Burmistrz jako organ egzekucyjny w postępowaniu administracyjnym
Postępowanie egzekucyjne w administracji różni się od egzekucji sądowej. To drugie postępowanie bowiem prowadzone jest przez komornika sądowego na podstawie tytułu wykonawczego uzyskanego przez wierzyciela co do zasady w postępowaniu sądowym (np. wyrok lub nakaz zapłaty).
W egzekucji administracji sytuacja ta wygląda odmiennie. Zdarzają się bowiem nawet sytuacje, w których to wierzyciel i organ egzekucyjny to te same podmioty.
Organ egzekucyjny jest kluczowym podmiotem postępowania egzekucyjnego w administracji. Jego głównym zadaniem jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego, a w szczególności stosowanie środków egzekucyjnych.
Nie wszystkie organy właściwe do egzekucji danego obowiązku, będą mogły zastosować wszystkie środki egzekucyjne. Dla przykładu Naczelnik urzędu skarbowego jest organem, który może stosować wszystkie środki egzekucyjne przewidziane w ustawie.
Organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne i stosuje środki egzekucyjne, wierzyciel zaś jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia. Co więcej wierzyciel posiada uprawnienia oraz obowiązki w toku postępowania egzekucyjnego. Na jego wniosek bowiem postępowanie może ulec zawieszeniu bądź umorzeniu.
Ponadto może wystąpić sytuacja kiedy wierzyciel będzie pełnił jednocześnie rolę organu egzekucyjne. Gdy wierzyciel będzie występował w podwójnej roli, wtedy też nie będą mu przysługiwały uprawnienia przysługujące wierzycielowi jako stronie.
Z art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że postępowanie egzekucyjne służące doprowadzeniu do wykonania obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej prowadzone jest przez organy egzekucyjne. W ramach tego postępowania organy egzekucyjne uprawnione są do stosowania środków przymusu (środków egzekucyjnych).
Katalog administracyjnych organów egzekucyjnych uprawnionych do dochodzenia należności pieniężnych ma charakter zamknięty i zawarty został w art. 19 ww. ustawy.
Zgodnie z art. 6qa ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wójt, burmistrz lub prezydent miasta jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Stosownie zaś do art. 6r ust 1b ww. ustawy w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2, organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest zarząd związku międzygminnego.
Organy egzekucyjne wymienione w art. 6qa i art. 6r ust. 1 tej ustawy mieszczą się w katalogu organów egzekucyjnych uprawnionych do stosowania egzekucji administracyjnej z mocy art. 19 § 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie bowiem z tym przepisem organem egzekucyjnym w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych może być inny organ w zakresie określonym odrębnymi przepisami.
Wskazanie w drodze ustawy organów uprawnionych do stosowania środków egzekucyjnych wynika z tego, że egzekucja wkracza w sferę konstytucyjnie chronionego prawa własności. Ponadto należy zauważyć, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sposób szczegółowy normuje stosowanie środków egzekucyjnych, zapewniając jednocześnie szereg środków prawnych służących ochronie praw zobowiązanego przed naruszeniami prawa przez organ egzekucyjny, jak na przykład zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej czy skarga na czynności egzekucyjne.
Środki prawne uregulowane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozpatrywane są w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym w formie postanowień wydawanych przez organy egzekucyjne i organy wyższego stopnia. Postanowienia te podlegają kontroli sądowoadministracyjnej.
W świetle powyższego organem uprawnionym do prowadzenia egzekucji należności z tytułu opłat za gospodarowanie opłatami komunalnymi jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta, a w przypadku przejęcia zadań gminy zarząd związku międzygminnego, którzy z urzędu obowiązani są do przestrzegania swojej właściwości rzeczowej i miejscowej.
Ustawowych zadań w zakresie stosowania środków przymusu, jak i wydawania postanowień przypisanych tym organom nie można powierzyć firmie windykacyjnej ani też innemu administracyjnemu organowi egzekucyjnemu.
Naczelnik urzędu skarbowego będzie organem egzekucyjnym w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi wyłącznie w dwóch przypadkach: po zbiegu egzekucji administracyjnych (art. 63 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) oraz w egzekucji z nieruchomości prowadzonej na wniosek wierzyciela (art. 110 i nast. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).
Wójtom, burmistrzom i prezydentom miast działającym jako organy egzekucyjne będą przysługiwały takie same uprawnienia jak pozostałym organom egzekucyjnym.
W przypadku gdy wójt, burmistrz, prezydent miasta działający jako organ egzekucyjny nie będzie posiadał informacji co do majątku zobowiązanego, z którego możliwe będzie przeprowadzenie egzekucji administracyjnej, organ ten uprawniony jest do zastosowania art. 36 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji organ egzekucyjny może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów.
Jednocześnie należy wskazać, że koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji (w tym z poszukiwaniem składników majątkowych zobowiązanego) stanowią wydatki egzekucyjne, które co do zasady obciążają zobowiązanego.
Do pracowników organów jednostek samorządu terytorialnego wykonujących czynności egzekucyjne nie będą miały zastosowania przepisy rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z dnia 25 kwietnia 2007 r. w sprawie uprawnień szczególnych przysługujących niektórym kategoriom członków korpusu służby cywilnej. Rozporządzenie to reguluje bowiem zasady wynagradzania członków korpusu służby cywilnej zatrudnionych w komórce egzekucyjnej urzędu skarbowego na stanowisku komornika skarbowego, poborcy skarbowego, starszego poborcy skarbowego, referenta, starszego referenta, inspektora i starszego inspektora za osobiste wykonanie czynności w zakresie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych.
Wydaje się zatem, że osoby te powinny być wynagradzane na zasadach określonych dla pracowników samorządowych.
Stosownie do treści art. 64c § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji środki pieniężne pochodzące z wyegzekwowanych lub pokrytych przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych przypadają na rzecz tego organu, który je uzyskał, z zastrzeżeniem wskazanym w tym przepisie.
Opłaty za czynności egzekucyjne wynikające z prowadzonych przez uprawnione organy (wójta, burmistrza lub prezydenta miasta) egzekucji należności pieniężnych z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi będą stanowić należności tych organów, a zatem w konsekwencji - dochód gminy.
Gmina w postępowaniu egzekucyjnym w administracji może występować w podwójnej roli. Gdy dochodzi swoich roszczeń od obywateli, jest wierzycielem. A wtedy, gdy jednocześnie pobiera i ustala przysługujące jej należności, jest organem egzekucyjnym.
Takie uprawnienie nie przysługuje zasadniczo każdej gminie. Możliwość przymusowego egzekwowania wykonania obowiązków pieniężnych dotyczy miast na prawach powiatu oraz m.st. Warszawy.
Tylko w jednym przypadku wójt, burmistrz i prezydent miasta jest organem egzekucyjnym. Chodzi o opłaty za odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości (tzw. opłata śmieciowa).
Szefowie gmin stracą jednak to uprawnienie po wejściu w życie nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, która została uchwalona 10 października 2014 r. i tego dnia trafiła do Senatu.
W myśl art. 19 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.) organem egzekucyjnym jest właściwy organ gminy o statusie tzw. dużego miasta wymienionej w odrębnych przepisach oraz m.st. Warszawa jako gmina na prawach powiatu.
Od 1 stycznia 1997 r. uprawnienia organu egzekucyjnego ma 46 miast (Białystok, Bielsko-Biała, Bydgoszcz, Bytom, Chorzów, Częstochowa, Dąbrowa Górnicza, Elbląg, Gdańsk, Gdynia, Gliwice, Gorzów Wielkopolski, Grudziądz, Jastrzębie-Zdrój, Jaworzno, Kalisz, Katowice, Kielce, Koszalin, Kraków, Legnica, Lublin, Łódź, Mysłowice, Olsztyn, Opole, Płock, Poznań, Radom, Ruda Śląska, Rybnik, Rzeszów, Siemianowice Śląskie, Słupsk, Sopot, Sosnowiec, Szczecin, Świętochłowice, Tarnów, Toruń, Tychy, Wałbrzych, Włocławek, Wrocław, Zabrze, Zielona Góra).
Gmina może stosować wszystkie przewidziane w ustawie środki egzekucyjne oprócz egzekucji z nieruchomości. Gminy mogą egzekwować tylko te należności, dla których ustalania lub określania i pobierania są właściwe. Do należności tych należą podatki i opłaty lokalne.
Prezydent miasta (burmistrz) jest również organem właściwym rzeczowo do prowadzenia egzekucji administracyjnej grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych przez funkcjonariuszy straży miejskiej.
Do 6 marca 2013 r., czyli wejścia w życie nowelizacji z 25 stycznia 2013 r. ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w żadnym przypadku organem egzekucyjnym nie był wójt. Nowelizacja ta znacznie poszerzyła zakres organów prowadzących egzekucję administracyjną. Dotąd gminy niebędące miastami występowały w postępowaniu wyłącznie jako wierzyciel. Obecnie wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, a nawet musi, egzekwować nieopłacone opłaty za odbiór odpadów komunalnych. Rozwiązanie to miało przyśpieszyć egzekucję tych należności.
W praktyce okazało się, że małe gminy nie poradziły sobie z tym obowiązkiem. Wynika to z ograniczonych możliwości kadrowych. Sejm 10 października 2014 r. uchwalił ustawę o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2404), która odbiera wójtowi, burmistrzowi i prezydentowi miasta uprawnienia organu egzekucyjnego w egzekucji opłat śmieciowych. Należności te będą więc dochodzone przez naczelników urzędów skarbowych. Oznacza to, że małe gminy w postępowaniach egzekucyjnych dotyczących opłat śmieciowych będą występować jako wierzyciele. Do ich zadań będzie należało wysyłanie zobowiązanym upomnień oraz wystawianie tytułów egzekucyjnych.
Art. 19 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa właściwość rzeczową organu o kompetencji szczególnej, a zatem, gdy w określonym stanie faktycznym nie można zastosować tego przepisu, to należy odwołać się do zasady - w tym przypadku określającej kompetencję generalną organu egzekucyjnego jakim jest naczelnik urzędu skarbowego.
Wskazana uchwała NSA powinna przesądzić w praktyce zasady prowadzenia egzekucji świadczeń pieniężnych w następujący sposób. Wymienione w art. 19 § 2 ustawy o egzekucji gminy będą prowadzić egzekucję tylko w sytuacji, gdy są równocześnie wierzycielami.
Zgodnie z treścią art. 3 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jednostki samorządu terytorialnego mogą egzekwować wykonanie obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów prawa.
Przepisy ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przyznają organom jednostek samorządu terytorialnego status organów egzekucyjnych w postępowaniu administracyjnym. Egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków o charakterze pieniężnym i niepieniężnym, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla takich obowiązków drogę egzekucji sądowej (art. 2 § 1).
Ustawa dopuszcza zatem wszczęcie egzekucji administracyjnej wówczas, gdy obowiązek wynika bezpośrednio z przepisów prawa, a zatem bez konieczności wydawania decyzji lub postanowienia. Przyznaje jednocześnie kompetencje do egzekwowania takich obowiązków organom jednostek samorządu terytorialnego. Artykuł 19 par. 2.
Z kolei kompetencja do egzekucji obowiązków niepieniężnych przyznana została szerszej grupie organów samorządowych. Zgodnie bowiem z art. 20 par. 1.
Obowiązek szkolny wynikający z art. 14b ustawy z 7 września 1994 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, póz. 2572 ze zm.).
Obowiązek wynikający z ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 39, póz. 251 ze zm.) obowiązek posiadacza odpadów do usunięcia skutków prowadzonej przez niego działalności w sytuacji, gdy prowadzenie tej działalności zostało wstrzymane skutkiem wydania przez właściwy organ decyzji cofającej zezwolenie na gospodarowanie odpadami. Ustawa nie przewiduje wydania decyzji celem nałożenia takiego obowiązku - wynika on bezpośrednio z przepisów prawa. Ponieważ w myśl art. 26 ust. 1.
Obowiązek wynikający z art. 29 ust. 1 pkt 12 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 156, póz. 1118 ze zm.).
Przykładem obowiązku o charakterze pieniężnym, wynikającym bezpośrednio z ustawy i niewymagającym wydania decyzji jest wynikający z art. 7 ust. 9 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. nr 71, póz. 655 ze zm.).
Rola współpracy zawodów medycznych w efektywnej opiece koordynowanej w POZ | Medonet
Burmistrz, jako organ egzekucyjny, posiada szerokie uprawnienia w zakresie stosowania środków egzekucyjnych, co ma kluczowe znaczenie dla skutecznego egzekwowania obowiązków pieniężnych i niepieniężnych wynikających z przepisów prawa lub decyzji administracyjnych.
tags: #burmistrz #dzielnicy #jako #organ #egzekucyjny