Wniosek do prokuratury o ściganie dłużnika alimentacyjnego
Utrzymanie dziecka jest jednym z głównych i najważniejszych obowiązków rodziców. Często jednak rodzice starają się uniknąć płacenia alimentów na własne dziecko. Pomimo wysiłków i zmian przepisów dotyczących egzekwowania należnych dziecku alimentów nadal zdarzają się przypadki niealimentacji, które prowadzą do konieczności wszczęcia także postępowania karnego wobec rodzica uchylającego się od płacenia alimentów. Jeśli były małżonek nie chce wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego i wychowawczego, czas zwrócić się do specjalnych metod ochrony swoich praw i interesów. Jedną z najskuteczniejszych obecnie opcji jest podjęcie postępowania karnego przeciwko takiemu rodzicowi.
Dość często zwracają się do nas kobiety z pytaniem, czy ich były mąż może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej za niepłacenie alimentów. Jest to możliwe. Najsurowsza odpowiedzialność według Kodeksu Karnego - odpowiedzialność karna.
Przestępstwo niealimentacji i odpowiedzialność w polskim ustawodawstwie
Osoba uchylająca się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem bądź inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące, podlegać będzie karze grzywny, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności do roku. Jest to przestępstwo niealimentacji określone w art. 209 Kodeksu karnego.
Surowsza odpowiedzialność karna spotka osobę uchylającą się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem bądź inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące, która naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podlegać będzie ona karze grzywny, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności do lat 2.
Podstawa prawna
Podstawę prawną działań wobec dłużnika alimentacyjnego stanowi ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2023 poz. 1177 ze zm.).
Wszczęcie postępowania karnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu
Postępowanie karne w sprawie ścigania przestępstwa niealimentacji rozpoczyna się od złożenia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa zawierającego wniosek o ściganie sprawcy przestępstwa niealimentacji.
Uprawnionymi do złożenia wniosku o ściganie sprawcy przestępstwa niealimentacji są osoby wymienione w przepisach Kodeksu karnego, a są nimi: pokrzywdzony; organ pomocy społecznej; organ podejmujący działania wobec dłużnika alimentacyjnego, np. komornik.
W sprawach o przestępstwo niealimentacji z chwilą złożenia wniosku o ściganie postępowanie zaczyna toczyć się jako sprawa prowadzona z urzędu.
Wniosek o ściganie sprawcy przestępstwa niealimentacji może być cofnięty w postępowaniu przygotowawczym za zgodą prokuratora, a w postępowaniu sądowym za zgodą sądu, aż do zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. W sprawach, w których akt oskarżenia wniósł oskarżyciel publiczny, cofnięcie wniosku po rozpoczęciu przewodu sądowego jest skuteczne, jeżeli nie sprzeciwi się temu oskarżyciel publiczny obecny na rozprawie lub posiedzeniu. Ponowne złożenie wniosku o ściganie po jego cofnięciu jest niedopuszczalne.
Przestępstwo niealimentacji będzie ścigane z urzędu bez potrzeby składania wniosku o ściganie, w sytuacji gdy pokrzywdzony otrzymał świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów.
Przebieg postępowania karnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu
Postępowanie przeciwko sprawcy przestępstwa niealimentacji nie będzie mogło być prowadzone w sytuacji, gdy zostało przyjęte zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa, ale podmiot do tego uprawniony wskazany powyżej nie złożył wniosku o ściganie. W takim wypadku postępowanie przeciwko sprawcy zostanie umorzone.
Zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa niealimentacji może przybrać formę pisemną lub ustną, podobnie wniosek o ściganie sprawcy przestępstwa niealimentacji może być złożony w formie pisemnej lub ustnie do protokołu dokonywanej czynności związanej z prowadzonym postępowaniem.
Złożenie ustnego zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa polega na stawieniu się w dowolnej jednostce policji lub prokuratury i zadeklarowaniu przez pokrzywdzonego lub inną osobę mającą wiedzę o przestępstwie chęci złożenia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa. Wówczas policjant bądź prokurator sporządzają protokół, w którym zapisane zostaną wszelkie wskazane przez zawiadamiającego okoliczności dotyczące przestępstwa popełnionego przez dłużnika alimentacyjnego. Wierzyciel alimentacyjny będący pokrzywdzonym w sprawie może po przyjęciu od niego ustnego zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa od razu zostać przesłuchany w charakterze świadka i złożyć wniosek o ściganie sprawcy. Z czynności przesłuchania również sporządzany jest protokół. Dotyczący czy to przyjęcia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa, czy przesłuchania jako świadka pokrzywdzonego, podpisują osoby uczestniczące w danej czynności.
Złożenie pisemnego zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa wymaga sporządzenia pisma, które musi zawierać następujące elementy: oznaczenie organu, do którego jest skierowane, tj. W przypadku przestępstwa niealimentacji należy załączyć dokument nakładający na dłużnika obowiązek alimentacyjny, np. wyrok sądu, ugodę.
Sprawa karna za niepłacenie alimentów - co ustala śledztwo?
Po skontaktowaniu się z organami ścigania, w śledztwie poznajemy:
- moment, w którym dana osoba zaczęła uchylać się od płacenia alimentów;
- sposób życia, który prowadziła w tym czasie;
- istnienie tymczasowych dochodów pieniężnych;
- czy osoba zobowiązana do płacenia alimentów wystąpiła do urzędu pracy, gdy była czasowo bezrobotna;
- czy świadczyła inne (niepieniężne) wsparcie dla dziecka (np. wyżywienie);
- czy uzyskała dochód z tytułu udziałów w gruncie i nieruchomości (o ile takie były);
- czy zignorowała wezwania i ostrzeżenia prokuratora, nie stawiła się bez ważnego usprawiedliwienia lub zataiła przed prokuratorem dochody;
- zatajenie informacji o obowiązku płacenia alimentów przed administracją firmy, gdy była zatrudniona itp.
Warto wspomnieć, że wniosek do organów ścigania może złożyć pokrzywdzony (w przypadku gdy pokrzywdzonym jest małoletni - jego przedstawiciel), organ pomocy społecznej lub osoba upoważniona (pełnomocnik).
Po wszczęciu sprawy karnej sprawca może spłacić dług alimentacyjny nie później niż 30 dni od pierwszego przesłuchania, unikając w ten sposób kary. Adwokat karny Sławomir Ciesielski stwierdza, że takie sprawy są rozstrzygane na korzyść pokrzywdzonych. Perspektywa znalezienia się „za kratkami” może być dobrym bodźcem dla dłużnika do spłacenia wszystkich długów alimentacyjnych.
Instrukcja Jak złożyć na formularzu wniosek do komornika sądowego o wszczęcie egzekucji
Wykonywanie praw małoletniego pokrzywdzonego w postępowaniu karnym
Często pokrzywdzonymi w przypadku przestępstwa niealimentacji są małoletni. Przepisy Kodeksu postępowania karnego wskazują, że w takim wypadku prawa małoletniego pokrzywdzonego w toczącym się postępowaniu karnym wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje. Jednakże przepisy te nie mogą być stosowane w oderwaniu od przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które zawierają pewne ograniczenia dotyczące reprezentacji dziecka. I tak, żadne z rodziców nie może reprezentować go przy czynnościach prawnych między nim a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania.
Z uwagi na powyższe w sprawach, gdzie sprawcą przestępstwa na szkodę dziecka jest jeden z rodziców, drugi nie może reprezentować małoletniego jako przedstawiciel ustawowy. W takich przypadkach ustanawiany jest dla małoletniego kurator stojący na straży jego interesów. Kuratorem ustanawiany jest adwokat albo radca prawny, a jego wynagrodzenie ponosi Skarb Państwa.
W postanowieniu Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2020 roku (sygn. I KZP 4/20) wyrażono pogląd, że „czynności prawne podejmowane przez przedstawiciela małoletniego pokrzywdzonego (dziecka) w postępowaniu karnym prowadzonym o przestępstwo z § 1 lub 1a art. 209 kk przeciwko rodzicowi dziecka, są czynnościami prawnymi dotyczącymi m.in. należnych dziecku od tego rodzica środków utrzymania i wychowania, w rozumieniu art. 98 § 2 pkt 2 kro, zatem prawa małoletniego w tym postępowaniu może wykonywać drugi z rodziców”.
Oznacza to, że brak jest konieczności ustanawiania dziecku kuratora w sprawie dotyczącej przestępstwa niealimentacji, gdzie podejrzanym/oskarżonym jest jeden z rodziców. W takiej sytuacji mamy do czynienia z wyjątkiem, kiedy rodzic może reprezentować interesy dziecka w postępowaniu karnym prowadzonym przeciwko drugiemu rodzicowi.
Oświadczenie o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego
Po wniesieniu aktu oskarżenia rodzic powinien pamiętać, że pokrzywdzony może działać jako strona w charakterze oskarżyciela posiłkowego obok oskarżyciela publicznego lub zamiast niego. W tym celu może on aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej złożyć oświadczenie, że będzie działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Oświadczenie to można złożyć w formie ustnej lub pisemnej. Rekomendowaną formą jest forma pisemna. Po złożeniu takiego oświadczenia rodzic obecny na rozprawie będzie, tak jak oskarżyciel, mógł czynnie brać udział w przebiegu rozprawy, w tym składać wnioski dowodowe, zadawać pytania, podczas gdy brak złożenia takiego oświadczenia ogranicza możliwości działania pokrzywdzonego w postępowaniu przed sądem.
Organ właściwy wierzyciela a dłużnik alimentacyjny
Podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego przez organ właściwy wierzyciela następuje w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny zamieszkuje w innej gminie niż osoba uprawniona do alimentów. Wówczas organ właściwy wierzyciela przekazuje wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego do organu właściwego dłużnika. Po otrzymaniu w/w informacji, np. złożenie wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
Zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika.
W okresie zasiłkowym 2024/2025 od organu wierzycielki wpłynął wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Wezwano dłużnika na wywiad, dłużnik nie zgłosił się. Przeprowadzono całe postępowanie: wydano decyzję o uchylaniu się, zabrano prawo jazdy i złożono wniosek do prokuratury o ściganie. Teraz ponownie otrzymano wniosek o podjęcie działań wobec tego dłużnika. Stawił się na wywiad, lecz nie zarejestrował się w urzędzie pracy.
W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił (art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), a decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego.
Na podstawie art. 5a ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, po otrzymaniu kolejnego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 1, organ właściwy dłużnika składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego.
Okoliczność, że wobec tego samego dłużnika alimentacyjnego toczą się lub toczyły się wcześniej postępowania karne, nie stanowi przeszkody procesowej do składania kolejnych wniosków o ściganie. Z uwagi na okoliczność, że wydana decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych pozostaje w mocy, organ właściwy dłużnika składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego.
Zagrożenie odpowiedzialnością karną w związku z wszczęciem postępowania karnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu może być dobrym motywatorem do płacenia alimentów. Pamiętać należy, że fakt ukarania za przestępstwo niealimentacji w żaden sposób nie wpływa na wysokość zadłużenia alimentacyjnego, a jest jedynie dodatkową formą represji dla osoby uchylającej się od obowiązku alimentacyjnego.
tags: #wniosek #do #prokuratury #dluznik #alimentacyjny