Zbieg egzekucyjny: Co to znaczy i jak się w nim odnaleźć?
W sytuacji, gdy kilku lub dwóch różnych komorników sięga po ten sam majątek dłużnika, powstaje tzw. zbieg egzekucji. Jest to sytuacja, która wymaga szybkiego uporządkowania, aby egzekucja mogła toczyć się sprawnie i zgodnie z prawem. Zbieg egzekucji zachodzi w momencie, kiedy egzekucję z danego składnika majątku dłużnika, na przykład zajęcie wynagrodzenia, wierzytelności czy innych składników majątku, skieruje więcej niż jeden komornik sądowy lub organ egzekucji administracyjnej. Zbieg egzekucji dotyczy jednej konkretnej rzeczy albo prawa majątkowego.
Zbieg egzekucji ma miejsce wówczas, gdy do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucję prowadzą dwa uprawnione organy egzekucyjne. Mogą to być administracyjne organy egzekucyjne, sądowe organy egzekucyjne albo administracyjny organ egzekucyjny i sądowy organ egzekucyjny. Drugą przesłanką, która stanowi o zbiegu egzekucji jest prowadzenie egzekucji przez uprawnione organy egzekucyjne do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, np. wynagrodzenia za pracę, świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego, środków zgromadzonych na rachunkach bankowych, ruchomości oraz nieruchomości.
Rodzaje egzekucji
Co do zasady istnieją dwa typy egzekucji: egzekucja cywilna oraz egzekucja administracyjna.
Egzekucja cywilna
Egzekucja cywilna jest prowadzona przez sądowe organy egzekucyjne, czyli komorników. Jej głównym celem jest odzyskanie należności wynikających z różnych zobowiązań, takich jak alimenty, kredyty czy pożyczki.
Egzekucja administracyjna
Z kolei egzekucja administracyjna jest realizowana przez administracyjne organy egzekucyjne, takie jak naczelnicy urzędów skarbowych czy dyrektorzy oddziałów ZUS. Dotyczy ona zobowiązań, które wynikają z braku płatności podatków, składek czy grzywien administracyjnych.
Kiedy ma miejsce zbieg egzekucji?
Ze zbiegiem egzekucji mamy do czynienia w sytuacji, gdy kilka organów egzekucyjnych chce zająć jedno wynagrodzenie lub inny składnik majątku. Zbiegi egzekucji mogą być:
- Zbieg jednolity: obejmuje egzekucję tego samego rodzaju, na przykład egzekucję sądową z inną egzekucją sądową lub egzekucję administracyjną z inną egzekucją administracyjną.
- Zbieg niejednolity: występuje, gdy egzekucja sądowa jest prowadzona równolegle z egzekucją administracyjną.
Zbieg egzekucji następuje w sytuacji, gdy do jednego wynagrodzenia lub innego składnika majątku rości sobie prawo kilka organów egzekucyjnych. Ważne jest, aby mieć świadomość tego, który dług ma zostać spłacony w pierwszej kolejności. Pracodawca będzie zobowiązany do odpowiedzi na pisma dotyczące zajęć pensji. Zaległości z tytułu podatków czy opłat lokalnych mogą nie być jedynymi długami obciążającymi zobowiązanego. Zobowiązany może równocześnie zalegać z podatkami stanowiącymi dochód budżetu lub składkami, a wówczas egzekucja realizowana jest przez administracyjny organ egzekucyjny, tj. naczelnika urzędu skarbowego czy dyrektora oddziału ZUS. Na zobowiązanym może ponadto ciążyć dług z zakresu zawartych umów cywilnoprawnych (np. kredytów, pożyczek) oraz alimentów. W zakresie tych długów egzekucja cywilna jest prowadzona przez sądowe organy egzekucyjne, czyli przez komorników.
Zasady rozstrzygania zbiegu egzekucji
Aby skutecznie rozwiązać problem zbiegu egzekucji, niezbędne jest wskazanie właściwego organu egzekucyjnego, który przeprowadzi postępowanie łącznie. Pracodawca powinien przekazać zajętą kwotę wyłącznie temu organowi egzekucyjnemu, który został wyłoniony w wyniku zbiegu. Zasady dotyczące rozstrzygania zbiegu egzekucji różnią się w zależności od charakteru dochodzonych należności.
Zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej
W przypadku zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, egzekucje prowadzi łącznie ten sądowy lub administracyjny organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia. W razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa, decyduje organ egzekucyjny, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. Ta kwestia uregulowana została w Kodeksie postępowania cywilnego (Art. 773 § 1 KPC).
Jednakże w sytuacji, gdy ma miejsce zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej dotyczącej alimentów, rent, innych świadczeń powtarzających się lub pieniężnych w walucie obcej, to prowadzenie postępowania przejmie zawsze cywilny organ egzekucyjny, czyli komornik. Egzekucje z tej samej pensji, z których jedna ma charakter alimentacyjny, trafiają do komornika, a nie według zasady pierwszeństwa zajęcia.
W zakresie podatków i opłat lokalnych w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie sądowy organ egzekucyjny albo administracyjny organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia. Zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej dotyczy tylko danej rzeczy albo prawa majątkowego. W zakresie pozostałych rzeczy lub praw majątkowych nieobjętych zbiegiem, nadal organem egzekucyjnym jest naczelnik urzędu skarbowego.
Zbieg egzekucji administracyjnych
Jeżeli ma miejsce zbieg egzekucji administracyjnych, to kierować się należy zasadą pierwszeństwa. Organ, który jako pierwszy dokonał zajęcia, jest właściwy do prowadzenia postępowania. Uregulowania dotyczące zbiegu egzekucji administracyjnej znajdują się w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Art. 62 § 4).
Zbieg egzekucji sądowych
W przypadku zbiegu egzekucji dwóch lub więcej komorników sądowych, czyli zbiegu egzekucji sądowej, komornikiem właściwym będzie komornik sądowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika, który wszczął egzekucję z danego składnika majątku jako pierwszy. W przypadku, w którym żaden z komorników nie jest właściwy miejscowo, liczy się data wpływu zajęcia, czyli właściwy jest ten komornik, który pierwszy wszczął egzekucję. Komornik, który później wszczął egzekucję, niezwłocznie przekazuje sprawę komornikowi, który pierwszy wszczął egzekucję, o czym zawiadamia wierzyciela. Zastosowanie w przedmiocie rozstrzygnięcia znajdują przepisy kodeksu postępowania cywilnego (art. 773 kpc).
Zbieg egzekucji a potrącenia z wynagrodzenia
Dłużnicy, którzy nie regulują w terminie swoich zobowiązań, muszą liczyć się z tym, że informacja o ich długach trafi do pracodawcy za pośrednictwem komornika. Często zdarza się, że pracodawca otrzymuje zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia z kilku tytułów. Kiedy różni wierzyciele prowadzą postępowanie względem jednej osoby, wtedy ma miejsce zbieg egzekucji. W takiej sytuacji konieczne jest ustalenie, które zajęcie będzie miało pierwszeństwo.
Rodzaje potrąceń z wynagrodzenia
Zasady dokonywania potrąceń z wynagrodzenia zostały szczegółowo określone w Kodeksie pracy. Z wynagrodzenia za pracę mogą zostać potrącone następujące należności:
- Sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych.
- Sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne.
- Zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi.
- Kary pieniężne wynikające z odpowiedzialności porządkowej.
Pracodawca dokonuje potrącenia z wynagrodzenia po odliczeniu składek społecznych, zaliczki na podatek dochodowy oraz wpłat na PPK. Czyli kwotę na pokrycie wymienionych należności pobiera się z pensji netto. Na dokonanie potrąceń dotyczących wymienionych wcześniej należności pracodawca nie musi uzyskać zgody pracownika. Jednakże, jeśli potrącenie dotyczy innych należności, wówczas pracownik powinien zgodzić się na pobranie danej kwoty z wynagrodzenia na piśmie.
Maksymalna wysokość potrąceń
Zgodnie z art. 87 § 3 Kodeksu pracy, potrąceń można dokonywać do wysokości:
- 60% wynagrodzenia w przypadku zajęć alimentacyjnych.
- 50% wynagrodzenia w razie egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych.
Istotny jest również fakt, że potrącenia wymienione w pkt 2 nie mogą w sumie przekroczyć połowy wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami alimentacyjnymi ⅗ pensji. Niezależnie od powyższego, kary pieniężne można pobrać w granicach określonych w art. 108 K.p.
Kwoty wolne od potrąceń
Kodeks pracy reguluje również kwestię kwot wolnych od potrąceń. Wynagrodzenie za pracę podlega szczególnej ochronie. Osobom zatrudnionym w ramach stosunku pracy nie można zabrać całej pensji - muszą zostać zachowane minimalne środki na zabezpieczenie bytu pracownika. Wolna od potrąceń będzie kwota:
- Pensji minimalnej po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy oraz wpłat na PPK - dotyczy to potrąceń na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne.
- 75% pensji minimalnej po odliczeniach - przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi.
- 90% pensji minimalnej po odliczeniach - przy potrącaniu kar pieniężnych z tytułu odpowiedzialności porządkowej.
Zbiegi egzekucyjne - omawia prawnik Łukasz Rosiak [kodeks postępowania cywilnego; KPC].
Co zrobić w przypadku zbiegu egzekucji?
W przypadku zaistnienia zbiegu egzekucji organ niewłaściwy musi przekazać swoje postępowanie egzekucyjne organowi właściwemu. W tym celu wydane zostaje postanowienie o uznaniu się niewłaściwym, a następnie po uprawomocnieniu ww. postanowienia przekazuje się akta sprawy. Po przekazaniu akt komornik właściwy prowadzi w swojej kancelarii wszystkie postępowania egzekucyjne przeciwko dłużnikowi i dokonuje proporcjonalnego podziału uzyskanych środków pieniężnych pomiędzy wierzycieli.
Co do zasady, w przypadku zbiegu egzekucji to organy egzekucyjne powinny automatycznie ustalić swoją właściwość do prowadzenia postępowania. Niemniej jednak, pomimo tego, że proces ten teoretycznie powinien przebiegać sprawnie, w praktyce nie jest on wolny od błędów i omyłek. Bierność wierzyciela w tym zakresie nie jest wskazana, gdyż organy egzekucyjne i urzędnicy prowadzący postępowania mogą popełniać błędy w ocenie właściwości. Może to prowadzić do niekorzystnych skutków dla wierzyciela. Niekiedy zdarza się, że zajęcia prowadzone są przez niewłaściwy organ, co może skutkować brakiem możliwości odzyskania należności.
Dlatego ważne jest, aby wierzyciele nie pozostawali bierni i aktywnie monitorowali postępy w postępowaniach egzekucyjnych. Warto również rozważyć możliwość zaangażowania do sprawy profesjonalnego pełnomocnika, który posiada odpowiednią wiedzę prawną i doświadczenie. Pełnomocnik będzie w stanie skutecznie chronić prawa wierzyciela, podejmując działania zmierzające do wyjaśnienia wszelkich niejasności dotyczących właściwości organów egzekucyjnych oraz monitorując przebieg egzekucji.
tags: #co #oznacza #termin #zbieg #egzekucyjny