Uchylenie obowiązku alimentacyjnego – kiedy i jak można to zrobić?

Jednym z podstawowych obowiązków rodziców jest łożenie na utrzymanie i wychowanie swoich dzieci. Obowiązek ten nie jest ograniczony do zaspokajania potrzeb małoletnich dzieci. Oboje rodzice mają obowiązek zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb swoich dzieci, niezależnie od ich wieku. Podstawową przesłanką jest ustalenie, że dziecko nie jest w stanie się jeszcze samodzielnie utrzymać. Okoliczność ta w odniesieniu do małoletnich dzieci, w większości przypadków, nie jest wątpliwa. Po ustaleniu, że obowiązek alimentacyjny istnieje, przychodzi czas na ustalenie jego wymiaru finansowego.

Co do zasady uchylenie się od realizowania obowiązku alimentacyjnego możliwe jest w odniesieniu do dziecka pełnoletniego. To, że w sytuacjach opisanych powyżej, obowiązek alimentacyjny może być uchylony, wcale nie oznacza automatyzmu w tym zakresie. Postępowanie sądowe, w zależności od podstawy prawnej, zmierza do ustalenia przesłanek do uchylenia obowiązku alimentacyjnego lub stwierdzenia, że obowiązek ten ustał oraz daty jego ustania.

Świadczenie alimentacyjne polega na dostarczaniu środków utrzymania i wychowania uprawnionej osobie. W praktyce alimenty są realizowane poprzez zapłatę konkretnej kwoty pieniężnej, choć nie ma problemu, aby przybierały postać materialną, np. zakupu jedzenia lub ubrań czy też opłacenia rachunków uprawnionego.

Alimenty mogą powstać na dwa różne sposoby:

  • poprzez zawarcie umowy pomiędzy zobowiązanym a uprawnionym - w przypadku niepełnoletniego dziecka musi występować w jego imieniu stosowny pełnomocnik lub przedstawiciel ustawowy;
  • poprzez uzyskanie prawomocnego orzeczenia sądowego zasądzającego alimenty np. w ramach sprawy rozwodowej lub podczas odrębnego postępowania.

Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka trwa co najmniej do ukończenia przez nie 18. roku życia, przy czym jeśli po tym czasie dziecko nadal się uczy i nie ma własnych dochodów, to trwa on w dalszym ciągu. W każdej chwili zobowiązany do alimentacji może jednak wystąpić z wnioskiem o ograniczenie swojego obowiązku lub wyłączenie go w całości. Z reguły wymaga to jednak założenia sprawy przed właściwym sądem.

Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO), rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Co do zasady obowiązek alimentacyjny trwa do momentu uzyskania przez dorosłe już dziecko możliwości samodzielnego utrzymania się, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Przesłanką ustania obowiązku alimentacyjnego nie jest więc ukończenie nauki. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 listopada 1998 r. (sygn. akt: I CKN 898/97) wskazał, że „nie należą bowiem do rzadkości sytuacje, kiedy to osoby legitymujące się wysokimi kwalifikacjami zawodowymi nie mają możliwości samodzielnego utrzymania się”. Co więcej, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 marca 2000 r. (sygn. akt: I CKN 1538/99) stwierdził, że „dziecko, które osiągnęło nie tylko pełnoletność, ale zdobyło także wykształcenie umożliwiające podjęcie pracy zawodowej, pozwalającej na samodzielne utrzymanie, nie traci uprawnień do alimentów, jeżeli np. chce kontynuować naukę i zamiar ten znajduje uzasadnienie w dotychczas osiąganych wynikach”.

Przepisy KRO przewidują możliwość uchylenia się przez rodziców od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Ponadto, zgodnie z art. 144(1) KRO, zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców wobec ich małoletniego dziecka.

Najczęstszą sytuacją, z którą zgłaszają się do mnie Klienci chcący uchylić ciążący na nich obowiązek alimentacyjny względem ich pełnoletniego dziecka, dotyczy sytuacji, gdy dziecko zakończyło naukę w szkole wyższej. Jeżeli dziecko ukończyło naukę, podjęło pracę i samodzielnie się utrzymuje, w szczególności wyprowadziło się od rodzica, to są to podstawy do żądania stwierdzenia, że obowiązek alimentacyjny ustał - z powołaniem się na fakt, iż dziecko samodzielnie się utrzymuje. Jeżeli dziecko zakończyło naukę, ale nie podjęło pracy i nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, to stanowi to podstawę do żądania stwierdzenia, że obowiązek alimentacyjny ustał - z powołaniem się na to, iż dziecko nie czyni starań w celu samodzielnego utrzymania się. W tym celu istotne jest wykazanie wyżej przesłanki przede wszystkim stanem zdrowia, umiejętnościami i predyspozycjami pełnoletniego dziecka do podjęcia pracy zarobkowej. Warto zaznaczyć, że samo uzyskiwanie dochodów przez dziecko nie prowadzi do wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, chyba że te dochody umożliwiają mu samodzielne funkcjonowanie. Samodzielne utrzymanie oznacza zapewnienie minimum socjalnego zapewniającego zaspokajanie przez dziecko podstawowych potrzeb życiowych (koszty związane z mieszkaniem, wyżywieniem, ubraniem, koszty nauki, dojazdu do szkoły itp.). Sformułowanie „jeszcze nie jest w stanie utrzymać się” wskazuje, że dziecko powinno podejmować próby usamodzielnienia się, jeżeli jest to możliwe i uzasadnione.

W praktyce zdarzają się sytuacje, w których sąd uchyla obowiązek alimentacyjny. Przykładem jest sprawa, w której powódka J. K. domagała się uchylenia alimentów w kwocie po 500 zł miesięcznie zasądzonych na rzecz pozwanego M. K. W uzasadnieniu żądania powódka podała, że pozwany jest jej synem, obecnie jest osobą pełnoletnią, zakończył naukę i w styczniu 2023 roku podjął pracę, jest samodzielny finansowo. Dodatkowo wniósł o umorzenie postepowania egzekucyjnego z tytułu przysługujących mu alimentów od pozwanej i 28 lutego 2023 roku zostało ono umorzone. Powódka podała, że utrzymuje się wyłącznie z renty w kwocie 1388,52 zł, mieszka sama, poza własnościowym spółdzielczym prawem do lokalu mieszkalnego o powierzchni 52 m2 , nie posiada innego majątku. Ma endoprotezę kolana i oczekuje operacji na drugim kolanie. Pozwany w odpowiedzi na pozew, uznał żądanie o uchylenie alimentów z dniem 27 lutego 2023 roku, podając, że w dniu 9 stycznia 2023 roku został przyjęty do pracy w firmie (...) jako młodszy monter okien na cały etat z wynagrodzeniem 3552 zł brutto miesięcznie, na podstawie umowy o pracę na okres próbny 3 miesięcy. Na rozprawie w dniu 2 czerwca 2023 roku strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie, pozwany potwierdził, że nadal pracuje. Zgodnie z treścią art. 138 kro w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Pozwany, uznając żądanie, podał, że pracuje i wynagrodzenie za pracę pozwala mu na samodzielne utrzymywanie się. Zgodnie z art. 213 § 2 kpc sąd jest związany uznaniem powództwa. Wobec powyższego, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 138 kro w zw. z art. 213 § 2 kpc. Sąd odstąpił od obciążania stron kosztami postępowania na podstawie art. 102 kpc.

Warto zaznaczyć, że obowiązek alimentacyjny nie wygasa samoistnie. Konieczne do tego jest złożenie pozwu do sądu opiekuńczego o ustalenie, że obowiązek alimentacyjny ustał. Pozew składa się do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej lub według właściwości ogólnej, tj. według miejsca zamieszkania lub pobytu pozwanego. Właściwość miejscowa jest w tym przypadku przemienna. Sąd rejonowy jest właściwy niezależnie od wartości przedmiotu sporu.

W uzasadnieniu pozwu należy wykazać, że pełnoletnie dziecko uzyskało możliwość samodzielnego utrzymania się, utrzymuje się samodzielnie bądź nie czyni starań w celu uzyskania możliwości samodzielnego utrzymania się. Oprócz przesłuchania stron w tym zakresie można powołać także dowód z zeznań świadków bądź wnieść o przeprowadzenie dowodu ze stosownych dokumentów. Warto także opisać aktualną sytuacją zdrowotną, życiową i finansową zarówno osoby zobowiązanej do alimentów, jak i pełnoletniego dziecka uprawnionego do alimentów.

W pozwie można wnieść o zobowiązanie przez sąd do przedłożenia stosownych dokumentów o kontynuowaniu nauki, stanie zdrowia, udzielenia informacji o sytuacji życiowej. Ma to znaczenie szczególnie w sytuacji, gdy pełnoletnie dziecko nie chce porozumieć się z rodzicem co do wygaśnięcia alimentów i nie chce udzielić jakichkolwiek informacji, które mogłyby mieć wpływ na ustanie obowiązku alimentacyjnego.

Załącznikami obligatoryjnymi do pozwu są skrócony odpis aktu urodzenia pełnoletniego dziecka, dokument określający zakres obowiązku alimentacyjnego (najczęściej będzie to wyrok sądu opatrzony stwierdzeniem prawomocności lub klauzulą wykonalności) oraz dowód uiszczenia opłaty sądowej od pozwu. Odpis skrócony aktu urodzenia oraz dokument stwierdzający zakres obowiązku alimentacyjnego muszą być złożone w oryginale.

Od pozwu o stwierdzenie, że obowiązek alimentacyjny ustał, należy uiścić opłatę od pozwu. Wysokość opłaty zależy od wartości przedmiotu sporu, liczonej jako wysokość miesięcznych alimentów x 12 miesięcy. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w sprawach o prawa majątkowe pobiera się od pisma opłatę stałą ustaloną według wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia.

Jeżeli wartość przedmiotu sporu, czyli wysokość miesięcznych alimentów pomnożona przez 12 miesięcy, miałaby wynieść ponad 20.000 zł, to opłata od pozwu jest stosunkowa i wynosi 5% wartości przedmiotu sporu (art. 13 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Nie jest wykluczona możliwość zabezpieczenia powództwa w zakresie zmniejszenia wysokości lub ograniczenia czasu trwania świadczeń alimentacyjnych poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego na czas trwania postępowania o wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego. Należy pamiętać, że ze względu na szczególne uprzywilejowanie świadczeń alimentacyjnych, sąd przyznaje takie zabezpieczenie jedynie w sytuacjach, gdy powództwo zostało w wysokim stopniu uwiarygodnione.

Wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego rodzica wobec dziecka to temat, który w praktyce sądowej pojawia się niezwykle często i rodzi wiele nieporozumień. W powszechnym przekonaniu alimenty kończą się automatycznie wraz z osiągnięciem przez dziecko pełnoletności. Najczęściej obowiązek alimentacyjny ustaje w chwili, gdy dziecko potrafi już samodzielnie się utrzymać. Inną przesłanką uchylenia obowiązku alimentacyjnego jest brak należytych starań pełnoletniego dziecka w kierunku usamodzielnienia się. Kolejną sytuacją, w której obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka ustaje, jest zawarcie przez dziecko związku małżeńskiego. Wynika to z faktu, że w takim przypadku powstaje nowy stosunek prawny - małżonkowie zobowiązani są do wzajemnego utrzymywania się. Alimenty nie wygasają automatycznie - nawet gdy dziecko kończy 18 lat, podejmuje pracę lub uzyskuje inne źródła dochodu. Jeżeli istnieją przesłanki do uchylenia obowiązku alimentacyjnego, konieczne jest złożenie do sądu pozwu o wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego. Dopiero prawomocne orzeczenie sądu pozwala na zakończenie płatności. W pozwie należy przedstawić okoliczności uzasadniające żądanie - takie jak podjęcie zatrudnienia przez dziecko, wysokość jego dochodów, ukończenie edukacji czy brak starań w zakresie usamodzielnienia się. Sąd rozpoznając sprawę bada ją indywidualnie, biorąc pod uwagę zarówno sytuację zarobkową i majątkową dziecka, jaki zobowiązanego rodzica. Zasadniczo uchylenie obowiązku alimentacyjnego następuje od dnia prawomocnego orzeczenia sądu. Oznacza to, że alimenty przestają obowiązywać dopiero od momentu wydania wyroku, a nie od chwili, gdy dziecko osiągnęło zdolność do samodzielnego utrzymania się. Sąd może jednak orzec wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego z datą wsteczną. Ma to miejsce przede wszystkim wtedy, gdy istnieją wiarygodne dowody potwierdzające, że dziecko faktycznie uzyskało zdolność samodzielnego utrzymania się w określonym momencie w przeszłości.

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dorosłych dzieci

W przypadku wznowienia obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka nie musimy martwić się o alimenty, które nie były płacone dziecku przez czas, gdy się mu nie należały. Oczywiście będzie to możliwe tylko wtedy, gdy obowiązek alimentacyjny został uchylony na dany okres przez sąd albo została zawarta odpowiednia umowa pomiędzy zobowiązanym a uprawnionym. Wznowienie alimentacji to tak naprawdę powstanie powinności opłacania tego świadczenia od nowa, a nie kontynuacja poprzedniego zobowiązania.

Samodzielne zaprzestanie płacenia alimentów jest sprzeczne z prawem. Zobowiązany, chcąc skorzystać z takiej możliwości, musi uzyskać albo prawomocne orzeczenie sądu, albo pisemną zgodę uprawnionego do świadczenia (forma aktu notarialnego nie jest tutaj konieczna, choć w praktyce pojawia się bardzo często). Co się stanie, gdy zobowiązany zaprzestanie uiszczania alimentów na dziecko? W przypadku małoletniego uprawnionego jego przedstawiciel ustawowy (najczęściej drugi rodzic) może wystosować do zobowiązanego wezwanie do zapłaty lub udać się do komornika z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. Świadczenia alimentacyjne zasądzone wyrokiem lub postanowieniem nie wymagają uzyskiwania klauzuli wykonalności, ponieważ są wykonalne z mocy samego prawa. Uprawniony może więc szybko dokonać wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wystarczy, że do wniosku dołączy stosowne orzeczenie lub umowę alimentacyjną. Musimy pamiętać, że egzekucja w tym zakresie jest dosyć skuteczna i szybka - najczęściej przejawia się w formie zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego do alimentacji. Dodatkowo będzie się to wiązało z koniecznością zapłaty zaległych świadczeń, odsetek oraz kosztów postępowania komorniczego.

Wznowienie obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka jest tak naprawdę powstaniem alimentów od nowa po przerwie spowodowanej ich nieuiszczaniem. Zobowiązany do alimentacji nie może jednak samodzielnie postanowić o zaprzestaniu płatności, nawet jeśli zajdą ku temu odpowiednie okoliczności. Konieczne w tym zakresie jest uzyskanie odpowiedniego orzeczenia sądowego zwalniającego z obowiązku alimentacji lub zawarcie odpowiedniej umowy pomiędzy uprawnionym a zobowiązanym. Wznowienie alimentacji to tak naprawdę powstanie powinności opłacania tego świadczenia od nowa, a nie kontynuacja poprzedniego zobowiązania. W ostatnim czasie otrzymywałam wiele zleceń obsługi prawnej w sprawach o uchylenie obowiązku alimentacyjnego w stosunku do dorosłych dzieci. Odniosłam wrażenie, że wiele osób zobowiązanych do alimentacji nie wie kiedy obowiązek alimentacyjny może zostać uchylony oraz w jaki sposób to uzyskać. Jakie są przesłanki uchylenia i jakie kroki należy podjąć?

Uchylenie obowiązku alimentacyjnego na pełnoletnie dziecko, które ma nas gdzieś

Jeżeli zastanawiasz się, czy w Twoim przypadku istnieją podstawy do uchylenia obowiązku alimentacyjnego, warto skorzystać z pomocy adwokata.

tags: #zniesienie #obowiazku #alimentacyjnego #wykonalnosc

Popularne posty: