Dłużnik alimentacyjny: lista, informacje i konsekwencje
Obowiązek alimentacyjny to jedno z fundamentalnych zobowiązań rodzinnych, które ma na celu zapewnienie środków utrzymania członkom rodziny znajdującym się w potrzebie. Niestety, nie wszyscy wywiązują się z tego obowiązku, co prowadzi do powstawania zadłużenia alimentacyjnego. W Polsce problem ten dotyka setki tysięcy osób, a jego skala rośnie w zatrważającym tempie. Najwyższa Izba Kontroli podaje, że przyrost długu alimentacyjnego wynosi niemal 2 miliony złotych na dobę. Jeśli ten problem dotyczy również Ciebie, przeczytaj poniższy artykuł, aby dowiedzieć się, jak sprawdzić swój dług alimentacyjny i jak sobie z nim poradzić.
Alimenty są to obowiązkowe świadczenia przekazywane w celu zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny, którzy nie mogą zaspokoić swoich bieżących potrzeb samodzielnie. Przysługują one na przykład dziecku po rozwodzie rodziców lub byłemu małżonkowi w trudnej sytuacji życiowej. W tym systemie wierzycielem alimentacyjnym jest uprawniony do otrzymywania wsparcia finansowego, natomiast dłużnikiem jest osoba zobowiązana do jego przekazywania. Obowiązek alimentacyjny jest regulowany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Zadłużenie alimentacyjne ma miejsce w przypadku, kiedy dłużnik nie wywiązuje się z obowiązku przekazywania środków wierzycielowi. Kwota nieuregulowana w terminie narasta, tworząc coraz większy dług za alimenty.
Jak sprawdzić swoje zadłużenie alimentacyjne?
Zadłużenia alimentacyjne można sprawdzić na różne sposoby i w różnych instytucjach. Pierwszym krokiem, jaki należy wykonać w tym kierunku, jest ustalenie, komu należy spłacić dług za alimenty. W przypadku, kiedy nie wywiązujesz się z obowiązku alimentacyjnego, Twoja sprawa może zostać przekazana do komornika. Jego zadaniem jest egzekucja określonych w długu należności. Jeżeli chcesz sprawdzić długi alimentacyjne, komornik może udzielić Ci informacji bezpośrednio. Wystarczy, że skontaktujesz się z kancelarią. Możesz zrobić to na piśmie, wysyłając listem poleconym prośbę o wydanie zaświadczenia o wysokości długu. Szybszym rozwiązaniem będzie jednak kontakt telefoniczny z kancelarią, która prowadzi postępowanie egzekucyjne.
W przypadku, kiedy osoba zobowiązana do płacenia alimentów tego nie robi, a postępowanie komornicze nie przynosi efektów i jest umorzone, obowiązek finansowania świadczeniobiorcy spoczywa na gminie. Fundusz Alimentacyjny może wypłacać dziecku lub innej osobie, której przysługuje wsparcie, do 500 zł miesięcznie. Zobowiązanie dłużnika w tej sytuacji nie zostaje automatycznie umorzone.
Rejestr dłużników alimentacyjnych przedstawia w jawny sposób informacje na temat osób zalegających ze spłatą należności dla świadczeniobiorców. W Krajowym Rejestrze Dłużników dostępne są tylko negatywne dane związane z niewypłacalnością osób, które się w nim znajdują. Wierzyciele zobowiązań mogą podać zalegającą osobę do rejestrów dłużników. Samorządy mają obowiązek zgłaszania osób niepłacących alimentów do rejestru Biur Informacji Gospodarczej (BIG). Jeżeli chcesz przekonać się, czy widniejesz na listach dłużników alimentacyjnych, sprawdź krajowy rejestr dłużników.
Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ) - bat na dłużników alimentacyjnych
Od kilku lat dłużnik alimentacyjny odczuwa, czym pachnie Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ). Jak na życie tzw. KRZ zapowiadany było od dawna jako bat na dłużników alimentacyjnych. To zestawienie jeszcze nie pojawia się zbyt często. Z naciskiem na słowo „jeszcze”. Albowiem wpływ KRZ na dłużników będzie się nasilał z czasem.
Rząd przyjął projekt ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ), który jest kolejnym ważnym krokiem w zwiększaniu skuteczności ściągania alimentów. Rejestr ten zastąpi obecnie obowiązujące, nieskuteczne rozwiązania. Dziś rodzice, którzy nie wywiązują się z obowiązku alimentacyjnego trafiają do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych (RDN), stanowiącego część Krajowego Rejestru Sądowego. Wpisywani są tu jednak tylko dłużnicy, co do których egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna w odniesieniu do zaległości alimentacyjnych za okres dłuższy niż 6 miesięcy, a dostęp do RDN nie jest wystarczająco prosty i szybki. Dlatego wpis do tego rejestru nie zwiększał ściągalności alimentów. Potwierdziła to ankieta przeprowadzona wśród urzędników samorządowych, odpowiedzialnych za postępowania wobec dłużników alimentacyjnych - 85% z nich stwierdziło, że obecne rozwiązania są nieskuteczne.
Od 1 lutego 2019 r. Krajowy Rejestr Zadłużonych stał się istotnym elementem wzmacniającym egzekucję świadczeń alimentacyjnych. Będą w nim ujawniane informacje o osobach, wobec których toczy się egzekucja świadczeń alimentacyjnych (lub należności budżetu państwa np. z tytułu świadczeń rodzinnych). Wpis do rejestru ma zmotywować dłużnika do wywiązywania się ze swych obowiązków. Dopingujący powinien być sam fakt publicznej informacji o niewywiązywaniu się z powinności wobec własnego dziecka.
Projektowane rozwiązanie zakłada, że dane o dłużnikach alimentacyjnych będą zamieszczane w rejestrze przez komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne, a w przypadku gdy komornik nie prowadzi postępowania egzekucyjnego, informacje zamieszcza organ, który wypłacił świadczenia przyznawane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów. Informacje o długach trafiają do KRZ z sądów i od komorników, naczelników US, dyrektorów oddziałów ZUS i szefa KAS. W przeciwieństwie do innych długów, które trafiają do KRZ, dług alimentacyjny nie musi być umorzony.
Co odróżnia KRZ od wcześniej istniejących rejestrów? Zwrócić warto uwagę, że jest to rejestr państwowy, więc należy porzucić myśl o wyczyszczeniu historii w KRZ tak, jak np. w przypadku rejestrów prowadzonych przez Biura Informacji Gospodarczej. Rejestr jest jawny i dostępny za pośrednictwem Internetu poprzez Portal Rejestrów Sądowych. Do jego sprawdzenia wystarczą podstawowe dane dłużnika: imię, nazwisko, PESEL. Dane uzyska każdy, kto będzie posiadał te informacje.
Konsekwencje wpisu do Krajowego Rejestru Zadłużonych
Kto w praktyce będzie sprawdzał te dane, trudno przewidzieć. Może to być np. pracodawca, który nie będzie chciał się użerać z egzekucją komorniczą przyszłego pracownika. Raczej nie ma się co łudzić, że dłużnik alimentacyjny, ujawniony w Rejestrze Zadłużonych i sprawdzony przez potencjalnego pracodawcę, ma szansę z osobami bez alimentów o identycznych kwalifikacjach i oczekiwaniach finansowych. Większość pracodawców, z wielu powodów, również moralno - etycznych, nie będzie chciało zatrudniać kogoś, kto nie płaci na własne dzieci.
Czy taka informacja będzie utrudniać również zaciągnięcie kredytu? W mojej opinii niekoniecznie, bowiem banki bardziej są zainteresowane historią kredytową i ewentualnymi bieżącymi zaległościami w spłacie. Tutaj dochodzimy do kolejnej zmiany w prawie odcinającej dłużników alimentacyjnych od kredytów, ale także od np. usług telekomunikacyjnych czy umów ratalnych. Długi alimentacyjne będą traktowane wyjątkowo i w przeciwieństwie do zwykłych długów, Biura Informacji Gospodarczej, prowadzące rejestry dłużników nie będą już usuwały informacji o długach alimentacyjnych starszych niż 6 lat.
Dane o zaległościach alimentacyjnych trafiają do Biur Informacji Gospodarczej (BIG), z których dane pobiera również BIK przy ocenie zdolności kredytowej. Do danych osób fizycznych w rejestrach prowadzonych przez BIG-i mają dostęp tylko firmy i to pod warunkiem, że sprawdzana osoba udzieli na to zgodę. Osoba fizyczna innej osoby fizycznej właściwie sprawdzić nie może. Banki, telekomy, ubezpieczyciele oraz inni przedsiębiorcy pobierają każdego dnia dziesiątki tysięcy raportów sprawdzających wiarygodność płatniczą potencjalnych klientów. Jeśli na raporcie znajduje się informacja, że ktoś ma długi, może mu to utrudnić dostęp do kredytów, zakupów ratalnych czy podpisania umowy abonamentowej na telefon, internet, czy kablówkę, co często skłania do uregulowania zobowiązania.
Starosta może zatrzymać prawo jazdy dłużnikowi, jeśli jego zaległość przekracza 6 miesięcy, a decyzja o uznaniu go za uchylającego się od alimentów stała się ostateczna. Najbardziej srogą konsekwencją dla dłużnika alimentacyjnego jest odpowiedzialność karna. Artykuł 209 Kodeksu karnego stanowi, że uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego podlega karze grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch.
Jak oblicza się alimenty na małżonka?
Przedawnienie i dziedziczenie długu alimentacyjnego
Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem 3 lat, jednak bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu względem dzieci na czas trwania władzy rodzicielskiej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, roszczenia dotyczące świadczeń alimentacyjnych przedawniają się po określonym czasie.
Dług alimentacyjny może też przechodzić na spadkobiercę. Jedynie długi wobec Funduszu Alimentacyjnego ulegają umorzeniu wraz ze śmiercią dłużnika. Jednakże jeśli zasądzone alimenty były wyższe niż wypłacona z funduszu zaliczka - wynosząca 500 zł - to ta różnica podlega już dziedziczeniu. Jeśli przyjmie się spadek w całości, nie z dobrodziejstwem inwentarza, a pojawią się wierzyciele uprawnieni do alimentów od zmarłej osoby, to spadkobierca będzie musiał to roszczenie spełnić.
Sytuacja dłużników alimentacyjnych w Polsce
Obecnie zaległości alimentacyjne o wartości ponad 10 mld zł ma blisko 246 tys. osób. Rekordzista winien jest dzieciom prawie 0,6 mln zł - wynika z danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor. Zadłużenie alimentacyjne dotyka całej Polski. Niezmiennie najwyższe zaległości w niepłaceniu na dzieci widoczne są w województwach śląskim oraz mazowieckim, w każdym z nich przekraczają ponad miliard złotych. Tu też zamieszkuje najwięcej dłużników alimentacyjnych. Średni, krajowy dług alimentacyjny dochodzi do 41 tys. zł, w ośmiu regionach jest wyższy, w Małopolsce i Świętokrzyskiem - przekracza 46 tys. zł. Na liście rekordzistów alimentacyjnych znajdują się sami ojcowie.
Według danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor w ciągu ostatnich trzech lat zmniejszyła się zarówno liczba dłużników alimentacyjnych jak i kwota ich zaległości. Niestety nie jest to wyłącznie efekt poprawy ściągalności, ale przede wszystkim przepisów, które weszły w życie we wrześniu 2018 r. Regulacje zadecydowały, że należności starsze niż 6 lat, nie mogą być zgłaszane do BIG, a te już wprowadzone wraz z przekroczeniem sześcioletniego terminu powinny być usuwane. W rezultacie, z tego właśnie powodu tylko w tym roku wykreślonych zostało ponad 16,4 tys. dłużników. Uwzględniając wpływ nowych przepisów jak i zgłoszenia nowych dłużników, w ciągu ostatnich trzech lat liczba osób niepłacących na dzieci zmniejszyła się o 21 proc. (z 361 407 do 283 804 osób na koniec października), a kwota zaległości o 15 proc.
Sytuację zmienić może nowelizacja ustaw związanych ze świadczeniami na rzecz rodziny, od 29 grudnia do biur informacji gospodarczej będą mogły być przekazywane przez gminy dane o zaległościach alimentacyjnych bez ograniczeń terminowych (obecnie przyjmowane są wyłącznie informacje gospodarcze o zobowiązaniach nie starszych niż 6 lat). Poza tym BIG-i nie będą już usuwały informacji gospodarczych o zobowiązaniach alimentacyjnych przekazywanych przez gminy, do czasu aż dług wobec Skarbu Państwa zostanie spłacony (obecnie automatycznie usuwane są informacje gospodarcze o zobowiązaniach starszych niż 6 lat).
tags: #dluznik #alimentacyjny #lista