Co zrobić, gdy dłużnik ogłosił upadłość przed wniesieniem pozwu lub w trakcie postępowania egzekucyjnego?
W sytuacji, gdy dłużnik ogłosił upadłość, wierzyciel staje przed nowymi wyzwaniami w procesie odzyskiwania należności. Zrozumienie skutków ogłoszenia upadłości oraz podjęcie odpowiednich kroków jest kluczowe dla ochrony swoich praw.
Skutki ogłoszenia upadłości dla postępowania egzekucyjnego
Generalną zasadą jest, że wszczęte przed ogłoszeniem upadłości postępowania egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, z dniem ogłoszenia upadłości ulegają zawieszeniu z mocy prawa. Jeśli postanowienie o ogłoszeniu upadłości stanie się prawomocne, postępowania egzekucyjne są z mocy samego prawa umarzane, co oznacza, że egzekucja nie będzie się już toczyć, a w trakcie postępowania upadłościowego nie będzie można wszcząć nowej.
Uzasadnieniem takiego uregulowania jest fakt, że majątek upadłego powinien zostać zlikwidowany przez syndyka, a uzyskane środki podzielone pomiędzy wszystkich wierzycieli dłużnika. Postępowanie upadłościowe jest dlatego określane egzekucją uniwersalną, w przeciwieństwie do postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika, gdzie zaspokajany jest tylko wierzyciel inicjujący egzekucję.
Wyjątek dotyczący egzekucji z nieruchomości
Ustawodawca przewidział jednak wyjątek od wspomnianej zasady, który dotyczy egzekucji z nieruchomości. Jeśli przed ogłoszeniem upadłości udzielono prawomocnie przybicia, nabywca ma możliwość uzyskania przysądzenia własności nieruchomości nawet pomimo ogłoszenia upadłości przez jej właściciela. Ważne jest jednak, aby wpłacił w terminie cenę nabycia tej nieruchomości.
Należy jednak zwrócić uwagę, że ustawa wymaga, aby cena nabycia została przez nabywcę „wpłacona”. W postępowaniu egzekucyjnym istnieje możliwość zaliczenia na poczet ceny nabycia własnej wierzytelności przysługującej nabywcy nieruchomości. Niestety, w omawianym przypadku nabywca nie będzie mógł z niej skorzystać. Ustawodawca warunkuje bowiem możliwość uzyskania przysądzenia własności wpłatą ceny nabycia, gdyż wymaga, aby uzyskane z egzekucji środki zostały przekazane na zaspokojenie wierzycieli w upadłości. W wyniku zaliczenia wierzytelności nabywcy na poczet ceny nabycia dochodziłoby natomiast do zaspokojenia (w drodze potrącenia) tylko wierzytelności przysługującej wierzycielowi będącemu zarazem nabywcą nieruchomości.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18.11.2021 r. (III CZP 77/20) stwierdził, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie może prowadzić do naruszenia praw osób trzecich uzyskanych w związku z dokonanymi w sprawie czynnościami egzekucyjnymi, co wynika z art. 826 Kodeksu postępowania cywilnego. Zdaniem Sądu Najwyższego z brzmienia art. 146 Pr. up. wynika, że zawieszenie egzekucji nie stoi na przeszkodzie przysądzeniu własności nieruchomości, ale już nie jej umorzenie.
Ogłoszenie upadłości dłużnika, z którego nieruchomości prowadzona jest egzekucja, nie oznacza zatem, że nabywca stracił szansę na przysądzenie własności tej nieruchomości. Będzie to możliwe, o ile przed ogłoszeniem upadłości prawomocnie udzielono przybicia, a nabywca wpłacił cenę nabycia.
Co powinien zrobić wierzyciel po ogłoszeniu upadłości dłużnika?
W przypadku otwarcia postępowania upadłościowego u dłużnika, wierzyciel musi pamiętać o kilku istotnych kwestiach. Zgodnie z prawem upadłościowym syndyk powinien poinformować o upadłości tych wierzycieli, których adresy są znane na podstawie ksiąg upadłego. Nierzadko jednak syndyk nie ustali wszystkich adresów wierzycieli lub adresy wynikające z ksiąg będą nieaktualne.
Wierzyciel ma 30 dni od opublikowania informacji o ogłoszeniu upadłości swojego dłużnika w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (lub w Monitorze Sądowym i Gospodarczym w starszych postępowaniach), aby dokonać zgłoszenia swojej wierzytelności syndykowi. Termin ten biegnie niezależnie od tego, czy syndyk zawiadomi zainteresowanego o upadłości, czy też takiej informacji mu nie przekaże.
Jeżeli wierzyciel zgłosi wierzytelność po upływie terminu, musi zapłacić zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego, chyba że zgłoszenie wierzytelności po terminie jest wynikiem dokonania przez syndyka korekty deklaracji lub innego tego typu dokumentu obejmującego rozliczenie.
Jeżeli upadłym jest osoba fizyczna nieprowadząca działalności, a wierzyciel spóźni się ze zgłoszeniem wierzytelności, tak że syndyk już wcześniej złoży projekt planu spłaty wierzycieli albo informację, że nie ma podstaw do sporządzenia planu spłaty, to zgłoszenie wierzytelności nie zostanie rozpoznane. W przypadku, gdy upadłym jest przedsiębiorca i wierzytelność zostanie zgłoszona po sporządzeniu planu podziału masy upadłości, dany wierzyciel w nim nie uczestniczy.
Warto również pamiętać, że zgłoszenie wierzytelności dokonuje się na piśmie w dwóch egzemplarzach, na wzorze określonym przez Ministra Sprawiedliwości. Zgłoszenie wierzytelności syndykowi przerywa bieg przedawnienia.
Co może zrobić wierzyciel, aby odzyskać pieniądze?
Wierzyciel, który chciałby zapewnić sobie szanse na odzyskanie długu, powinien dokonać zgłoszenia swojej wierzytelności syndykowi elektronicznie za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ).
Ustawa przewiduje wprawdzie wyjątki w odniesieniu do niektórych szczególnych kategorii wierzycieli. Przykładowo wierzyciel, którego wierzytelność była zabezpieczona hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym, hipoteką morską lub przez inny wpis w księdze wieczystej lub w rejestrze okrętowym, powinien zostać umieszczony na liście wierzytelności z urzędu. Nawet jednak wierzyciel zabezpieczony w ten sposób powinien dokonać zgłoszenia, ponieważ może zostać z różnych względów pominięty przez syndyka.
Po upływie terminu do zgłoszenia i sprawdzeniu wierzytelności syndyk sporządza listę wierzytelności. Jeżeli syndyk odmówił uznania wierzytelności, wierzycielowi przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu.
Jak w upadłości następuje spłata zobowiązań?
Syndyk po ogłoszeniu upadłości dokonuje przejęcia przedsiębiorstwa dłużnika, obejmuje majątek dłużnika, zarządza nim oraz dokonuje jego likwidacji. Środki uzyskane z likwidacji majątku upadłego stanowią fundusze masy upadłości, które zostaną następnie podzielone między wierzycieli w ramach planu podziału funduszu masy upadłości.
Plan podziału masy upadłości określa w szczególności sumę podlegającą podziałowi, wymienia wierzytelności i prawa osób uczestniczących w podziale oraz określa sumę, jaka każdemu z uczestników przypada z podziału. Wykonując plan podziału środków uzyskanych w trakcie upadłości, syndyk wydaje wierzycielowi należną mu kwotę lub przelewa ją na rachunek bankowy wierzyciela. Wierzyciele w terminie dwóch tygodni od dnia obwieszczenia o planie podziału mogą wnosić zarzuty przeciwko planowi podziału.
Co dzieje się z długami po zakończeniu upadłości osoby fizycznej?
Zadłużenie upadłego będącego osobą fizyczną powstałe przed dniem ogłoszenia, które nie zostało zaspokojone w postępowaniu upadłościowym, zostanie docelowo umorzone w ramach procedury upadłościowej. Jednak nie od razu i co do zasady nie w całości.
W przypadku upadłości wobec osoby fizycznej prowadzonej na zasadach ogólnych upadły może w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty wierzycieli i umorzenie pozostałej części zobowiązań, które nie zostały zaspokojone w postępowaniu upadłościowym. Z kolei w przypadku upadłości prowadzonej wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej sąd wydaje postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli albo umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli lub warunkowym umorzeniu zobowiązań dłużnika bez ustalenia planu spłaty wierzycieli po zapoznaniu się z projektem planu spłaty sporządzonym przez syndyka masy upadłościowej.
Jednocześnie po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty wierzycieli i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia. Skutkiem tego będzie umorzenie zadłużenia.
Jakie zobowiązania dłużnika nie zostaną umorzone przez sąd upadłościowy?
Nie wszystkie zobowiązania dłużnika będącego osobą fizyczną podlegają umorzeniu w ramach procedury upadłościowej. Nie podlegają mianowicie umorzeniu zobowiązania o charakterze alimentacyjnym, zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, zobowiązania do zapłaty orzeczonych przez sąd kar grzywny, a także do wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zobowiązania do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie, jak również zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Jak zabezpieczyć się przed upadłością kontrahentów?
Upadłość może skutkować dla kontrahentów upadłego bardzo negatywnymi konsekwencjami finansowymi. Po pierwsze dlatego, że mamy do czynienia z przedsiębiorcą niewypłacalnym, a zatem majątek upadłego dłużnika zwykle nie wystarczy na zaspokojenie wszystkich wierzytelności.
Po drugie, postanowienia umowy zastrzegające na wypadek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub ogłoszenia upadłości zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego, którego stroną jest upadły, są nieważne. Ponadto postanowienie umowy, której stroną jest upadły, uniemożliwiające albo utrudniające osiągnięcie celu postępowania upadłościowego jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości.
Czy wierzyciel może zatem w jakiś sposób ograniczyć negatywne skutki finansowe ogłoszenia upadłości swojego dłużnika i zwiększyć szanse odzyskania długu? Po pierwsze możliwe jest skonstruowanie takich klauzul umownych, które nie będą nieważne lub bezskuteczne w stosunku do masy upadłości. Warto zatem dokonać przeglądu stosowanych umów pod kątem ich skuteczności i zabezpieczenia swoich interesów na wypadek ogłoszenia upadłości.
tags: #co #zrobic #gdy #dluznik #przed #wniesieniem