Upadłość banku a roszczenia wierzycieli – zasady dochodzenia należności
Wiele osób ma konto w banku, jest to niezwykle wygodne i praktyczne rozwiązanie.
Większość zakłada je w celu prawidłowego dysponowania zasobami pieniężnymi.
Jednak mało kto, na co dzień zastanawia się, jakie niebezpieczeństwa są z tym związane.
Upadłość banku jest niestety możliwa i wiąże się ze ściśle określonymi konsekwencjami i procedurami.
W przypadku zamknięcia działalności przez bank klienci najczęściej dochodzą swoich praw w związku z odzyskaniem należności nagromadzonych na lokatach oraz w przypadku zaciągniętych kredytów hipotecznych.
Bank może ogłosić upadłość w dwóch przypadkach.
Pierwszym jest stanowczy brak możliwości zaspokojenia zobowiązań według bilansu sporządzanego na koniec roku sprawozdawczego.
Jeżeli wówczas jego aktywa są niewystarczające, bank ma obowiązek niezwłocznie poinformować o zaistniałej sytuacji Komisję Nadzoru Finansowego (KNF).
Ona kolejno wydaje decyzje w sprawie zawieszenia działalności instytucji banku i ustanowienia odpowiedniego zarządu.
Dodatkowo komisja może również zadecydować o przejęciu niewypłacalnego banku przez inny podmiot.
Upadłość banku może być również związana z przerwaniem wypłat depozytów.
Jeżeli podmiot nie reguluje swoich zobowiązań w zakresie pobrania środków gwarantowanych na rachunkach bankowych, Komisja Nadzoru Finansowego w ciągu pięciu dni roboczych może podjąć stosowną decyzję o zawieszeniu jego działalności.
W przypadku zawieszenia działalności zwykłego banku komercyjnego sytuacja jest nieco łatwiejsza.
W Polsce obowiązuje sporządzony prawnie system gwarantujący wypłaty depozytów.
Instytucją, która zajmuje się przekazywaniem należnych środków pieniężnych, jest Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG).
Zmienia to całkowicie sytuacje pojedynczych podmiotów oraz firm, które zdecydowały się na ulokowanie środków w taki banku.
Bankowy Fundusz Gwarancyjny nie dysponuje takimi sumami, aby w całości spłacić wszystkich klientów upadłego banku.
Kwota gwarantowana wynosi równowartość 100 000 euro, którą BFG pokrywa w całości.
Warto jednak pamiętać, iż kluczowymi kwestiami podczas wypłaty kapitału są zasady, na jakich obliczana jest ta kwota.
Kolejnym istotnym aspektem jest to, że do obliczenia sumy zostają wykorzystane wszystkie środki nagromadzone na każdym z rachunków bankowych.
To oznacza, iż hipotetycznie - w sytuacji, w której ktoś dysponuje kwotą większą niż 100 000 euro na kilku rachunkach bankowych, fundusz nie zagwarantuje odzyskania wszystkich pieniędzy.
Ta sama zasada dotyczy również konta powierniczego.
Upadłość banku wcale nie oznacza przerwania zobowiązania do spłat kredytów oraz pożyczek.
Jedyne umowy, jakie wygasają, to te, które były już sporządzone i podpisane, ale sama pożyczka nie została jeszcze udzielona przez bank.
Jest to dosyć korzystne rozwiązanie dla właśnie takich kredytobiorców.
W innym wypadku osoby są dalej zobowiązane do spłaty rat na ten sam rachunek bankowy widniejący w umowie.
Inaczej będzie w sytuacji, gdy bank zostanie przejęty przez inną instytucję.
Należy mieć na uwadze, iż konsekwencją nieuregulowania spłat kredytowych zaciągniętych w bankrutującej instytucji zakończą się windykacją oraz egzekucją.
Wypłacaniem pieniędzy zgromadzonych na rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych zajmuje się Bankowy Fundusz Gwarancyjny.
BFG zobowiązuje się do przekazania środków w ciągu 20 dni od ogłoszenia upadłości banku.
Wynagrodzenia nie mogą być dalej przekazywane przez pracodawcę na ten sam rachunek.
Należy jak najszybciej przekierować wpłaty na inne konto - utworzone w nowym banku.
ZUS, jak i KRUS jest w stanie wypłacać świadczenia emerytalne oraz renty np. w gotówce za pośrednictwem poczty polskiej.
Bank, który kończy swoją działalność to niezwykle czarny scenariusz.
Wizja utraty zgromadzonych pieniędzy stresuje bardzo wiele osób.
Niektórzy w strachu decydują się nawet na wypłacenie swoich oszczędności z kont bankowych.
Dość niestabilna sytuacja gospodarcza na świecie może skutkować refleksjami na temat tego, czy banki są realnie zagrożone upadłością.
Jednakże warto pamiętać, iż najczęściej wybierane placówki w Polsce to te, które są członkami ogromnych spółek i powinny dość dobrze znieść okres cięższych warunków gospodarczych.
Zgodnie z art. 144 ust. 1 Prawa upadłościowego po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu.
Zasada ta ma wymiar uniwersalny.
Po pierwsze, dotyczy postępowań cywilnych wszczętych przed ogłoszeniem upadłości jak i postępowań nie wszczętych przed ogłoszeniem upadłości.
Po drugie, znajduje zastosowanie bez względu na pozycję procesową upadłego (powód czy pozwany).
Po trzecie „postępowanie sądowe dotyczące masy upadłości” może być sprawą o zapłatę, sprawą o ustalenie, sprawą o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego.
Zgodnie z art. 62 p.u. w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkami określonymi w art. 63-67a p.u.
Pozycja prawna syndyka w postępowaniach dotyczących masy upadłości jest pochodną jego stanowiska prawnego jako zarządcy majątku upadłego.
Kluczowa jest zasada ogólna zawieszenia postępowań sądowych z urzędu wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, a dotyczących masy upadłości.
Zgodnie z art. 174 § 1 pkt 4 i 5 k.p.c. sąd upadłościowy zawiesza postępowanie z urzędu jeżeli postępowanie dotyczy masy upadłości i ogłoszono upadłość lub wszczęto wtórne postępowanie upadłościowe.
W przypadku wytoczenia powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu i o zapłatę nie powinno budzić wątpliwości, że zawieszeniem, o którym mowa w art. 174 § 1 pkt 4 i 5 k.p.c. jest zarówno żądanie procesowe ustalenia jak i żądanie procesowe o zapłatę.
Rozszczepienie tych dwóch żądań procesowych, zgłoszonych przez powoda w jednym postępowaniu, w którym konsekwencją pozytywnego rozstrzygnięcia żądania procesowego o ustalenie jest żądanie procesowe o zapłatę nie byłoby niczym uzasadnione.
Z kolei przeciwko takiemu rozwiązaniu przemawiają względy systemowe i względy ekonomiki procesowej.
Zawieszenie postępowania sądowego dotyczącego masy upadłości, w przypadku ogłoszenia upadłości strony postępowania sądowego, ma miejsce na mocy postanowienia sądu cywilnego prowadzącego sprawę.
Zawieszenie nie następuje z mocy samego prawa.
Zgodnie jednak z art. 174 § 2 zd. 1 k.p.c. zawieszenie ma skutek od chwili zdarzeń, które je spowodowały, czyli w tym wypadku od godziny 0:00 dnia ogłoszenia upadłości.
Zgodnie z art. 174 § 2 zd. 2 k.p.c. zawieszając postępowanie, sąd cywilny z urzędu uchyla orzeczenia wydane po nastąpieniu tych zdarzeń, chyba że nastąpiły one po zamknięciu rozprawy.
W tych sprawach sądowych, które mogą się toczyć pomimo ogłoszenia upadłości jednej ze stron (na przykład gdy upadły jest powodem), zgodnie z art. 174 § 3 k.p.c. sąd prowadzący sprawę wezwie syndyka (zarządcę przymusowego, zarządcę tymczasowego albo zarządcę) do udziału w sprawie.
Argument a contrario stanowi, że nie wzywa się do udziału w postępowaniu w takich sytuacjach, w których kompetencję do rozpoznania sprawy przekazano do postępowania upadłościowego.
Postępowanie sądowe wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, dotyczące masy upadłości, zawieszone z urzędu z mocą wsteczną od dnia ogłoszenia upadłości, może mieć bardzo różny los prawny.
Zgodnie z art. 236 p.u. wierzyciel osobisty upadłego, który chce uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, jeżeli niezbędne jest ustalenie jego wierzytelności, powinien w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości zgłosić syndykowi swoją wierzytelność za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe.
Zarówno zgłoszenie wierzytelności tytułu kredytu frankowego jak również potrącenie wierzytelności jest inicjatywą zainteresowanego wierzyciela - kredytobiorcy.
Syndyk masy upadłości wobec takiego ustalenia inicjatywy w postępowaniu nie ma formalnego obowiązku samokwestionowania poprawności umów kredytowych zawartych przez upadły bank.
Tryb zgłoszenia wierzytelności zastępuje tryb dochodzenia wierzytelności według zasad ogólnych, to jest w procesie cywilnym o zapłatę albo o ustalenie jeżeli powód ma w tym interes prawny (zob. art. 145 ust. 1 p.u.).
Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym jest formą jej dochodzenia w postępowaniu sądowym.
Wierzyciel, który przed ogłoszeniem upadłości dłużnika nie wszczął procesu owierzytelność podlegającą umieszczeniu na liście wierzytelności, po ogłoszeniu upadłości nie może już wytoczyć o nią powództwa, chyba że chodzi o wierzytelność traktowaną jako zobowiązanie masy.
Argument lege non distinguente stanowi, że wyłączenie innych trybów ustalania wierzytelności oznacza niedopuszczalność zarówno roszczenia procesowego o zapłatę jak i roszczenia procesowego o ustalenie.
Niezgłoszenie wierzytelności w trakcie postępowania upadłościowego nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania, pozbawia jedynie wierzyciela możliwości zaspokojenia się z masy upadłości.
Co do zasady, wierzyciel którego wierzytelność nie została zgłoszona nie uczestniczy w planie podziału.
Kluczowe znaczenie ma zasada podjęcia postępowania sądowego przeciwko syndykowi tylko po wyczerpaniu trybu upadłościowego.
Zasada ta dotyczy tylko postępowań odnoszących się do masy upadłości, a wszczętych jeszcze przed ogłoszeniem upadłości.
Wskazuje na to wyraźnie hipoteza normy prawnej art. 145 ust. 1 p.u.
Zgodnie z art. 145 ust. 1 p.u. postępowanie sądowe w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności.
Wskazany przepis nie wprowadza żadnego dodatkowego warunku, tzn. postępowanie o wierzytelność nie uznaną w postępowaniu upadłościowym może być kontynuowane jeszcze w czasie trwania postępowania upadłościowego.
Konsekwentnie dotyczy to zarówno roszczenia procesowego o zapłatę i roszczenia procesowego o ustalenie.
Wyczerpanie trybu upadłościowego w dochodzeniu wierzytelności nie oznacza wyłącznie samego złożenia w odpowiedni sposób zgłoszenia wierzytelności.
Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 12 marca 2021 r. II CZ 6/21 wskazuje, że „przez >wyczerpanie trybu określonego ustawą< w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć wykorzystanie przez wierzyciela środków przewidzianych w przepisach art. 256 ust. 1 i art. 259 ust. 2 PrUpad, a w konsekwencji o wyczerpaniu takim można mówić - w przypadku odmowy uznania wierzytelności przez syndyka - tylko w razie złożenia przez wierzyciela do sędziego-komisarza sprzeciwu co do tej odmowy, a następnie wniesienia zażalenia od negatywnego postanowienia w przedmiocie sprzeciwu i rozpoznania oraz oddalenia tego zażalenia przez sąd upadłościowy. Samo dokonanie zgłoszenia wierzytelności i poprzestanie na uprawomocnieniu się odmownej decyzji syndyka nie jest z tego punktu widzenia wystarczające”.
Zgodnie z art. 263 p.u. odmowa uznania wierzytelności nie stanowi przeszkody do jej dochodzenia we właściwym trybie.
Dotyczy to roszczenia procesowego o zapłatę i roszczenia procesowego o ustalenie.
Z uwzględnieniem art. 145 ust. 1 p.u. dochodzenie wierzytelności, której odmówiono uznania, jest możliwe dopiero po umorzeniu lub zakończeniu postępowania upadłościowego.
Możliwość prowadzenia sprawy cywilnej w toku postępowania upadłościowego, przed jego zakończeniem lub umorzeniem istnieje tylko wtedy, gdy spełniono wszystkie następujące wymogi: a) sprawa cywilna była wszczęta jeszcze przed ogłoszeniem upadłości; b) zostało dokonane zgłoszenie wierzytelności; c) wyczerpano tryb sprzeciwu i zażalenia.
Zgodnie z art. 158 ustawy jeżeli bank nie reguluje swoich zobowiązań w zakresie wypłaty tzw. Komisja Nadzoru Finansowego podejmuje wówczas decyzję o zawieszeniu działalności banku i ustanowieniu zarządu komisarycznego.
o przejęciu tego banku przez inny bank (za zgodą banku przejmującego).
Zgodnie z art. 426 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. 1. Kwoty zdeponowane na rachunkach objęte są z mocy prawa postępowaniem upadłościowym.
Warto w tym miejscu zauważyć, iż rozwiązanie umowy rachunku bankowego wskutek ogłoszenia upadłości banku nie powoduje, że deponenci zostają z tą chwilą całkowicie pozbawieni dostępu do swoich środków pieniężnych.
Z dniem spełnienia warunku gwarancji nabywają oni bowiem w stosunku do Bankowego Funduszu Gwarancyjnego uprawnienie do świadczenia pieniężnego - ustawodawca przewidział system ochrony depozytów na rachunkach bankowych w ustawie z dnia 10 czerwca 2016 r.
Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy środki m.in. zgromadzone na rachunkach bankowych i lokatach są objęte ochroną gwarancyjną do wysokości równowartości w złotych 100.000,00 euro, co do zasady, od dnia ich wniesienia na rachunek.
Rachunki wspólne również objęte są gwarancją.
W przypadku rachunku wspólnego kwota gwarantowana wyliczana jest odrębnie dla każdego ze współposiadaczy rachunku.
Zgodnie z art. 27 ustawy „deponent jest uprawniony do dochodzenia od podmiotu objętego systemem gwarantowania roszczeń ponad kwotę określoną w art. 24 ust. 1 lub 3.”, czyli ponad kwotę 100.000,00 euro.
Środki pieniężne, których wielkość przekracza gwarancję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (100.000,00 euro), stanowią wierzytelność deponenta - właściciela rachunku bankowego do banku.
Po ogłoszeniu upadłości banku deponent ma prawo dochodzić swoich roszczeń na ogólnych zasadach Prawa upadłościowego.
Należy również wskazać, że w przypadku sprzedaży całości przedsiębiorstwa bankowego przez syndyka, zgodnie z art. 438 ust. 2.
Z powyższego wynika, że wygasają tylko takie umowy, które już zostały podpisane, ale pożyczka/kredyt nie zostały jeszcze przez bank faktycznie udzielone - pieniądze nie zostały wypłacone.
Jeżeli zaś wypłacono tylko część pieniędzy, pożyczkobiorca/kredytobiorca nie otrzyma części jeszcze niewypłaconej.
„(…) umowa wiąże strony w zakresie kwot przekazanych przez bank, a ponad tę kwotę ulega rozwiązaniu. Tym samym bank nie ma obowiązku dokonywania dalszych wypłat na rzecz kredytobiorcy (pożyczkobiorcy).
Jeżeli natomiast kredytobiorca poniósł szkodę w związku z częściowym rozwiązaniem umowy (co powoduje de facto ograniczenie pierwotnie przyznanych przez mu bank kwot), może pojawić się kwestia roszczeń odszkodowawczych, których jednak może on dochodzić wyłącznie w toku postępowania upadłościowego.”
(Witosz Aleksander Jerzy (red.), Prawo upadłościowe. W zakresie już otrzymanych kredytów i pożyczek, funkcjonują one na dotychczasowych zasadach.)
Upadek banku – Co dzieje się z pieniędzmi klientów? | Lekcja bankowości
Portfel kredytowy - syndyk może sprzedać wierzytelności przysługujące upadłemu bankowi z tytułu umów kredytu w całości lub w części - w takiej sytuacji spłata kredytu odbywa się na podstawie dotychczasowej umowy, jednak poszczególne raty przekazywane są nie na konto upadłego banku, a nabywcy portfela kredytowego.
Upadłość banku nie zwalnia w żaden sposób kredytobiorcy z obowiązku spłaty swojego zobowiązania.
Z dniem ogłoszenia upadłości ulegają rozwiązaniu umowy poręczenia, gwarancji bankowych i akredytyw, jeżeli do dnia ogłoszenia upadłości bank nie otrzymał prowizji z tytułu tych czynności.
W przypadku upadłości konsumenckiej kluczowe znaczenie ma świadomość etapów postępowania umożliwiających skuteczne zabezpieczenie interesów banku w toku postępowania upadłościowego.
Kluczowym zagadnieniem pozostaje, jak bank może skutecznie chronić swoją wierzytelność.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na działania prewencyjne, które w praktyce umożliwiają uniknięcie wielu niekorzystnych sytuacji.
Banki mogą ograniczać ryzyko utraty środków m.in. poprzez rzetelną ocenę zdolności kredytowej.
Dokładna analiza sytuacji finansowej potencjalnego kredytobiorcy przed udzieleniem kredytu chroni interesy banku, minimalizując ryzyko, że klient nie spłaci kredytu.
W przypadku ogłoszenia upadłości przez konsumenta, kluczowe znaczenie ma podjęcie przez bank niezbędnych działań prawnych.
Dla ochrony wierzytelności istotne jest terminowe jej zgłoszenie.
W sytuacji, gdy wierzytelność jest zabezpieczona przykładowo hipoteką, instytucja finansowa może domagać się zaspokojenia z tej masy majątkowej.
W przypadku zakwestionowania wierzytelności, możliwe jest dochodzenie roszczeń na drodze postępowania sądowego.
Upadłość konsumencka stanowi istotne wyzwanie, jednak wdrożenie optymalnych strategii postępowania umożliwia skuteczną ochronę interesów instytucji finansowych.
Kluczowe znaczenie w tym zakresie mają działania prewencyjne oraz ścisłe stosowanie się do dopuszczalnych prawnie środków ochrony wierzytelności.
Wierzytelność - definicje i rodzaje
W obrocie gospodarczym pojęcie „wierzytelność” jest najczęściej używane w kontekście wierzytelności pieniężnych.
Często bywa stosowane zamiennie z terminami „dług” lub „zobowiązanie”.
Aby jednak poprawnie interpretować instytucje prawne wykorzystywane w procesie windykacji, warto najpierw poświęcić chwilę na dokładne zrozumienie natury stosunków zobowiązaniowych, z których wierzytelności wynikają.
Źródłem prawa zobowiązań mogą być również inne ustawy, np. ustawa o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, Prawo wekslowe, umowy międzynarodowe.
Warto wspomnieć w tym miejscu także o roli prawa europejskiego, które harmonizuje zasady obrotu gospodarczego na poziomie międzynarodowym, szczególnie w relacjach transgranicznych.
W obrocie gospodarczym stosunki gospodarcze pomiędzy przedsiębiorcami regulują przede wszystkim zawarte między nimi umowy, które są konstruowane i stosowane w zgodzie z obowiązującymi źródłami prawa zobowiązań i innymi przepisami prawa.
Według treści definicji opracowanej przez wybitnego polskiego cywilistę prof. Czachórskiego zobowiązanie jest częścią prawa cywilnego, która reguluje społeczne formy wymiany dóbr i usług.
W zobowiązaniu, jako rodzaju stosunku prawnego, można wyróżnić zasadniczo trzy elementy: podmiot, przedmiot, treść stosunku prawnego.
Podmiotem uprawnionym w zobowiązaniu jest wierzyciel, a podmiotem zobowiązanym jest dłużnik.
Przedmiotem zobowiązania jest określonego rodzaju zachowanie się dłużnika, którego może domagać się wierzyciel.
Przedmiotem świadczenia pieniężnego jest świadczenie określonej sumy pieniężnej.
Treść zobowiązania stanowią uprawnienia wierzyciela i odpowiadające im obowiązki dłużnika.
Obowiązki dłużnika mogą polegać na działaniu bądź zaniechaniu.
tags: #konto #wierzyciele #banku