Państwowa Inspekcja Sanitarna jako wierzyciel w kontekście obowiązkowych szczepień ochronnych
Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest uregulowany prawnie i wynika bezpośrednio z przepisów ustawy. W przypadku uchylania się od tego obowiązku, pojawia się kwestia organu odpowiedzialnego za jego egzekwowanie. Analiza orzecznictwa i przepisów prawa wskazuje na istotne wątpliwości dotyczące roli Państwowej Inspekcji Sanitarnej (PPIS) jako wierzyciela w procesie egzekwowania szczepień.
Kwestia kompetencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej
Zgodnie z Ustawą z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, organy inspekcji sanitarnej są powołane do sprawowania kontroli przestrzegania przepisów higienicznych i zdrowotnych. Mogą wydawać zarządzenia i decyzje lub występować o ich wydanie w przypadkach określonych w przepisach o zwalczaniu chorób zakaźnych, co wynika z art. 5 pkt 4 ustawy. PPIS jest uprawniony do wydania decyzji nakładającej obowiązki na osoby zakażone, chore na choroby zakaźne, podejrzane o zakażenie lub chorobę zakaźną, lub osoby, które miały kontakt ze źródłem czynnika chorobotwórczego (art. 33 ust. 1 Ustawy z dnia 05 grudnia 2008 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych).
Jednakże, ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych nie przewiduje możliwości wydania decyzji dotyczących szczepień ochronnych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny i wynika wprost z przepisów prawa. W związku z tym, wyznaczanie przez PPIS terminów stawiennictwa w placówkach medycznych w celu przeprowadzenia szczepień, bez istnienia stosownej normy kompetencyjnej, stanowi naruszenie prawa.
Problem egzekucji obowiązków niepieniężnych
Kluczową kwestią jest właściwość organu do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych, do których zalicza się obowiązek szczepień. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego II OSK 745/12 potwierdza, że PPIS nie jest organem właściwym do prowadzenia egzekucji tego typu obowiązków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 28 maja 2013 r. (sygn. IV SA/Po 1282/14) orzekł, że kierownicy powiatowych służb, inspekcji i straży, w tym organy inspekcji sanitarnej, są organami egzekucyjnymi jedynie w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydanych przez siebie decyzji i postanowień. Ponieważ obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy, nie ma podstaw do wydawania w tym zakresie decyzji administracyjnych przez PPIS, a tym samym do prowadzenia egzekucji przez ten organ.
Naruszenia prawa i groźby bezprawne
Wezwania wystosowane przez PPIS do wykonania obowiązku szczepień, zawierające groźbę wszczęcia postępowania egzekucyjnego, mogą nosić znamiona przestępstwa groźby bezprawnej (art. 191 § 1 KK). Brak wskazania przez urzędnika przepisów prawa, które wprost określają kompetencję PPIS do wyznaczania terminów zabiegów medycznych, stanowi naruszenie art. 6 KPA.
Ponadto, brak odpowiedzi na konkretne pytania dotyczące norm kompetencyjnych może być uznany za przestępstwo z art. 231 KK, naruszenie art. 7, 9 i 11 KPA. Upomnienia wystawiane przez PPIS, które nie zawierają uzasadnienia dla rozpoczęcia postępowania egzekucyjnego ani podstawy prawnej dla właściwości rzeczowej i kompetencji, są bezprawne.
Ochrona danych osobowych w kontekście szczepień
W kontekście kontroli przeprowadzanych przez PPIS w placówkach medycznych, pojawia się kwestia pozyskiwania i przetwarzania danych osobowych dotyczących szczepień. Zgodnie z przepisami Ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, placówki medyczne są zobowiązane do prowadzenia dokumentacji medycznej, przechowywania kart uodpornienia oraz sporządzania sprawozdań z przeprowadzonych szczepień, które przekazują do PPIS. PPIS, na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy o PIS, jest uprawniony do prowadzenia kontroli i żądania udostępnienia wszelkich danych niezbędnych do sprawowania nadzoru nad realizacją obowiązku szczepień.
Jednakże, zakres pozyskiwanych danych powinien być ograniczony do niezbędnego minimum. Numer telefonu do osoby uchylającej się od szczepień, który nie jest niezbędny do prowadzenia skutecznej egzekucji administracyjnej, powinien być uznany za dane zbędne i nie powinien być przetwarzany przez PPIS. W przypadku udostępnienia danych wrażliwych (np. dotyczących stanu zdrowia), podstawą prawną może być art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych z 1997 r. lub art. 9 ust. 2 RODO.
Prawa pacjenta a obowiązek szczepień
Szczepienie jest procedurą medyczną, a pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji. Zgoda wydana pod przymusem jest prawnie nieważna. Stosowanie groźby egzekucji w celu przymuszenia do wykonania nieleczniczej procedury medycznej bez wymaganej świadomej zgody pacjenta może stanowić naruszenie art. 18 § 1 Kodeksu Karnego.
Obowiązek szczepień, choć wynika z ustawy, nie może stać w sprzeczności z prawami człowieka i obywatela gwarantowanymi konstytucyjnie. Działania instytucji wobec obywatela muszą być oparte o stan faktyczny, a nie o dowolną interpretację prawa. Przymuszanie do wykonania tak ryzykownego zabiegu medycznego jakim jest szczepienie, nie może być uzasadnione realizacją ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ani działaniem w interesie zdrowia publicznego, jeśli nie stanowi to udowodnionego zagrożenia dla zdrowia publicznego.
Czy potrzebujemy kalendarza szczepień w cyklu całego życia?
Kontrola Najwyższej Izby Kontroli
Z ustaleń Najwyższej Izby Kontroli wynika, że mimo jasno określonych zadań Państwowej Inspekcji Sanitarnej związanych z nadzorem nad wykonaniem obowiązku szczepień oraz zadaniami w zakresie profilaktyki, zwiększyła się liczba odmów szczepień. Skontrolowane sanepidy i gabinety podstawowej opieki zdrowotnej nie zapewniły odpowiedniego poziomu wyszczepienia. Główny Inspektor Sanitarny nie zapewnił należytego nadzoru instancyjnego nad organami PIS w zakresie realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych. W powiatowych stacjach sanitarno-epidemiologicznych, mimo posiadania informacji o osobach uchylających się od szczepień, nie podejmowano działań administracyjnych w celu ich wyegzekwowania.
Zaniedbania w wykonywaniu obowiązków, opóźnione działania administracyjne oraz nieskuteczne przedsięwzięcia edukacyjne wpływają na podniesienie poziomu zagrożenia dla zdrowia publicznego. W konsekwencji mogą prowadzić do odrodzenia chorób zakaźnych, którym te szczepienia mają zapobiegać i które były dotąd pod kontrolą.
Obowiązek szczepień ochronnych dla dzieci i młodzieży nakłada ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych oraz rozporządzenie ministra zdrowia. W Polsce obowiązek ten obejmuje około 7,5 mln dzieci i młodzieży. W ostatnich latach liczba odmów szczepień znacząco wzrosła.
tags: #ppis #jako #wierzyciel #szczepien