Co zyskuje dłużnik, gdy wierzyciel umorzy postępowanie egzekucyjne?

Proces odzyskiwania długu może być skomplikowany, a jego zakończenie często prowadzi do postępowania sądowego, a następnie egzekucji komorniczej. Jednakże, egzekucja komornicza nie zawsze kończy się sukcesem w postaci zaspokojenia należności wierzyciela. Co więcej, wiąże się ona z dodatkowymi kosztami, które zazwyczaj obciążają wierzyciela.

Wkroczenie na drogę sądową to ostatni etap w procesie windykacji długu przed egzekucją komorniczą. Postępowanie sądowe umożliwia zasądzenie należności, stwierdza, że jest ona bezspornie należna wierzycielowi, pomaga uniknąć przedawnienia długu, a ponadto daje podstawę do przymusowego egzekwowania roszczenia.

Postępowanie sądowo-egzekucyjne może przybierać różne formy, w tym:

Postępowanie nakazowe - stosowane, gdy roszczenie jest udowodnione ściśle określonym dokumentem. Wydany na tej podstawie nakaz zapłaty, po uzyskaniu klauzuli wykonalności, staje się podstawą do wszczęcia egzekucji komorniczej.
Postępowanie upominawcze - stosowane, gdy nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy dłużnik uznaje swoje zobowiązanie. Może być prowadzone w formie tradycyjnej lub elektronicznej (EPU).

Umorzenie postępowania to decyzja sądu, która oznacza zakończenie sprawy bez zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Może nastąpić z różnych przyczyn, zarówno z urzędu, z mocy prawa, jak i na wniosek wierzyciela.

Kiedy sąd może umorzyć postępowanie?

Do umorzenia postępowania z urzędu dochodzi najczęściej w następujących sytuacjach:

Suma uzyskana w drodze egzekucji jest niższa niż koszty postępowania.
Wierzyciel od 6 miesięcy nie dokonuje żadnych czynności potrzebnych do dalszego prowadzenia sprawy lub nie wystąpił o podjęcie zawieszonego postępowania.
Orzeczenie sądu, które stanowiło podstawę dla klauzuli wykonalności, utraciło moc lub zostało uchylone.
Okazuje się, że egzekucja nie powinna być prowadzona przez organy sądowe, ale np. administracyjne.
Dłużnik lub wierzyciel nie mają zdolności sądowej.

Umorzenie z mocy prawa następuje w przypadku wystąpienia przeszkód prawnych uniemożliwiających dalsze prowadzenie egzekucji, np. gdy firma ogłasza upadłość lub gdy dłużnik umiera, a jego dług przechodzi na spadkobierców.

Na wniosek wierzyciela postępowanie może zostać umorzone, jeśli otrzyma on zastaw zabezpieczający, który w pełni zaspokaja egzekwowane roszczenia.

Schemat procesu umorzenia postępowania egzekucyjnego

Umorzenie a zawieszenie postępowania

Umorzenie i zawieszenie postępowania to dwa różne pojęcia. Zawieszenie oznacza wstrzymanie dalszych czynności egzekucyjnych, podczas gdy dokonane czynności pozostają w mocy. Umorzenie natomiast kończy postępowanie bez zaspokojenia wierzyciela.

Jeśli postępowanie zostało zawieszone, a wierzyciel przez sześć miesięcy nie zażądał jego podjęcia lub nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia sprawy, komornik umorzy całe postępowanie egzekucyjne.

Skutki umorzenia postępowania dla dłużnika

Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że wszystkie dokonane czynności egzekucyjne zostają uchylone. Oznacza to, że zajęcia majątku dłużnika tracą moc, a on odzyskuje swobodę dysponowania swoim mieniem. Dłużnik nie musi obawiać się dalszych działań komorniczych w ramach umorzonego postępowania.

Ikona przedstawiająca zwolnienie z zajęcia majątku

Ważne jest, aby podkreślić, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie jest równoznaczne z umorzeniem długu. Dług nadal istnieje, a wierzyciel ma prawo do ponownego wszczęcia egzekucji, jeśli jest ona dopuszczalna z punktu widzenia prawa. Może to nastąpić na przykład wtedy, gdy sytuacja majątkowa dłużnika ulegnie poprawie lub gdy wierzyciel uzyska nowe informacje o jego majątku.

W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego, wierzyciel nadal może korzystać z pomocy windykatora, który, choć nie posiada uprawnień komornika, może pomóc w wyegzekwowaniu należności.

Koszty umorzenia postępowania

Zgodnie z przepisami, w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego, koszty mogą obciążać wierzyciela. Dzieje się tak na przykład, gdy wierzyciel sam wnosi o umorzenie postępowania. Istnieją jednak sytuacje, w których koszty te mogą zostać przerzucone na dłużnika, na przykład gdy spełni on świadczenie w określonym terminie po wszczęciu egzekucji lub zawrze porozumienie z wierzycielem.

Sąd Najwyższy w swojej uchwale z dnia 23 listopada 2023 r. orzekł, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, jeżeli zostało ono uprzednio zawieszone na wniosek wierzyciela w związku z zawarciem porozumienia z dłużnikiem, opłata egzekucyjna obciąża dłużnika. Kluczowe jest przy tym udowodnienie przez wierzyciela zawarcia takiego porozumienia.

Postępowanie egzekucyjne - tytuł wykonawczy

Umorzenie postępowania egzekucyjnego może przynieść dłużnikowi ulgę w postaci uchylenia zajęć i odzyskania swobody dysponowania majątkiem. Należy jednak pamiętać, że nie zwalnia go to z obowiązku spłaty długu, a wierzyciel nadal może dochodzić swoich praw.