Czy komornik może pobierać VAT z opłat egzekucyjnych?
Kwestia opodatkowania podatkiem VAT opłat egzekucyjnych pobieranych przez komorników była przedmiotem licznych sporów i orzeczeń sądowych. Zmiana interpretacji ogólnej Ministra Finansów z 9 czerwca 2015 roku, która uznała czynności wykonywane przez komorników za podlegające opodatkowaniu VAT, wywołała znaczące konsekwencje dla wierzycieli i dłużników. Od października 2015 roku komornicy zaczęli doliczać VAT do opłat egzekucyjnych, co obniżało efektywność egzekucji.
Główny problem prawny dotyczył tego, czy opłaty egzekucyjne podlegają podatkowi VAT i czy mogą stanowić podstawę do podwyższenia tych opłat. W odpowiedzi na wątpliwości prawne, Sąd Najwyższy (SN) i Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wydały szereg orzeczeń, które wyjaśniły tę kwestię.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego
Sąd Najwyższy w poszerzonych składach orzekł, że wysokość opłat egzekucyjnych jest ściśle określona w przepisach ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, a ich górne granice nie mogą być zwiększone. W związku z tym, nie ma podstaw do powiększania opłaty o stawkę podatku VAT. Uchwała SN z dnia 27 lipca 2017 r. jednoznacznie potwierdziła to stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny z kolei rozstrzygnął wątpliwości dotyczące podlegania opłaty egzekucyjnej podatkowi VAT. Wyrok NSA z dnia 19 maja 2017 r. również wpłynął na ostateczne ukształtowanie się linii orzeczniczej w tej sprawie.
Warto zaznaczyć, że zmiana interpretacji Ministra Finansów była dla wierzycieli i dłużników neutralna, a dla części z nich nawet korzystna, ponieważ nie doprowadziła do faktycznego zwiększenia obciążeń finansowych.
Komornik jako płatnik VAT od sprzedaży egzekucyjnej
Inną kwestią, która budziła wątpliwości, było opodatkowanie VAT samej sprzedaży towarów w ramach postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 18 ustawy o VAT, komornicy sądowi wykonujący czynności egzekucyjne są płatnikami podatku VAT od dostawy towarów będących własnością dłużnika, dokonywanej w trybie egzekucji. Dotyczy to sytuacji, gdy sprzedaż ta podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
Komornik w takiej sytuacji ma obowiązek obliczyć, pobrać i wpłacić należny podatek do właściwego urzędu skarbowego. Obowiązek ten wynika z konieczności zapewnienia odprowadzenia należnego podatku, zwłaszcza gdy istnieje podejrzenie, że dłużnik może nie być skłonny do uiszczenia podatku.
Wynagrodzenie komornika jako płatnika VAT
Kwestia wynagrodzenia komornika za czynności płatnika VAT została uregulowana w Ordynacji podatkowej oraz w rozporządzeniu Ministra Finansów. Zgodnie z art. 28 § 1 Ordynacji podatkowej, płatnikom przysługuje zryczałtowane wynagrodzenie z tytułu terminowego wpłacania podatków pobranych na rzecz budżetu państwa. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2022 r. określa to wynagrodzenie na poziomie 0,3% kwoty pobranych podatków.
Wynagrodzenie to jest potrącane z kwoty podatków pobranych przez płatnika. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 września 2015 r. (sygnatura: I FSK 945/15) potwierdził, że komornikowi z tytułu wykonywania czynności płatnika przysługuje wynagrodzenie.
Zmiany w przepisach dotyczące komorników
Ważne zmiany w statusie prawnym komorników sądowych oraz w zasadach pobierania przez nich opłat i wynagrodzeń weszły w życie wraz z ustawą z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych oraz ustawą z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych. Po wejściu w życie tych przepisów, Minister Finansów w interpretacji ogólnej z dnia 15 kwietnia 2019 roku potwierdził, że wykonywane przez komorników sądowych czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT, ponieważ komornicy stali się organem władzy publicznej.
Jednakże, kwestia opodatkowania VAT sprzedaży w ramach egzekucji nadal pozostaje aktualna. Komornik, pełniąc funkcję płatnika VAT w przypadku sprzedaży egzekucyjnej, ma obowiązek prawidłowo ustalić status podatkowy dłużnika i charakter sprzedawanego majątku.
Podstawa opodatkowania i obowiązek podatkowy
Podstawą opodatkowania VAT dla komorników są wszelkie kwoty otrzymane w zamian za świadczone usługi, przede wszystkim opłaty egzekucyjne. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wykonania usługi, jednak w przypadku komorników sądowych obowiązuje szczególny moment ustalania obowiązku podatkowego, określony w rozporządzeniu Ministra Finansów. Zgodnie z nim, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty.
Komornik sądowy, w ramach czynności egzekucyjnych, dokonując dostawy nieruchomości, wystawia fakturę w imieniu dłużnika, wykazując kwotę podatku. Po uprawomocnieniu się postanowienia sądu i zapłacie przez nabywcę, komornik pobiera kwotę podatku należnego, pomniejsza ją o swoje wynagrodzenie jako płatnika i przekazuje na rachunek właściwego organu podatkowego.
Analiza kosztów i środki zaskarżenia
W toku postępowania egzekucyjnego dłużnik ma prawo do analizy wysokości opłaty egzekucyjnej. W przypadku uznania jej za zbyt wysoką, przysługuje mu prawo do złożenia do sądu skargi na czynności komornika w terminie 7 dni od dnia naliczenia opłaty.
Jeżeli postępowanie się zakończyło, a dłużnik uważa, że opłata była zawyżona, powinien wezwać komornika do zwrotu różnicy. W przypadku braku zwrotu nienależnie pobranego VAT-u, dłużnik może wytoczyć przeciwko komornikowi powództwo. W takim przypadku Skarb Państwa jest solidarnie odpowiedzialny za naprawienie szkody.
Odliczenie VAT przed datą wpływu faktury
Podsumowując, kwestia pobierania VAT przez komorników ewoluowała na przestrzeni lat. Choć orzecznictwo SN i NSA ugruntowało stanowisko, że opłaty egzekucyjne nie mogą być podwyższane o VAT, komornicy nadal pełnią rolę płatników VAT od sprzedaży w ramach egzekucji, z prawem do wynagrodzenia za terminowe wpłacenie podatku.
tags: #czy #komornik #moze #pobierac #wat #z