Wierzytelność osobista upadłego w postępowaniu upadłościowym: zasady i skutki

WIERZYCIEL, KTÓRY PO 24 MARCA 2020 R. Nowelizacja Prawa upadłościowego, wprowadzająca zmiany dotyczące zgłaszania wierzytelności i ich weryfikacji obowiązuje już od ponad sześciu miesięcy, ale wciąż nie została odpowiednio odnotowana przez wierzycieli. I dotyczy to nie tylko mniejszych uczestników życia gospodarczego ale także wierzycieli instytucjonalnych, jakich jak np. banki.

W postępowaniu upadłościowym powinien w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości zgłosić sędziemu-komisarzowi swoją wierzytelność. Celem takiej nowelizacji, było odciążenie przez ustawodawcę wydziałów gospodarczych od czynności związanych z gromadzeniem i formalnym weryfikowaniem zgłoszeń wierzytelności. W związku z tym, że ustawodawca zmienił adresata zgłoszeń wierzytelności, na podmiot nie będący sądem, dodano w treści ustawy Prawo upadłościowe art. 239a. Zgodnie z tym przepisem zgłoszenie wierzytelności syndykowi przerywa bieg terminu przedawnienia.

Kiedy i dlaczego zgłasza się wierzytelność

Termin na zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym jest ściśle określony przez sąd w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości i standardowo wynosi 30 dni od dnia obwieszczenia upadłości w Rejestrze Restrukturyzacji i Upadłości. Zgłoszenie wierzytelności ma kluczowe znaczenie - bez niego wierzyciel nie uczestniczy w podziale masy upadłościowej. Brak zgłoszenia często prowadzi do utraty prawa do udziału w podziale majątku.

W praktyce, wierzyciele powinni mieć świadomość, że zgłoszenie po terminie wiąże się z dodatkowymi kosztami i innymi skutkami, a także z możliwością zwrotu zgłoszenia. Wyjątkiem jest sytuacja, w której zgłoszenie po terminie wynika z korekty deklaracji lub innego dokumentu obejmującego rozliczenie dokonana przez syndyka. Wówczas koszty spóźnionego zgłoszenia są ponoszone przez wierzyciela, a zasady dotyczące rozliczeń mogą być różne w zależności od okoliczności.

Wierzyciel po dniu 24 marca 2020 r. zgłaszający wierzytelność po upływie terminu ponosi zryczałtowane koszty postępowania, chyba że dotyczy to korekty dokumentu obejmującego rozliczenie (np. korekta faktury). Koszty te stanowią równowartość 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale poprzedniego roku. Obecnie kwota wynosi 772,21 zł.

Rodzaje wierzytelności podlegających zgłoszeniu

Wierzytelności osobiste - te, z tytułu których dłużnik odpowiada całym swoim majątkiem; zgłoszenie jest obowiązkowe, aby uczestniczyć w podziale masy upadłościowej.
Wierzytelności zabezpieczone - obejmują hipotekę, zastaw, zastaw rejestrowy, zastaw skarbowy, hipotekę morską lub inne wpisy; mogą być umieszczone na liście z urzędu, ale zgłoszenie samodzielnie zapewnia pełniejszy zakres zaspokojenia.
Wierzytelności pracownicze - nie wymagają zgłoszenia, bo są umieszczane na liście z urzędu; pracownik może zgłosić gestem pisemnym do syndyka; Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych również pokrywa zaległości pracodawcy za okres 3 miesięcy przed ogłoszeniem upadłości.
Wierzytelności warunkowe - mogą być zgłoszone przed zaspokojeniem wierzyciela; na liście są wskazane jako warunkowe i nie uprawniają do głosowania na zgromadzeniu wierzycieli.
Wierzytelności w restrukturyzacji - układ w restrukturyzacji obejmuje przeważnie wierzytelności osobiste powstałe przed otwarciem postępowania restrukturyzacyjnego; układ nie obejmuje wierzytelności ze stosunku pracy, chyba że wierzyciel wyrazi zgodę na objęcie układem w sposób bezwarunkowy i nieodwołalny.

Jak wypełnić zgłoszenie wierzytelności

Poprawne zgłoszenie wierzytelności to podstawa skutecznego dochodzenia praw. Wymaga ono kilku kluczowych elementów: identyfikacji wierzyciela, opisu wierzytelności i jej wartości, dowodów potwierdzających istnienie roszczenia, kategorii wierzytelności, informacji o zabezpieczeniach oraz numeru rachunku bankowego. Zgłoszenie musi być dokonane według aktualnego wzoru formularza zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 2 października 2020 r. Wcześniejszy wzór z 2015 r. przestaje obowiązywać i może prowadzić do braku formalnego, jeśli numer rachunku bankowego nie zostanie podany.

W praktyce, jeśli wierzyciel wysyła zgłoszenie na nieaktualnym formularzu, zgłoszenie takie będzie obarczone brakiem formalnym, jeśli nie dołączono numeru rachunku bankowego lub oświadczenia, że takiego rachunku nie posiada. Wierzyciel powinien również uwzględnić, iż zgłoszenie to pismo procesowe podlegające ogólnym wymogom Kodeksu postępowania cywilnego oraz dodatkowym wymaganiom Prawa upadłościowego.

Zgłoszenie do syndyka - krok po kroku

Rejestracja w systemie KRZ - założenie konta i przygotowanie niezbędnych materiałów (pełnomocnictwo, dowód opłaty skarbowej, inne dokumenty w zależności od sytuacji).
Podpis elektroniczny i wysyłka zgłoszenia - dopuszczalne formy podpisu: kwalifikowany podpis elektroniczny lub inna wskazana forma; zgłoszenie wysyłane elektronicznie do KRZ.
Załączanie dokumentów - kopie umów, faktur, wyroków lub decyzji administracyjnych; w razie uznania w spisie wierzytelności w uprzednim postępowaniu restrukturyzacyjnym - wystarczy powołanie się na to w zgłoszeniu.
Potwierdzenie wpływu zgłoszenia - monitorowanie systemu KRZ po złożeniu zgłoszenia.

W praktyce, wiele zgłoszeń ukazuje braki formalne; syndyk może wymagać uzupełnienia lub poprawienia, zwłaszcza gdy zgłoszenie nie zawiera wszystkich danych wymaganych w art. 240 Prawa upadłościowego. Jeżeli zgłoszenie zostanie zwrócone bez konieczności uzupełnienia, nie będzie wywoływało skutków prawnych, takich jak przerwanie biegu przedawnienia.

Skutki zgłoszenia wierzytelności

Najważniejszy skutek to przerwanie biegu przedawnienia - zgodnie z art. 239a Prawa upadłościowego. Po przerwaniu, biegu przedawnienia zaczyna się od nowa dopiero od dnia uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego. Dzięki temu wierzyciel chroni roszczenie przed przedawnieniem nawet w długich postępowaniach.

Inne skutki obejmują utratę możliwości dochodzenia roszczeń poza masą upadłości po ogłoszeniu upadłości, konieczność zgłoszenia wierzytelności do syndyka, a także koszty związane z opóźnieniem i ewentualne koszty postępowania. Wierzyciel może wnieść sprzeciw od uznania wierzytelności i w ramach postępowania mieć możliwość uczestniczenia w radzie wierzycieli.

Infografika: Proces zgłaszania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym

W praktyce, część wierzycieli po zwrocie zgłoszenia lub po opóźnieniu rezygnuje z dochodzenia roszczeń. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, w których kwota zryczałtowanych kosztów stanowi znaczną część wierzytelności lub potencjalnie możliwej do uzyskania kwoty z masy.

Co warto wiedzieć o koszcie i skutkach zgłoszenia

Wyjątek od kosztów stanowi korekta zgłoszenia dokonywana przez syndyka, która może obejmować obniżenie lub zmianę kwoty w rozliczeniu. Zgłoszenie może być także uznane za formalnie właściwe tylko wtedy, gdy zawiera numer rachunku bankowego wierzyciela. Brak numeru rachunku w zgłoszeniu może prowadzić do traktowania zgłoszenia jako formalnie niepoprawnego, a co za tym idzie - do odrzucenia roszczenia lub ograniczonego zaspokojenia w podziale masy upadłości.

Podsumowanie praktyczne dla wierzycieli

Obowiązek zgłoszenia dotyczy głównie wierzycieli osobistych upadłego; zgłoszenia dokonuje się do syndyka w terminie wskazanym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości, zwykle 30 dni.
Wierzyciel może zgłosić różne rodzaje wierzytelności - osobiste, zabezpieczone, pracownicze, warunkowe i w restrukturyzacji; każdy rodzaj ma swoją specyficzną procedurę i skutki, które warto znać z góry.
W przypadku opóźnienia lub braku aktualności formularza, zgłoszenie może mieć charakter formalny niepełny; należy korzystać z aktualnego wzoru i podać numer rachunku bankowego, jeśli wierzyciel taki posiada.
Zgłoszenie przerywa bieg przedawnienia, co ma kluczowe znaczenie dla realnych możliwości odzyskania należności w masie upadłościowej.
Po ogłoszeniu upadłości działania wierzyciela są ograniczone do zgłoszenia wierzytelności i udziału w postępowaniu poprzez zgromadzenie wierzycieli lub radę wierzycieli; masy mogą być rozdzielane etapami, w zależności od zaspokojenia poszczególnych kategorii wierzycieli.

tags: #wierzytelnosc #osobista #upadlego #proz