Sprzeciw od nakazu zapłaty: jak skutecznie chronić swoje prawa?

W polskim systemie prawnym postępowanie upominawcze stanowi popularny sposób dochodzenia roszczeń pieniężnych. Sąd, wydając nakaz zapłaty, zobowiązuje dłużnika do uregulowania należności. Jednakże, otrzymanie takiego dokumentu nie oznacza końca możliwości obrony swoich praw. Kluczowe jest zrozumienie procedury i terminów związanych ze sprzeciwem od nakazu zapłaty.

Ostatnimi czasy można zaobserwować w Polsce coraz większy ruch na rynku wierzytelności. Banki oraz inne instytucje chętniej sprzedają bowiem swoje wierzytelności firmom windykacyjnym, w tym niestandaryzowanym sekurytyzacyjnym funduszom inwestycyjnym zamkniętym (NFSIZ). Powyższy stan rzeczy nie powstrzymuje jednak wierzycieli od prób dochodzenia takich należności na drodze sądowej. Wbrew pozorom, uzyskanie nakazu zapłaty rzeczonych wierzytelności nie jest wcale trudne. Wynika to ze specyfiki postępowania upominawczego, w którym to większość tego typu spraw jest prowadzona.

Popularnym sposobem dochodzenia roszczeń przez wierzycieli jest składanie powództw w postępowaniu upominawczym czy w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Sposób ten, często pozwala na uzyskanie tytułu wykonawczego w czasie krótszym niż w postępowaniu w zwyczajnym trybie. Tytuł wykonawczy zaś uprawnia wierzyciela do zwrócenia się do komornika z wnioskiem o wszczęcie egzekucji przeciwko dłużnikowi. Z perspektywy dłużnika właśnie, bardzo ważne jest aby zadbać o swoje interesy i nie dopuścić do uprawomocnienia się nakazu zapłaty. Dlatego tak ważnym jest aby wiedzieć, jak złożyć sprzeciw od nakazu zapłaty.

Rodzaje postępowań prowadzących do wydania nakazu zapłaty

Nakaz zapłaty jest orzeczeniem sądowym wydawanym w sprawach cywilnych. Może być wydany w ramach różnych typów postępowań, w szczególności w ramach postępowania upominawczego oraz postępowania nakazowego. Każdy z tych trybów ma swoje specyficzne przesłanki do wydania nakazu, inny środek jego zaskarżenia oraz odmienne skutki prawne.

Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym

W postępowaniu upominawczym nakaz zapłaty jest wydawany, gdy roszczenie powoda nie budzi wątpliwości co do swojej zasadności, a dokumenty załączone do pozwu są wystarczające do wykazania twierdzeń powoda. Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym może być podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego tylko i wyłącznie w przypadku, kiedy pozwany nie wniósł odwołania od nakazu zapłaty. Zazwyczaj wybieranym przez wierzycieli trybem jest postępowanie upominawcze. Sąd wówczas wydaje nakaz zapłaty, w którym zobowiązuje dłużnika do zapłaty określonej kwoty na rzecz wierzyciela. Następnie następuje etap doręczenia tak nakazu zapłaty wraz z pozwem. Istotne w tym postępowaniu jest to, że w praktyce dłużnik do czasu doręczenia mu korespondencji z sądu, nie wie o tym, że toczy się przeciwko niemu postępowanie. Z uwagi na to, sam list z Sądu może stanowić zaskoczenie.

Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym może zostać wydany w sprawach:

gospodarczych;
cywilnych;
dotyczących prawa pracy.

Wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym dotyczy jedynie tych spraw, w których dochodzone jest roszczenie pieniężne bądź też świadczenie innych rzeczy zamiennych, a jednocześnie nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek do wydania takiego rozstrzygnięcia, mianowicie roszczenie nie jest oczywiście bezzasadne; twierdzenia co do faktów przytoczone w pozwie nie budzą wątpliwości; zaspokojenie roszczenia nie zależy od świadczenia wzajemnego. Możliwość wydania nakazu zapłaty w trybie postępowania upominawczego zarezerwowana została zatem przede wszystkim w mniej skomplikowanych sprawach o zapłatę roszczeń pieniężnych. W praktyce poprzez nakazy zapłaty wydawane w postępowaniu upominawczym przedsiębiorcy często dochodzą roszczeń o zapłatę za usługi masowo świadczone klientom, np. z zakresu telekomunikacji czy też transportu. Istotą bowiem postępowania upominawczego jest wydanie nakazu zapłaty na posiedzeniu niejawnym, bez udziału stron, przy jednoczesnym założeniu, że pozwany który otrzymał nakaz, uznając za zasadne jego wydanie, nie będzie się odwoływał i sprawę uda się rozstrzygnąć bez konieczności przeprowadzania postępowania dowodowego na rozprawie, co pozwoli zaoszczędzić sądowi oraz stronom czas i koszty.

Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym

Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydawany jest przez sąd, gdy powód dysponuje szczególnymi dowodami, takimi jak weksel, czek, dokument urzędowy czy rachunek zaakceptowany przez dłużnika. Tego rodzaju postępowanie charakteryzuje się większym formalizmem. Nakaz zapłaty staje się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zapłaty, chyba że pozwany w odwołaniu wniesie wniosek o wstrzymanie wykonania nakazu. W przypadku braku wniosku, powód jest uprawniony do egzekucji świadczenia, mimo że sprawa nie jest jeszcze zakończona.

W postępowaniu nakazowym, aby skutecznie zaskarżyć nakaz zapłaty, należy wnieść tzw. zarzuty od nakazu zapłaty. Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym może być podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego tylko i wyłącznie w przypadku, kiedy pozwany nie wniósł odwołania od nakazu zapłaty.

Elektroniczne Postępowanie Upominawcze (EPU)

Bardzo popularnym sposobem na dochodzenie swoich roszczeń przez wierzycieli, jest również Elektroniczne Postępowanie Upominawcze (EPU). Za pośrednictwem portalu EPU, można złożyć pozew elektronicznie, całkowicie zdalnie. Podobnie jak w przypadku nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym, tak i w EPU nakaz zapłaty doręcza się za pośrednictwem poczty pozwanemu. Podobnie zatem, dłużnik dowiaduje się o postępowaniu przeciwko niemu, dopiero wówczas, gdy odbierze korespondencję z Sądu. Bardzo istotne jest to, że w elektronicznym postępowaniu upominawczym istnieje tzw. fikcja doręczenia. Oznacza to, że dwukrotna awizacja korespondencji sądowej powoduje uznanie jej za doręczoną.

Od nakazu zapłaty w EPU składa się sprzeciw od nakazu zapłaty. Co istotne, w przypadku EPU sprzeciw ten skierować należy do Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Świdniku. Jest to jedyny Sąd w Polsce właściwy w sprawach w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Sprzeciw można złożyć pisemnie, lub też drogą elektroniczną - ale tylko wtedy, gdy ma się aktywne konto w portalu EPU. Jeśli zaś chodzi o wymogi formalne takiego sprzeciwu, są one w praktyce tożsame z wymogami sprzeciwu w postępowaniu upominawczym. Z taką jednak różnicą, że do sprzeciwu w EPU nie załącza się żadnych dowodów.

Czym jest sprzeciw od nakazu zapłaty i jak go złożyć?

Nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym to popularny instrument wykorzystywany w sprawach cywilnych do szybkiego dochodzenia roszczeń. Pozwany, który nie zgadza się z treścią takiego nakazu, ma prawo złożyć sprzeciw, który skutkuje utratą mocy nakazu zapłaty w części objętej zaskarżeniem i przekazaniem sprawy do rozpoznania na rozprawie. Niezłożenie w tym terminie sprzeciwu od nakazu zapłaty w sądzie, będzie skutkowało jego uprawomocnieniem się, a w konsekwencji, opatrzeniem klauzulą wykonalności i wszczęciem na jego podstawie egzekucji komorniczej. Żeby tego uniknąć, należy wnikliwie przeanalizować pozew i dokumenty do niego dołączone i następnie sporządzić sprzeciw od nakazu zapłaty zawierający stosowne zarzuty.

Częstym błędem, jaki popełnia strona pozwana w takich sprawach, to nieodbieranie korespondencji sądowej. W takiej sytuacji, znajdują zastosowanie przepisy przewidujące fikcje doręczenia, co powoduje stan taki jak gdyby strona odebrała korespondencję i nie ustosunkowała się do niej. W praktyce, uniemożliwia jej to obronę swoich praw, przez co nakaz zapłaty uprawomocnia się i powód ma prawo złożyć wniosek o opatrzenie go klauzulą wykonalności, a następnie wniosek do komornika o wszczęcie egzekucji. Czasami jednak zachodzą sytuacje, że nakaz zapłaty w ogóle nie został prawidłowo doręczony pozwanemu i dowiaduje się on o nim dopiero na etapie egzekucji komorniczej.

W sytuacji, gdy nakaz zapłaty zostanie odebrany przez stronę, musi ona pamiętać o tym, że termin na złożenie ewentualnego sprzeciwu wynosi 14 dni! Niezłożenie w tym terminie sprzeciwu od nakazu zapłaty w sądzie, będzie skutkowało jego uprawomocnieniem się, a w konsekwencji, opatrzeniem klauzulą wykonalności i wszczęciem na jego podstawie egzekucji komorniczej.

Terminy na wniesienie sprzeciwu

Samo otrzymanie nakazu zapłaty nie jest jeszcze ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Pozwany ma możliwość obrony poprzez wniesienie sprzeciwu. Kluczowe jest jednak zachowanie terminu na jego złożenie. Zazwyczaj termin ten wynosi 14 dni od dnia doręczenia nakazu zapłaty. W przypadku doręczenia nakazu poza granicami kraju, ale w obrębie Unii Europejskiej, termin ten wydłuża się do jednego miesiąca. Natomiast, gdy doręczenie następuje poza terytorium UE, termin na wniesienie sprzeciwu wynosi trzy miesiące.

W przypadku, gdy doręczenie nakazu ma miejsce poza granicami kraju, ale w Unii Europejskiej, termin ten ulega wydłużeniu do jednego miesiąca. Od dnia odebrania przesyłki z Sądu zawierającej nakaz zapłaty, rozpoczyna bieg termin na wniesienie środka zaskarżenia. Wynosi on podobnie jak w przypadku sprzeciwu w postępowaniu upominawczym - 2 tygodnie od dnia doręczenia nakazu.

Termin na zaskarżenie nakazu zapłaty jest przy tym różny w zależności od tego, w jakie miejsce doręcza się nakaz. Termin wynosi bowiem:

dwa tygodnie od dnia doręczenia nakazu w przypadku nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym, gdy doręczenie nakazu pozwanemu ma mieć miejsce w kraju;
miesiąc od dnia doręczenia nakazu w przypadku nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym, gdy doręczenie nakazu pozwanemu ma mieć miejsce poza granicami kraju na terytorium Unii Europejskiej;
trzy miesiące od dnia doręczenia nakazu, w przypadku gdy doręczenie nakazu ma mieć miejsce poza terytorium Unii Europejskiej.

W praktyce najczęściej występującym terminem na wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty jest termin dwóch tygodni.

Jeśli termin na zaskarżenie nakazu zapłaty został przekroczony z przyczyn niezależnych od pozwanego, istnieje możliwość jego przywrócenia. W takiej sytuacji należy w ciągu 7 dni od ustania przeszkody złożyć do sądu wniosek o przywrócenie terminu, dołączając jednocześnie środek zaskarżenia. W treści wniosku konieczne jest wskazanie okoliczności, które uprawdopodobniają, że uchybienie terminowi nie wynikało z winy pozwanego. Właściwe uzasadnienie wniosku ma kluczowe znaczenie dla jego pozytywnego rozpatrzenia.

Wymogi formalne sprzeciwu

Sprzeciw od nakazu zapłaty jest przede wszystkim pismem procesowym. Zgodnie z art. 126 §1 Kodeksu postępowania cywilnego, każde takie pismo musi zawierać następujące elementy:

oznaczenie sądu, do którego jest skierowane,
dane stron, czyli imiona i nazwiska lub nazwy stron postępowania, ich przedstawicieli ustawowych oraz pełnomocników,
określenie rodzaju pisma, wskazujące, że jest to np. sprzeciw od nakazu zapłaty,
treść wniosku lub oświadczenia, jasno przedstawiająca żądanie strony, np. wniosek o oddalenie powództwa w całości,
wskazanie faktów i dowodów, jeśli są one istotne dla rozstrzygnięcia sprawy; należy dokładnie określić okoliczności, na których opiera się wniosek, oraz przedstawić dowody na ich poparcie,
podpis strony,
spis załączników, które dołączono do pisma.

W sprzeciwie należy również wskazać, czy pozwany zaskarża nakaz w całości czy tylko w części. Należy również przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty muszą zostać zgłoszone przed rozpatrzeniem sprawy.

Sprzeciw od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym jest wolny od opłat. Nie ma zatem konieczności uiszczania jakiejkolwiek opłaty sądowej. Powyższe rozwiązanie należy ocenić pozytywnie, ponieważ zapewnia dostęp do sądu bez konieczności ewentualnego rozpoznawania wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych pozwanego, który nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny lub gdy ich poniesienie narazi go na taki uszczerbek.

Do pisma należy dołączyć jego odpis dla powoda wraz załącznikami.

Skutki wniesienia sprzeciwu

Skuteczne wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty ma doniosłe konsekwencje prawne. W zakresie zaskarżonym sprzeciwem nakaz zapłaty traci moc. Oznacza to, że przestaje on być tytułem wykonawczym, a sąd kieruje sprawę do rozpoznania na zasadach ogólnych, tak jakby nakaz zapłaty nigdy nie został wydany. Powód musi wówczas udowodnić zasadność swojego roszczenia, a pozwany ma prawo do aktywnej obrony swoich praw.

Po złożeniu sprzeciwu sąd uchyla nakaz zapłaty w zaskarżonej części i kieruje sprawę do rozpoznania na zasadach ogólnych. Powód musi wówczas udowodnić zasadność swojego roszczenia, a pozwany ma prawo do obrony. Oznacza to, że sąd może zobowiązać powoda do ustosunkowania się do treści sprzeciwu, zobowiązać strony do przedstawienia wszystkich dowodów na poparcie swoich twierdzeń oraz wyznaczyć rozprawę, na której zostaną przesłuchani świadkowie, ewentualnie strony. W przypadku zarzutów od nakazu zapłaty, skutek dla stron jest podobny - wstrzymana jest prawomocność orzeczenia, a sprawa trafia na rozprawę z udziałem stron.

Warto pamiętać, że sprzeciw jednego tylko ze współpozwanych o to samo roszczenie oraz co do jednego lub niektórych uwzględnionych roszczeń powoduje utratę mocy nakazu jedynie co do nich. W zakresie niezaskarżonym nakaz zapłaty ma skutki prawomocnego wyroku. To dlatego tak istotne jest, aby w treści sprzeciwu określić zakres zaskarżenia, tj. czy nakaz zaskarża się w całości, czy też w części.

Po utracie mocy przez nakaz zapłaty sąd co do zasady rozpoznaje sprawę według przepisów ogólnych lub w postępowaniu odrębnym właściwym dla danej sprawy. Osoby zadłużone, których długi trafiły na drogę sądową, mogą spodziewać się otrzymania nakazu zapłaty. I chociaż mogłoby się wydawać, że w takiej sytuacji nie ma innego wyjścia niż uregulowanie zadłużenia, to tak naprawdę te mogą podjąć pewne działanie. Sąd, w wyniku wniesionej przez wierzyciela sprawy, może wydać orzeczenie obejmujące nakaz zapłaty zobowiązujący do spłaty należności wierzycielowi. Jeśli w ciągu 14 dni od jego otrzymania osoba zadłużona nie złoży sprzeciwu od nakazu zapłaty, ten się uprawomocni. Mimo wydania sądowego nakazu zapłaty, prawo przewiduje możliwość odwołania się od niego.

Zgodnie z art. 505 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, w przypadku zaskarżenia całości bądź części nakazu sprzeciwem, ten traci moc. Odwołanie od nakazu zapłaty zobowiązuje sąd do ponownego rozpatrzenia sprawy w trybie zwykłym, a z osoby zadłużonej zdejmuje obowiązek spłaty według terminu określonego w orzeczonym nakazie. Co ważne, złożenie sprzeciwu nie powinno być traktowane jako zwolnienie od odpowiedzialności za zaciągnięte zobowiązania. Aby sprzeciw wobec nakazu zapłaty był skuteczny, musi spełniać kilka warunków. Uwaga! Co więcej, powodem jego złożenia powinny być konkretne zarzuty wobec wydanego nakazu. Te mogą dotyczyć m.in. wysokości określonej w nakazie zapłaty, przedawnienie przedłużenia, błędy formalne popełnione w postępowaniu czy brak podstawy prawnej roszczeń zapłaty.

Najczęstsze zarzuty w sprzeciwie od nakazu zapłaty

W sprzeciwie od nakazu zapłaty można podnieść szereg zarzutów, które mogą doprowadzić do uchylenia lub zmiany orzeczenia sądu. Przykładowymi zarzutami, jakie może podnieść strona pozwana, są:

Brak legitymacji procesowej powoda: Sytuacja, w której powód nie jest uprawniony do dochodzenia danego roszczenia (np. sprzedał wierzytelność innej firmie).
Przedawnienie roszczenia: Roszczenie nie może być skutecznie dochodzone przed sądem, jeśli minął termin jego przedawnienia.
Niewłaściwa wartość przedmiotu sporu: Pozwany może zgłosić zarzut, że wartość dochodzonego roszczenia jest zawyżona lub nieprawidłowa.
Niewłaściwość sądu: Pozwany może podnieść zarzut, że sprawa powinna być rozpatrywana przez inny sąd (np. w sytuacji, gdy strony umówiły się, że wszelkie spory związane z ich umową będą rozstrzygane przez sąd w innym mieście).
Skierowanie do mediacji: Jeśli strony zawarły umowę o mediację przed rozpoczęciem postępowania, pozwany może zażądać, aby sprawa została przekazana do mediatora.
Zapis na sąd polubowny: Jeśli strony umówiły się na rozstrzyganie sporów przez sąd polubowny, pozwany może podnieść ten zarzut.
Brak podstawy prawnej roszczenia: Pozwany może argumentować, że powód nie posiada prawnego uzasadnienia dla dochodzonego roszczenia.
Wady formalne postępowania: Mogą dotyczyć np. wadliwego doręczenia nakazu zapłaty lub innych uchybień proceduralnych.
Niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przez powoda: W przypadku umów, pozwany może podnosić zarzut, że sam nie wykonał swojego zobowiązania z powodu niewywiązania się powoda z jego części umowy.

Wśród najczęstszych zarzutów, które należy zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, wyróżniają się:

Sprawdzenie wartości przedmiotu sporu. Jeśli powód wskazał określoną wartość roszczenia, pozwany może zgłosić zarzut, że wartość ta jest zawyżona lub nieprawidłowa.
Niewłaściwość sądu. Pozwany może podnieść zarzut, że sprawa powinna być rozpatrywana przez inny sąd, m.in. w sytuacji, kiedy strony umówiły się, że wszelkie spory związane z ich umową będą rozstrzygane przez sąd w innym mieście.
Skierowanie do mediacji. Jeśli strony zawarły umowę o mediację przed rozpoczęciem postępowania, pozwany może zażądać, aby sprawa została przekazana do mediatora.
Zapis na sąd polubowny. Jeśli strony umówiły się na rozstrzyganie sporów przez sąd polubowny, pozwany może podnieść ten zarzut.

Warto pamiętać, że sprzeciw od nakazu zapłaty powinien być złożony w takiej formie, w jakiej został złożony pozew. Ważna jest też wysokość zobowiązania. Ważne: odwołanie należy złożyć zawsze na formularzu, jeśli przedmiotem sprawy jest zobowiązanie poniżej 20 tys. zł.

Nawet drobne uchybienie może doprowadzić do odrzucenia sprzeciwu i uprawomocnienia się nakazu. Trzy filary skutecznego sprzeciwu to: zachowanie terminu, spełnienie wymogów formalnych i złożenie pisma we właściwym sądzie.

Jak napisać sprzeciw lub zarzuty od nakazu zapłaty?

Zachęcamy do zapoznania się z naszą ofertą. Pomożemy skutecznie wnieść sprzeciw lub zarzuty od nakazu zapłaty. Zapewniamy też reprezentację w postępowaniu po wniesieniu zarzutów czy sprzeciwu.

tags: #wierzytelnosc #pochodzaca #z #przestepstwa #sprzeciw #od