Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji: Kluczowe aspekty i praktyczne wskazówki

W kontekście postępowań egzekucyjnych w administracji, kwestia prawidłowego wszczęcia i prowadzenia egzekucji jest kluczowa dla ochrony praw zobowiązanego. Jednym z podstawowych narzędzi służących tej ochronie są zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Pozwalają one na kwestionowanie zasadności i dopuszczalności egzekucji, a w pewnych przypadkach mogą doprowadzić do jej zawieszenia lub umorzenia.

Zobowiązany w postępowaniu egzekucyjnym ma prawo wniesienia zarzutów, stosownie do art. 33-35 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarzut w postępowaniu egzekucyjnym stanowi swoisty środek zaskarżenia, spełniający podobną rolę jak odwołanie w postępowaniu administracyjnym, posiada jednak pewne odrębności. Aby zarzuty w egzekucji administracyjnej były skuteczne, nie muszą być tylko dobrze uzasadnione, ale w pierwszej kolejności prawidłowo wniesione. Zgłaszanie zarzutów wymaga od dłużnika zrozumienia i przestrzegania procedury określonej Ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej EgzAdmU).

Prawidłowość wszczęcia postępowania egzekucyjnego badana jest wyłącznie w ramach postępowania w sprawie zarzutów. Wnoszenie zarzutów stanowi prawo, które zobowiązany może realizować jedynie w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Klauzula organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej stanowi stwierdzenie, że tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo i nadaje się do wykonania. Prawidłowość wszczęcia postępowania egzekucyjnego badana jest w ramach postępowania w sprawie zarzutów określonych w art. 33 u.p.e.a.

Do elementów koniecznych, jakie muszą spełniać zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, należy zaliczyć wymogi formalne co do ich treści, oraz co do czasu, w którym wniesienie tego środka jest przewidziane przez ustawę. Wystawiony tytuł wykonawczy, w ocenie NSA, zawierał wszystkie niezbędne elementy - zarówno poprzez wskazanie podstawy prawnej obowiązku, jak i treści podlegającego egzekucji obowiązku. Treść obowiązku prawnego powinna w prosty sposób wynikać z decyzji administracyjnej albo wprost z przepisu prawa, nakładającego ten obowiązek. Musi zostać ona powtórzona za decyzją administracyjną lub przepisem prawa, z którego ten obowiązek wynika.

Natomiast odnośnie do podstawy prawnej egzekucji ustawodawca wprowadził rozróżnienie pomiędzy podstawą prawną egzekwowanego obowiązku (art. 27 § 1 pkt 3) a podstawą prawną prowadzonej egzekucji (art.27 § 1 pkt 6). Przez podanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji należy rozumieć podanie aktu prawnego, na podstawie którego dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji danego obowiązku. Będzie tu chodziło o przepisy dopuszczające możliwość prowadzenia egzekucji (art.2 - 4 u.p.e.a.). Wskazanie podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku oznacza podanie aktu prawnego, z którego wprost wynikają określone obowiązki lub w przypadku gdy egzekwowany obowiązek wynika z decyzji administracyjnej, koniecznym jest w tytule wykonawczym powołanie tej decyzji. Wskazanie podstawy prawnej obowiązku należy rozumieć w ten sposób, że chodzi tu o podanie aktu prawnego, na podstawie którego wydano decyzję lub też wystarczające jest powołanie samej decyzji. Organ wskazując w tytule wykonawczym podstawę prawną - decyzję grudnia 2012 roku prawidłowo wypełnił warunek określony w przepisach (art.27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.).

Podstawy do zgłaszania zarzutów w egzekucji administracyjnej

Podstawy do zgłaszania zarzutów można znaleźć w art. 33 § 2 EgzAdmU. Zgodnie z obecnym brzmieniem przepisu, podstawami wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej są:

Nieistnienie obowiązku - zarzut może być oparty na twierdzeniu, że obowiązek w ogóle nie istnieje. Określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia lub dokumentu będącego podstawą egzekucji administracyjnej albo przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu. Źródłami obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej są trzy grupy podstaw. Po pierwsze, są to decyzje, postanowienia i inne orzeczenia właściwych organów oraz tytuły wykonawcze wystawione przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Po drugie, podstawą egzekucji administracyjnej mogą być takie dokumenty jak przykładowo: deklaracja lub zeznanie złożone przez podatnika lub płatnika, zgłoszenie celne złożone przez zobowiązanego, deklaracja o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo zawiadomienie właściciela nieruchomości przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Po trzecie zaś, obowiązek może wynikać bezpośrednio (wprost) z przepisu prawa.
Błąd co do zobowiązanego - z błędem tym mamy do czynienia w przypadku, w którym środek egzekucyjny zastosowano wobec podmiotu faktycznie niebędącego zobowiązanym w tym postępowaniu.
Brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane. Podstawa ta stanowi sankcję dla naruszenia zasady upomnienia, wyrażonej w art. 15u.p.e.a., której istotą jest indywidualne zagrożenie zobowiązanemu zastosowania środków egzekucyjnych w przypadku, gdy dobrowolnie nie wykona obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej.
Wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części. Przesłanką wniesienia zarzutu jest więc sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z powodu jego wykonania. Spełnienie tej przesłanki następuje również w przypadku upływu czasu, z którym przepisy prawa wiążą przedawnienie się obowiązku, albo w przypadku wystąpienia innych okoliczności uregulowanych w przepisach prawa skutkujących wygaśnięciem obowiązku.
Brak wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku, rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej lub innej przyczyny. Do innej przyczyny powodującej brak wymagalności zaliczyć można np.

Warto podkreślić, że nowelizacja ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, która weszła w życie 30 lipca 2020 r., istotnie zmieniła katalog podstaw do wniesienia zarzutów. Niektóre z dotychczasowych podstaw, takie jak niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego, prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów ustawowych, przestały być samodzielnymi podstawami do wniesienia zarzutu.

Schemat postępowania egzekucyjnego w administracji

Terminy i wymogi formalne zgłaszania zarzutów

Zgłaszanie zarzutów wymaga od dłużnika zrozumienia i przestrzegania procedury określonej Ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kluczowym terminem do wniesienia zarzutów jest okres 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Przewiduje to art. 35 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wniesienie zarzutów w tym 7-dniowym terminie pozwala na zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia tych zarzutów. Natomiast wniesienie zarzutów po upływie tego terminu nie skutkuje automatycznym zawieszeniem działań egzekucyjnych, ale nadal mogą one zostać rozpatrzone przez organ egzekucyjny (art. 35 § 3 EgzAdmU). Zostały jednak wyznaczone terminy końcowe na wniesienie zarzutów, określone w art. 33 § 1 u.p.e.a.

W przypadku, gdy postępowanie egzekucyjne zakończyło się wyegzekwowaniem obowiązku, zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych. Jeżeli postępowanie egzekucyjne zakończyło się wykonaniem obowiązku o charakterze niepieniężnym oraz zapłatą należności pieniężnej, zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych.

Termin do wniesienia zarzutu jest terminem zawitym, który może zostać przywrócony zgodnie z art. 58 i 59 KPA w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów ich uzupełniać, powołując nowe podstawy, gdyż zarzuty takie są spóźnione i nie podlegają rozpatrzeniu.

Wymogi formalne dotyczące zarzutów w egzekucji administracyjnej określa art. 33 § 4 EgzAdmU. Pismo zawierające zarzuty powinno zawierać:

Istotę i zakres żądania będącego przedmiotem zarzutu.
Dowody uzasadniające to żądanie.

Istota i zakres żądania zawarte w zarzucie powinny nawiązywać przede wszystkim do możliwych rozstrzygnięć wierzyciela, które są określone w przepisie art. 34 § 1 EgzAdmU. Istotne jest dołączenie wszelkich dokumentów, zaświadczeń, opinii czy innych materiałów, które mogą potwierdzić zasadność zarzutów.

Infografika: Jak wnieść zarzut w postępowaniu egzekucyjnym

Tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym

Tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi podstawę do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jest to pierwszy dokument w postępowaniu egzekucyjnym, który musi zostać doręczony zobowiązanemu. Treść tytułu wykonawczego jest ściśle określona. Jeżeli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niebędący jednocześnie wierzycielem nie przystępuje do egzekucji.

W stanie prawnym obowiązującym do 29 lipca 2020 r. braki tytułu wykonawczego w zakresie określonym w art. 27 § 1 u.p.e.a. mogły stanowić podstawę do wniesienia w terminie 7 dni zarzutów (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.). Obecnie ustawa nie przewiduje możliwości formułowania przez zobowiązanego zarzutu w zakresie braków formalnych tytułu wykonawczego. Zobowiązany pozbawiony został możliwości wytknięcia tego rodzaju uchybienia w ramach zarzutu. Ustawodawca uznał, że braki formalne w tytule wykonawczym stanowią wyłącznie podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego (zob. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.).

Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego ma istotne znaczenie proceduralne, ponieważ zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. dopiero z chwilą skutecznego dokonania powyższej czynności procesowej dochodzi do wszczęcia egzekucji administracyjnej. Brak tego doręczenia powoduje, że egzekucja jest niedopuszczalna i stanowi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

Reakcja organu egzekucyjnego i wierzyciela na zarzuty

Po wniesieniu zarzutów przez zobowiązanego, organ egzekucyjny musi odpowiednio zareagować. Wniesienie zarzutów w terminie 7 dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego skutkuje zawieszeniem postępowania egzekucyjnego w całości lub w części, do czasu rozpatrzenia zarzutów. Zawieszenie obejmuje okres od dnia doręczenia zarzutu organowi egzekucyjnemu do czasu uzyskania przez niego informacji o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutu.

Rozpatrzenie zarzutu następuje w formie postanowienia wierzyciela. Wierzyciel analizuje przedstawione argumenty, sprawdza ich zasadność oraz zgodność z obowiązującymi przepisami. W zależności od charakteru zarzutu i argumentacji dłużnika, wierzyciel może zdecydować się na podjęcie różnych działań - od uznania zarzutów w całości lub części i wycofania się z egzekucji, oddalenie zarzutów i kontynuowanie postępowania egzekucyjnego, aż po stwierdzenie niedopuszczalności zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Konkretnie zaś możliwe rozstrzygnięcia wierzyciela określa art. 34 § 1 EgzAdmU.

Na postanowienie wierzyciela dotyczące zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie do organu odwoławczego (art. 17 EgzAdmU). Ostateczne postanowienie wierzyciela w sprawie niedopuszczalności zarzutu można zaskarżyć do sądu administracyjnego w wyniku skargi administracyjnej wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Organ egzekucyjny po otrzymaniu zawiadomienia o ostatecznym oddaleniu zarzutu kontynuuje postępowanie egzekucyjne. Uznanie zarzutu dłużnika skutkuje natomiast umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Oskarżono Cię o niewłaściwe postępowanie? Skorzystaj z tych 5 sposobów obrony, aby oczyścić swoje imię

Prawo dłużnika do zaskarżania czynności organu egzekucyjnego i postanowień wierzyciela to ważny element ochrony jego praw w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jeśli otrzymasz odpis tytułu wykonawczego, pamiętaj, aby poddać go dokładnej analizie. Może się bowiem okazać, że na skutek błędów proceduralnych czy merytorycznych postępowanie egzekucyjne powinno zostać zawieszone, albo nawet umorzone. Dochodzeniu takiego stanu rzeczy służą własne zarzuty. Ważne, aby działać szybko i zdecydowanie, bowiem wniesienie zarzutów w ciągu 7 dni zawiesza czynności egzekucyjne na czas trwania postępowania.