Kim jest dłużnik alimentacyjny w Polsce i jak sobie radzić z niepłaceniem świadczeń?
Niepłacenie alimentów to jedno z najczęściej krytykowanych zjawisk w Polsce i problem budzący wiele negatywnych emocji. Niestety coraz większe grono rodziców, mimo prawnego obowiązku, rezygnuje z opłacania świadczenia alimentacyjnego na rzecz swego potomstwa. I choć w Polsce działa Fundusz Alimentacyjny, tylko jedna trzecia uprawnionych spełnia kryteria pozwalające na otrzymanie takiej pomocy od państwa. Pozostali muszą radzić sobie sami. Nie jest niczym zaskakującym, że na zjawisku niealimentacji najbardziej cierpią dzieci, które nie są winne takiego stanu rzeczy.
Z danych zgromadzonych w Rejestrze Dłużników BIG InfoMonitor wynika, że na koniec maja bieżącego roku, było zarejestrowanych prawie 282 tys. osób, które nie wywiązują się z płacenia dzieciom alimentów. Zaległości alimentacyjne wynoszą obecnie prawie 11,4 mld zł, a gminy współpracujące z BIG stale przekazują informacje o kolejnych dłużnikach. Czas pandemii nie spowodował zmniejszenia się liczby tych zgłoszeń. W pierwszym półroczu tego roku gminy dopisały prawie 14 tys. nowych dłużników alimentacyjnych. Liczba ta jest porównywalna do analogicznego okresu z ubiegłego roku.
Problem zadłużenia alimentacyjnego dotyka całej Polski. Zaległości najbardziej doskwierają opiekunom dzieci z województw: śląskiego, mazowieckiego i dolnośląskiego, w każdym z nich przekraczają miliard złotych. Tu też zamieszkuje najwięcej dłużników alimentacyjnych. Średni dług na osobę w kraju przekracza już 40 tys. zł, a w dziesięciu województwach jest jeszcze wyższy. Zaległości rekordzistów są znacznie wyższe. Na pierwszym miejscu jest 49-letni mieszkaniec Mazowsza - z długiem wynoszącym 640 tys. zł, drugą i trzecią pozycję niechlubnego rankingu zajmują 42- i 41-letni ojcowie z Wielkopolski - zadłużeni wobec dzieci na 590 tys. zł i 575 tys.
Kim jest polski dłużnik alimentacyjny? To najczęściej mężczyzna w średnim wieku (45 lat), mieszkaniec województwa śląskiego lub mazowieckiego. Jak wynika z danych zgromadzonych w Rejestrze Dłużników BIG InfoMonitor, mężczyźni stanowią przytłaczającą większość dłużników alimentacyjnych - 94 proc. Na koniec maja wszystkich niepłacących alimentów było prawie 282 tys., a łączna kwota ich zaległości wynosiła blisko 11,4 mld zł. Rekordzista z Mazowsza winien jest swoim dzieciom 640 tys. zł.
Problem niepłacenia alimentów jest bardziej złożony niż powszechnie się uważa. Wydaje się, że to zobowiązanie jest niezwykle naturalne i w sposób oczywisty wynika z bezpośredniej więzi z najbliższymi osobami, które oczekują nie tylko miłości i opieki, ale także troski o utrzymanie. Zobowiązania alimentacyjne mają wyjątkowy charakter, wynikający ze szczególnego kontekstu społeczno-psychologicznego i emocjonalnego leżącego u ich podstaw. Fundamentalny jest problem relacji między dwiema stronami tego konfliktu oraz silne emocje z tym związane - poczucie krzywdy, żal, złość - które utrudniają znalezienie konstruktywnego rozwiązania. Złożoność i dynamika problemu niealimentacji odróżnia ten rodzaj zobowiązania od innych, „ogólnych” długów. Ponieważ alimenty dotyczą najczęściej własnych dzieci, świadome uchylanie się od ich płacenia krzywdzi nie anonimowy bank czy firmę, ale osobę najbliższą. O długach można mówić generalnie w wymiarze honorowym, ale zaległości alimentacyjne to świadome łamanie fundamentalnych zasad moralnych - wyraz skrajnego egoizmu i cynizmu.
Szeroko pojęta kwestia zadłużenia jest najczęściej konsekwencją problemów finansowych zobowiązanego. Tymczasem, w przypadku długów alimentacyjnych to emocje towarzyszące rozpadowi związku powodują, że zobowiązany, choć go w rzeczywistości na to stać, na złość drugiej stronie, z przekory nie reguluje swoich zaległości.
Zobowiązania finansowe mają charakter zobowiązania cywilno-prawnego i ze swej natury nie rodzą automatycznie skutków karnych. Zaś za uchylanie się od płacenia alimentów można nawet trafić do więzienia. Bezwzględną karę pozbawienia wolności na koniec 2019 r. z tego powodu odbywało 5075 osób, a w systemie dozoru elektronicznego kolejnych 864. To pokazuje jakościowo różne podejście i traktowanie obu zobowiązań, z wyraźnym priorytetem alimentów. Znajduje to też odzwierciedlenie w postępowaniu komorniczym, podczas którego pierwszeństwo egzekucji mają świadczenia alimentacyjne.
Co zrobić, gdy alimenty nie są płacone w całości lub wcale?
W sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny nie wywiązuje się ze swoich obowiązków, osoba uprawniona może skorzystać z kilku instrumentów prawnych. Kluczowym elementem niezbędnym do rozpoczęcia egzekucji świadczeń alimentacyjnych jest posiadanie przez wierzyciela tytułu egzekucyjnego, którym jest m.in. prawomocne orzeczenie sądu lub ugoda alimentacyjna. W przypadku braku regulowania alimentów przez dłużnika alimentacyjnego określonych w tytule egzekucyjnym, należy wystąpić do komornika o wszczęcie egzekucji.
Bezskuteczność egzekucji, zgodnie z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oznacza sytuację, w której w ciągu ostatnich dwóch miesięcy nie udało się wyegzekwować pełnej kwoty należnych alimentów, zarówno zaległych, jak i bieżących. W takiej sytuacji, osoba uprawniona może ubiegać się o świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego.
Jeśli egzekucja komornicza okaże się bezskuteczna, osoba uprawniona może złożyć zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa wraz z wnioskiem o ściganie sprawcy przestępstwa niealimentacji. Postępowanie karne wszczynane jest na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego.
Instrumenty prawne dla osób nieotrzymujących alimentów:
- Wystąpienie z wnioskiem do komornika o wszczęcie egzekucji.
- Złożenie do sądu pozwu o alimenty przeciwko innym członkom rodziny (np. dziadkom, rodzeństwu), jeżeli zasądzone alimenty od rodzica są niemożliwe do wyegzekwowania.
- Skorzystanie z pomocy Funduszu Alimentacyjnego, który przysługuje, jeśli miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 1209 zł.
- Wpisanie dłużnika do Krajowego Rejestru Zadłużonych, szczególnie jeżeli prowadzi on działalność gospodarczą.
- Rozważenie złożenia skargi pauliańskiej do sądu w przypadku podejrzenia celowego ukrywania majątku przez dłużnika.
Art. 209 Kodeksu karnego określa zachowanie sprawcy, który uchyla się od obowiązku alimentacyjnego. Przestępstwo niealimentacji jest zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności do roku. W przypadku narażenia osoby uprawnionej na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, kara może wynieść do 2 lat pozbawienia wolności.
Alimenty i tabela alimentacyjna 2025 – Jak obliczyć wysokość alimentów? [KRO + przykłady]
Ważne jest, aby pamiętać, że w przypadku trudności z wyegzekwowaniem alimentów, warto skorzystać z pomocy profesjonalnego prawnika, który pomoże wybrać najskuteczniejszy instrument prawny.
Inne osoby niż dłużnik alimentacyjny, które mogą być zobowiązane do płacenia alimentów
Za tradycyjne długi odpowiedzialność ponosi w zasadzie wyłącznie dłużnik. W przypadku alimentów do realizacji zobowiązania na zasadzie solidarności mogą być wezwane inne osoby - np. rodzice takiego dłużnika. Zgodnie z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli uzyskanie alimentów od zobowiązanego rodzica jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, można żądać alimentów od pozostałych członków rodziny, takich jak dziadkowie czy rodzeństwo.
Działania wobec dłużników alimentacyjnych przewidziane w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podejmuje organ właściwy dłużnika, tj. wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Realizacja ww. ustawy może być także przekazana do jednostki organizacyjnej gminy. Działania wobec dłużników alimentacyjnych podejmowane są na wniosek organu właściwego wierzyciela, tj. organu, który wypłaca świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego.
W przypadku bezskuteczności egzekucji, osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego od rodzica lub jej przedstawiciel ustawowy może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji. Organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny, a w przypadku braku zatrudnienia zobowiązuje dłużnika do zarejestrowania się jako bezrobotny lub poszukujący pracy.
Jeśli dłużnik alimentacyjny odmówi zarejestrowania się w urzędzie pracy lub podjęcia prac społecznie użytecznych, organ właściwy dłużnika może wszcząć postępowanie dotyczące uznania go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a następnie złożyć wniosek o ściganie za przestępstwo niealimentacji.
Dodatkową sankcją dla osób uchylających się od realizacji obowiązku alimentacyjnego jest zatrzymanie prawa jazdy, po stwierdzeniu, że dłużnik alimentacyjny ma uprawnienie do kierowania pojazdami.
Obowiązek alimentacyjny to instytucja prawna mająca na celu zapewnienie środków utrzymania członkom rodziny, którzy nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Najczęściej dotyczy on rodziców zobowiązanych do utrzymywania swoich dzieci (np. po rozwodzie). Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są zobowiązani do zapewnienia środków utrzymania dziecku, które nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, chyba że dochody z jego majątku pokrywają koszty związane z jego utrzymaniem i wychowaniem. Obowiązek ten powstaje już w momencie narodzin dziecka i trwa do czasu, aż osiągnie ono samodzielność. Warto jednak pamiętać, iż istnieją także inne rodzaje obowiązku alimentacyjnego.
Alimenty mają na celu zapewnienie osobie uprawnionej środków na codzienne utrzymanie, obejmujących m.in. wyżywienie, odzież, obuwie, koszty mieszkania, wypoczynku, leczenia. W razie potrzeby obejmują również kwestie związane z rozwojem fizycznym oraz intelektualnym. Obowiązkiem dłużnika alimentacyjnego jest regularne i pełne opłacanie alimentów. Niestety, zdarzają się sytuacje, w których z różnych przyczyn zaprzestaje on wywiązywania się z tego zobowiązania. Może to prowadzić do poważnych trudności finansowych osoby uprawnionej.
| Liczba dłużników | Łączna kwota zaległości | Średni dług na osobę | Odsetek mężczyzn wśród dłużników |
|---|---|---|---|
| 282 000 | 11,4 mld zł | 40 000 zł | 94% |
Dłużnikiem alimentacyjnym zgodnie z definicją zawartą w Ustawie z 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest osoba zobowiązana do ich płacenia na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna.
tags: #inne #osoby #niz #dluznik #alimentacyjny