Komornik a zajęcie psa: Podstawy prawne i praktyka
Choć prawo polskie traktuje zwierzęta jako istoty czujące, zdolne do odczuwania cierpienia, w pewnych sytuacjach mogą one stać się przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że komornik sądowy ma prawo zająć zwierzę domowe, w tym psa czy kota, jeśli uzna je za majątek dłużnika o wartości rynkowej. Najczęściej dotyczy to rasowych psów i kotów, które mogłyby zostać sprzedane na licytacji.
W Polsce działa 1858 komorników, w asyście 1571 asesorów i 222 aplikantów. W 2019 roku toczono około 4 milionów spraw. Zazwyczaj egzekucje prowadzone są w pełnej zgodzie z prawem, choć może się zdarzyć, że zajęciu ulegają przedmioty lub świadczenia, które nie powinny mu podlegać.
Przepisy dotyczące egzekucji z ruchomości mogą być stosowane do egzekucji ze zwierząt, o ile nie jest to sprzeczne z przepisami dotyczącymi ochrony zwierząt. Oznacza to, że komornik ma prawo zająć zwierzęta domowe, w tym psa lub kota. Nie jest to wyłącznie teoria, o czym przekonało się Biuro Obrony Zwierząt APA. W lipcu 2021 roku zwierzęta znajdujące się pod opieką organizacji miały stać się przedmiotem egzekucji wierzycielskiej.
Zwierzęta, w przeciwieństwie do innych przedmiotów majątkowych, wymagają opieki i utrzymania. Komornik musi zapewnić im odpowiednie warunki bytowe, co nie jest proste ani tanie. W przypadku zwierząt rasowych i hodowlanych teoretycznie istnieje możliwość przeprowadzenia licytacji, ale w praktyce ma to miejsce niezwykle rzadko.
Zgodnie z Ustawą o ochronie praw zwierząt, zwierzę nie jest rzeczą, lecz istotą czującą, zdolną do odczuwania cierpienia. Jednocześnie w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy ruchomych. W praktyce przepisy dotyczące egzekucji z ruchomości mogą być także stosowane do egzekucji ze zwierząt - o ile nie jest to sprzeczne z przepisami dotyczącymi ochrony zwierząt.
Przykładowo, w styczniu 2026 roku komornik Kamila Glazik z Niemcza pod Bydgoszczą zapowiedziała licytację psa rasy terier walijski i kota rasy ragdoll. Oba zwierzęta zostały wycenione na 1100 zł każde, a licytacja miała się rozpocząć od 825 złotych.
Podstawy prawne zajęcia zwierząt przez komornika
Obowiązujące przepisy prawa w zakresie postępowania egzekucyjnego dopuszczają egzekucję również ze zwierząt domowych, w tym psów i kotów. Należy pamiętać, że komornik działa na wniosek wierzyciela i jeżeli ten złoży wniosek o egzekucję z Pana psa, to komornik będzie musiał wszcząć w tym zakresie postępowanie.
Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego (Kpc), egzekucji podlegają w szczególności ruchomości. Przepisy dotyczące egzekucji z ruchomości stosuje się odpowiednio do egzekucji ze zwierząt, jeżeli nie jest to sprzeczne z przepisami o ochronie zwierząt.
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt stanowi, że zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Jednak w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy. Konsekwencją jest to, że w obrocie cywilnoprawnym zwierzęta podlegają co do zasady regulacji takiej jak rzeczy (mogą być przedmiotem praw majątkowych).
Ustawa o ochronie zwierząt nie wyłącza możliwości egzekucji ze zwierząt, zatem należy się odnieść do regulacji kodeksu postępowania cywilnego w zakresie egzekucji z ruchomości. Przepisy KPC wprowadzają wyłączenia przedmiotowe spod egzekucji, w tym dotyczące zwierząt, ale nie znajdą one zastosowania w opisanym przypadku, gdyż odnoszą się do szczególnej sytuacji, konieczności zapewnienia dłużnikowi podstaw egzystencji.
Zgodnie z art. 829 k.p.c. egzekucji nie podlega „jedna krowa lub dwie kozy albo trzy owce potrzebne do wyżywienia dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny wraz z zapasem paszy i ściółki do najbliższych zbiorów”. Zwierzęta domowe, w tym psy i koty, nie są wyłączone spod egzekucji w świetle przepisów KPC.
Projekt zmian w prawie
W 2023 roku Konfederacja wniosła do Sejmu projekt zmiany przepisów, który ma na celu całkowite wyłączenie wszelkich zwierząt - zarówno domowych, jak i gospodarskich - spod egzekucji komorniczych. Argumentowano, że zwierzęta to nie rzeczy, a obecne przepisy są archaiczne. Projekt ten spotkał się z ogólnym poparciem parlamentarzystów.
Jednakże, przepisy te dotąd nie weszły w życie. Jak potwierdza Przemysław Małecki, rzecznik Krajowej Rady Komorniczej, obowiązuje dotychczasowe status quo, czyli wyłączenie spod zajęcia komorniczego w Polsce zwierząt hodowlanych.
Co może zająć komornik, a co nie?
Większość rzeczy może podlegać zajęciu przez komornika, w tym telewizor, dom, samochód, pieniądze czy komputer. Bezpieczne są natomiast m.in. rzeczy niezbędne do użytku domowego (np. pralka, łóżko, piekarnik), pościel i bielizna, lekarstwa, krzyże i różańce, podręczniki szkolne, zapasy żywności, narzędzia niezbędne do pracy zarobkowej oraz część wynagrodzenia za pracę (tzw. kwota wolna od zajęcia).
Katalogiem rzeczy niepodlegających zajęciu jest art. 829 Kodeksu postępowania cywilnego. Jest to katalog zamknięty.
Ochrona zwierząt w postępowaniu egzekucyjnym
Komornik, zajmując zwierzę, musi zadbać o jego dobrostan, ponieważ jest to istota żywa. Nie można traktować zwierząt jak zwykłych przedmiotów. Jeśli zwierzę jest w złym stanie zdrowia lub jego przejęcie mogłoby mu zaszkodzić, komornik może zrezygnować z egzekucji.
Zajęcie zwierzęcia wiąże się z obowiązkiem zapewnienia mu odpowiednich warunków bytowych. Komornik może współpracować z weterynarzem, który oceni stan zdrowia pupila. W przypadku konieczności zabezpieczenia zwierzęcia może ono trafić do schroniska lub specjalistycznej placówki, gdzie zostanie mu zapewniona opieka.
Rozłąka ze swoim opiekunem może spowodować u zwierzęcia ogromny stres i cierpienie psychiczne. Dlatego też, jeśli zajęcie zwierzęcia nie przyniosłoby znaczących korzyści materialnych, nie powinno się go traktować tak, jakby zajęcie dotyczyło np. drogiego obrazu.
CIEKAWOSTKI O HODOWLI FRETKI W DOMU
Co zrobić, gdy grozi zajęcie zwierzęcia?
Jeśli istnieje ryzyko zajęcia psa lub kota przez komornika, właściciel powinien podjąć odpowiednie kroki prawne, aby temu zapobiec. Jednym ze sposobów ochrony zwierzęcia przed ewentualnym zajęciem jest formalne przekazanie pupila innej osobie przed rozpoczęciem egzekucji, np. członkowi rodziny. Jeśli zwierzę jest zarejestrowane na kogoś innego, komornik nie ma prawa go zająć.
Dłużnik ma również prawo kwestionować zajęcie zwierzęcia i odwołać się do sądu. Można złożyć skargę na czynności komornika w terminie 7 dni od dokonania czynności. Warto również pamiętać o możliwości zaskarżenia oszacowania wartości zajętego zwierzęcia.
Należy pamiętać, że komornik działa na wniosek wierzyciela. Jeśli wierzyciel złoży wniosek o egzekucję z Pana psa, komornik będzie musiał wszcząć w tym zakresie postępowanie.
Choć nie jest to łatwy ani przyjemny temat, warto zdawać sobie sprawę z możliwości i ograniczeń, jakie daje komornikom polskie prawo. Na szczęście egzekucja ze zwierzęcia jest zjawiskiem rzadkim. Póki więc posiadamy jakiekolwiek inne źródła majątku, my i nasi pupile możemy spać spokojnie.