Organ podatkowy jako wierzyciel: szczegółowy przewodnik
Fiskus pełni rolę wierzyciela nie tylko w stosunku do podatników, którzy nie regulują swoich zobowiązań podatkowych w terminie. Wszelkie należności podatkowe, jeśli nie są właściwie uregulowane, podlegają procedurze egzekucji administracyjnej. Naczelnik urzędu skarbowego jest jednym z organów egzekucyjnych, posiadającym uprawnienia do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. Jest on również upoważniony do zabezpieczania takich należności oraz do realizacji wniosków innych państw o pomoc w ściąganiu należności. W sprawach celnych rolę organu egzekucyjnego pełni dyrektor izby celnej. Działania egzekucyjne prowadzone przez administrację skarbową obejmują nie tylko ściąganie podatków od dłużników, ale również egzekucję innych należności, takich jak mandaty drogowe.
Egzekucja prowadzona przez administrację skarbową nie rozpoczyna się natychmiast po upływie terminu płatności zobowiązania. Zanim postępowanie egzekucyjne zostanie wszczęte, wierzyciel musi przesłać zobowiązanemu pisemne upomnienie. Dokument ten powinien zawierać wezwanie do wykonania obowiązku pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Dopiero po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia upomnienia można wszcząć postępowanie egzekucyjne.
Koszty związane z wysłaniem upomnienia obciążają zobowiązanego i są pobierane na rzecz wierzyciela. Obowiązek uiszczenia tych kosztów powstaje z chwilą doręczenia upomnienia.
Wierzyciel i dłużnik w postępowaniu egzekucyjnym
Organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. W przypadku należności podatkowych, zarówno organem egzekucyjnym, jak i wierzycielem jest sam organ podatkowy. W takiej sytuacji tytułem wykonawczym może być sama deklaracja podatkowa. Natomiast przy egzekucji na przykład mandatu drogowego, organem egzekucyjnym jest organ podatkowy, a wierzycielem Policja.
Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeśli doręczenie to nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
W sytuacji, gdy egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego podatnika i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków.
Wszczęcie egzekucji i związane z tym formalności
Wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej może zawierać wskazanie przez wierzyciela preferowanego środka egzekucyjnego. Jest to szczególnie istotne, gdy wniosek dotyczy egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym.
Za czynności podejmowane przez fiskusa w ramach egzekucji, dłużnik ponosi dodatkowe koszty. Przepisy przewidują opłaty za poszczególne czynności egzekucyjne. Przykładowo, organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnych pobiera:
- za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego - 5% kwoty pobranej należności, nie mniej niż 2,50 zł;
- za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego - 4% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej niż 1,40 zł;
- za zajęcie wynagrodzenia za pracę - 4% egzekwowanej należności, nie mniej niż 2,50 zł.
Czynności egzekutora
Urzędnicy przeprowadzający egzekucję u podatnika dysponują szeregiem uprawnień. W sytuacji, gdy cel egzekucji należności pieniężnej lub wydania rzeczy tego wymaga, organ egzekucyjny może zarządzić otwarcie środków transportu zobowiązanego, jego lokali i innych pomieszczeń, a także schowków w nich znajdujących się. Kolejnym przykładem czynności egzekutora jest możliwość przeszukania odzieży na osobie zobowiązanego oraz jego teczek, waliz i podobnych przedmiotów, które zobowiązany ma przy sobie, jeśli egzekucja dotyczy należności pieniężnej lub wydania rzeczy.
Należy jednak pamiętać, że przeszukanie odzieży na osobie zobowiązanego oraz jego bagażu poza jego mieszkaniem, przedsiębiorstwem, zakładem lub gospodarstwem może nastąpić wyłącznie na podstawie pisemnego polecenia organu egzekucyjnego. Egzekutor jest zobowiązany okazać to polecenie zobowiązanemu przed przystąpieniem do czynności.
Na wniosek zobowiązanego, a także gdy egzekutor uzna to za konieczne, do obecności przy czynnościach egzekucyjnych może zostać przywołany świadek. Z zastrzeżeniem przepisów ustawy, egzekutor sporządza protokół z przeprowadzonych czynności egzekucyjnych.
Skarga na czynności egzekucyjne
Zobowiązanemu przysługuje prawo do złożenia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, a także na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skarga na przewlekłość postępowania przysługuje również wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku, oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku.
Skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz na przewlekłość postępowania egzekucyjnego wnosi się za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Termin na wniesienie skargi wynosi 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Organ egzekucyjny może oddalić skargę lub uwzględnić ją w całości lub w części. Na postanowienie organu pierwszej instancji przysługuje zażalenie. Wniesienie skargi na czynność egzekucyjną nie wstrzymuje dalszej realizacji środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano zaskarżonej czynności.
Odszkodowanie od fiskusa
Jeśli podatnik, wobec którego prowadzono egzekucję, uważa, że poniósł szkodę, może dochodzić odszkodowania od organu podatkowego na drodze cywilnej. Osoba, która rości sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z których przeprowadzono egzekucję poprzez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego, może dochodzić od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego dotyczących odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę.
Zobowiązany może dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela, a w przypadku, gdy wierzycielem jest obce państwo - od organu wykonującego, na podstawie przepisów kodeksu cywilnego, za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego.
Należy jednak pamiętać, że krzywdy może doznać również wierzyciel. Dłużnik zajętej wierzytelności, który nie wykonał lub nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki związane z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego wierzytelności lub prawa majątkowego, odpowiada za wyrządzone przez to wierzycielowi szkody na podstawie przepisów kodeksu cywilnego.
Egzekucja z wynagrodzenia za pracę
Egzekucja z wynagrodzenia za pracę jest jedną z form odzyskiwania należności podatkowych. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji. Celem jest pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi.
Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu do pełnego pokrycia należności. Zajęcie wynagrodzenia za pracę jest skuteczne z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmian w stosunku pracy lub zlecenia, nawiązania nowego stosunku pracy lub zlecenia z tym samym pracodawcą, a także w przypadku przejęcia pracodawcy przez inną firmę. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia do pracodawcy, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wynagrodzenia.
Zastosowanie środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym nie wyklucza możliwości wymierzenia kary w postępowaniu karnym, w sprawach o wykroczenia lub w postępowaniu dyscyplinarnym za niewykonanie obowiązku.
Egzekucja z wynagrodzenia za pracę - art. 880 - art. 888 k.p.c. [kodeks postępowania cywilnego].
Wysokość długu i zaokrąglanie należności
W tytule wykonawczym do przeprowadzenia egzekucji wykazuje się należności pieniężne po zaokrągleniu do pełnych dziesiątek groszy. Takie same zasady stosuje się do odsetek z tytułu niezapłacenia w terminie należności pieniężnej oraz do kosztów egzekucyjnych.
Ochrona dóbr osobistych i minimum egzystencji
Aby zapewnić zobowiązanemu i członkom jego rodziny minimum egzystencji, pewne przedmioty i świadczenia są wyłączone z egzekucji administracyjnej. Należą do nich między innymi przedmioty codziennego użytku, pościel, bielizna i ubranie niezbędne dla zobowiązanego i osób na jego utrzymaniu. Wyłączeniu podlegają również ubrania niezbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu.
Przedmiotami niezbędnymi nie są natomiast meble stylowe, sprzęt RTV (z pewnymi wyjątkami), urządzenia do nagrywania lub odtwarzania obrazu lub dźwięku, komputery i urządzenia peryferyjne (chyba że są niezbędne do pracy zarobkowej), futra, dywany, porcelana, szkło ozdobne, kryształy, sztućce z metali szlachetnych, a także dzieła sztuki. W przypadku rolników, egzekucji nie podlegają również świadczenia alimentacyjne, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenia wychowawcze, jednorazowe świadczenie „Za życiem”, rodzinny kapitał opiekuńczy, dofinansowanie do żłobka, dodatek osłonowy, dodatek węglowy, dodatek dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, dodatek elektryczny, refundacja podatku VAT, świadczenie wspierające oraz zapomogi udzielone na podstawie ustawy.
Tajemnica skarbowa a dostęp do informacji
Organy podatkowe są zobowiązane do przestrzegania tajemnicy skarbowej w zakresie zgromadzonych i posiadanych informacji dotyczących podatników. Dotyczy to również danych uzyskanych od banków i innych instytucji kredytowych.
Zgodnie z przepisami, banki są zobowiązane do zachowania tajemnicy bankowej, która obejmuje wszystkie informacje dotyczące czynności bankowych. Jednakże, przepisy te nie mają zastosowania w przypadku żądania organów podatkowych. Naczelnik urzędu skarbowego lub dyrektor izby administracji skarbowej, w zależności od etapu postępowania, może wystąpić do banku z pisemnym żądaniem przekazania informacji dotyczących strony postępowania, w tym posiadanych rachunków bankowych, obrotów i stanów tych rachunków.
Szef Krajowej Administracji Skarbowej, naczelnik urzędu celno-skarbowego lub naczelnik urzędu skarbowego również mogą uzyskać dostęp do informacji bankowych w związku z prowadzonym postępowaniem przygotowawczym lub czynnościami wyjaśniającymi w sprawach o przestępstwa lub wykroczenia skarbowe.
Informacje objęte tajemnicą skarbową, uzyskane przez jeden organ podatkowy, mogą zostać przekazane innemu organowi podatkowemu, ale wyłącznie na potrzeby prowadzonego postępowania lub kontroli. Dostęp do tych informacji ma tylko pracownik lub funkcjonariusz prowadzący dane postępowanie. Przekazanie takich informacji powinno odbywać się w sposób przewidziany dla dokumentów zawierających informacje niejawne, z odpowiednim oznaczeniem klauzulą „Tajemnica skarbowa”.
tags: #organ #podatkowy #jako #wierzyciel