praktyczne
W praktyce każdy z obecnie funkcjonujących w polskim prawie restrukturyzacyjnym rodzajów restrukturyzacji daje dłużnikowi szeroko zakrojoną ochronę przeciwegzekucyjną. W praktyce oznacza to, że w znacznej większości przypadków nie można prowadzić egzekucji wobec dłużnika będącego w restrukturyzacji. Jednak nie ma przeszkód, aby prowadzić postępowania sądowe wobec dłużnika, a decyzje co do ich zasadności zależą od praktycznego kontekstu układu i skutków jego zatwierdzenia.
Postępowanie o zatwierdzenie układu ma dwa oblicza: obwieszczenie w KRZ, które zapewnia pełną ochronę restrukturyzowanego podmiotu, oraz inne formy układu, gdzie dłużnik musi realizować bieżące zobowiązania, a wierzyciele powinni być gotowi na ryzyko w postaci kontynuowania egzekucji wobec należności nieobjętych układem.
Jeżeli potrzebujesz specjalistycznego wsparcia prawnego w zakresie restrukturyzacji lub upadłości - nasi prawnicy mogą doradzić w zakresie prowadzenia postępowań egzekucyjnych, wniosków o układ oraz działań syndyka i nadzorcy wykonania układu.
Restrukturyzacja i upadłość w MŚP – odc. 2 - Pozasądowa restrukturyzacja zadłużenia
Najważniejsze definicje i źródła
- Postępowanie egzekucyjne - część procesu windykacyjnego prowadzonego przez komornika przeciwko dłużnikowi.
- Masa upadłości - majątek dłużnika, który podlega likwidacji i zaspokojeniu wierzycieli w postępowaniu upadłościowym.
- Układ - porozumienie wierzycieli w postępowaniu restrukturyzacyjnym, które może objąć część należności lub całość zobowiązań.
- Nadzorca wykonania układu - organ nadzorujący realizację układu w toku restrukturyzacji.
- Zawieszenie postępowań egzekucyjnych - mechanizm prawny mający na celu ochronę masy upadłości przed kontynuacją egzekucji.
tags: #wierzyciele #wycofuja #swoje #wierzytelnosci