Zwrot pożyczki: kiedy pożyczkodawca może żądać zwrotu środków?
Umowa pożyczki jest jednym z podstawowych stosunków prawnych, regulowanym przez Kodeks cywilny. Kluczowym elementem tej umowy jest obowiązek zwrotu pożyczonego przedmiotu. Zrozumienie zasad dotyczących terminu zwrotu pożyczki, a także możliwości jej wypowiedzenia, jest kluczowe dla obu stron transakcji.
Czym jest umowa pożyczki?
Zgodnie z art. 720 Kodeksu cywilnego, przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Przedmiotem umowy pożyczki nie może być zatem rzecz oznaczona co do tożsamości - na przykład konkretny rower czy samochód oznaczony konkretnym numerem VIN. Umowa pożyczki może dotyczyć bowiem rzeczy oznaczonych co do gatunku, czyli nieokreślonych w sposób, który umożliwia ich identyfikację od rzeczy tego samego rodzaju. Gdy przedmiotem pożyczki jest ryza papieru, zwrot nie polega na oddaniu tej konkretnej ryzy, a ryzy tej samej jakości, choć będzie to inne opakowanie. Podobnie jest z pieniędzmi - nie zostaną bowiem zwrócone te banknoty, które zostały pożyczone, a inne, ale zwrot dotyczy takiej samej kwoty.
Strony - dający pożyczkę i biorący - powinny precyzyjnie określić kwotę pożyczki, sposób, w jaki zostanie ona przekazana, a także warunki zwrotu.
Forma umowy pożyczki
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, umowa pożyczki, która dotyczy kwoty wyższej niż 1000 zł (lub jeśli wartość rzeczy oznaczonych co do gatunku ją przewyższa), wymaga zachowania formy dokumentowej. Forma dokumentowa to taka, w której składane oświadczenie woli ma postać dokumentu oraz umożliwia ustalenie osoby składającej oświadczenie. Może to być zatem forma pisemna - poprzez sporządzenie umowy przez strony, ze zwieńczeniem jej w postaci własnoręcznych podpisów stron. Jednakże może mieć to również formę elektroniczną - wówczas wystarczające jest złożenie oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzenie go kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Nie każdy jednak ma kwalifikowany podpis elektroniczny, posługują się nim raczej przedsiębiorcy, dlatego w umowach pomiędzy osobami fizycznymi, choćby przy pożyczkach rodzinnych, sąsiedzkich, wśród znajomych, przeważającym wyborem będzie zwykła forma pisemna. Nawet niewielka pożyczka powinna zostać sporządzona w formie pisemnej, dając co do pożyczonej sumy czy wartości pożyczonych rzeczy, pewność zwrotu, a także, czasami, nawet pewność uzyskania kwoty pożyczki. Jeśli ma być ona przelana na konto lub udzielona w późniejszym niż zawarcie umowy terminie, będzie chroniła pożyczkobiorcę. Pożyczkodawca ma zaś na uwadze ochronę związaną ze zwrotem pożyczonej sumy.
Termin zwrotu pożyczki w umowie
Co do zasady w polskim systemie prawa cywilnego obowiązuje swoboda umów, ograniczona jedynie zasadami współżycia społecznego, przepisami ustaw oraz właściwością stosunku prawnego. Stąd też zupełnie dowolnie można w umowie ustalić termin zwrotu pożyczki. Można określić go ratalnie. Przykład 1. Pan Waldemar pożyczył swojej siostrze Aleksandrze 30 000 zł. Ustalono, że siostra będzie zwracała mu tę kwotę ratalnie, od 1 stycznia 2024 roku po 1000 zł miesięcznie, do 3. dnia każdego miesiąca. Ostatnia rata zostanie spłacona po 2,5 roku - 3 lipca 2026 roku. Po tym czasie, gdy pożyczka nie zostanie zwrócona, można wystąpić do sądu o jej zwrot. Ponadto w umowie można zastrzec, że brak wpłaty raty w konkretnym terminie, na przykład po 7 dniach od ustalonego w umowie, sprawi, że pożyczka stanie się wymagalna w całości - wówczas nawet opóźnienie w spłacie pierwszej raty pozwoliłoby panu Waldemarowi na skierowanie do sądu pozwu o zapłatę 30 000 zł. Można również wskazać po prostu końcowy termin zwrotu pożyczki. Przykład 2. Pani Marta pożycza bratu 4000 zł na opłatę za studia w październiku 2023 roku. Brat obiecuje, że w przerwie wakacyjnej wyjedzie do pracy nad morze i wtedy zwróci jej pożyczoną kwotę. Strony ustalają, że zwrot nastąpi do 30 września 2024 roku. W takiej sytuacji brat może wpłacać nawet częściowe sumy tytułem zwrotu - nie musi być to jednorazowy zwrot, a może czynić to na raty, ale musi zdążyć do 30 września 2024 roku - tak, aby wywiązać się z łączącej go umowy.
Możliwe są też takie określenia terminów zwrotów, które będą związane z przyszłymi zdarzeniami, niekoniecznie pewnymi. Wówczas to sądy będą ustalały, czy jest to zgodne z przepisami prawa, naturą stosunku prawnego - na przykład określając, że pożyczkobiorca zwróci pożyczkę w terminie 3 lat od podjęcia przez niego pracy albo osiągania określonych zysków z prowadzonej działalności gospodarczej. Te kwestie mogą bowiem nie nadejść, a czasami być celowym działaniem pożyczkobiorcy - zaniżania dochodów, nieposzukiwania pracy, podejmowania pracy „na czarno”. Każdy pożyczkodawca, w celu zabezpieczenia swoich interesów, powinien w sposób najbardziej precyzyjny określić termin zwrotu pożyczki, korzystając z tych określonych w przykładzie 1. lub 2. powyżej. Celem jest wyeliminowanie jakichkolwiek nieścisłości czy wątpliwości co do ostatecznego terminu zwrotu pożyczki.
Termin zwrotu pożyczki a skutki nieustalenia terminu w umowie
Może się zdarzyć, w roztargnieniu czy jakichkolwiek ustnych ustaleniach, że strony w umowie nie wskażą, do kiedy pożyczka miała zostać zwrócona. Jak w takiej sytuacji to ustalić? Na to pytanie odpowiedź znajduje się w przepisach Kodeksu cywilnego (kc). Zgodnie z art. 723 kc, jeżeli termin zwrotu pożyczki nie jest oznaczony, dłużnik obowiązany jest zwrócić pożyczkę w ciągu 6 tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę. Wymaga to jednak dodatkowego działania ze strony dającego pożyczkę - złożenia pożyczkobiorcy oświadczenia o wypowiedzeniu umowy pożyczki. Takie oświadczenie najlepiej zawrzeć na piśmie, skierować je na adres podany przez biorącego pożyczkę przy zawieraniu umowy. Po tym oświadczeniu biorący pożyczkę ma jeszcze 6 tygodni, licząc od dnia doręczenia mu pisma, na dokonanie jej zwrotu. Dopiero po upływie tego czasu można skierować pozew do sądu o zapłatę.
Przykład 3. Pani Wioletta pożyczyła panu Beniaminowi 20 000 zł 1 sierpnia 2022 roku. Pan Beniamin wskazywał, że potrzebuje środków na zabieg lekarski. Pani Wioletta, która bardzo przejęła się jego losem, podała, że na razie nie potrzebuje zwrotu środków, a jej znajomy powinien o siebie dbać i nie przejmować się pieniędzmi. Biorący pożyczkę przeszedł pomyślnie zabieg i doszedł do siebie, jednak nie zwracał pożyczki. Pani Wioletta podjęła decyzję o remoncie mieszkania i potrzebowała zwrotu pożyczonej sumy. W tym celu 10 października 2023 roku skierowała do niego wypowiedzenie umowy pożyczki z wezwaniem do jej zwrotu. Ostatnim dniem, w którym zgodnie z przepisami będzie mógł on oddać pożyczone środki, będzie zatem 21 listopada 2023 roku, jeżeli oświadczenie dotrze do niego właśnie 10 października 2023 roku. W sytuacji, gdy potrzebny jest szybki zwrot gotówki, ten sposób jest dużo bardziej czasochłonny i wymaga oczekiwania na ruch biorącego pożyczkę. Jeżeli pożyczkobiorca nie zwróci pożyczki, dopiero po 6 tygodniach można skierować do sądu pozew, a następnie oczekiwać na nakaz zapłaty czy rozprawę, co również może się wiązać z kolejnymi miesiącami bez środków.
Wypowiedzenie umowy kredytowej! Wypowiedziana umowa pożyczki! Co warto wiedzieć?
Możliwość wypowiedzenia umowy pożyczki terminowej
Niejednokrotnie zdarza się tak, iż mimo oznaczenia terminu zwrotu pożyczki, pożyczkodawca pragnie zachować możliwość wcześniejszego postawienia pożyczki w stan wymagalności. Powstaje zatem problem, czy pomimo oznaczenia terminu zwrotu pożyczki, możliwe jest wprowadzenie do umowy pożyczki umownego prawa jej wypowiedzenia. Nie powinno jednak budzić wątpliwości, iż także terminowe umowy pożyczki mogą być wypowiadane, wyłącznie jednak w przypadkach uzgodnionych przez strony. Umowne zastrzeżenie prawa wypowiedzenia umowy pożyczki terminowej nie narusza ograniczeń zasady swobody umów (art. 3531 KC). Możliwość wprowadzania do umów pożyczek tego rodzaju uprawnień jest dla praktyki obrotu niezwykle istotna. Pożyczkodawca powinien móc bowiem reagować na sytuacje, w wyniku zaistnienia których wiarygodność pożyczkobiorcy zostaje podważona a szansa na zwrot pożyczki spada. Wypowiadając umowę pożyczki, pożyczkodawca żąda zwrotu udzielonej pożyczkobiorcy pożyczki. Wypowiedzenie umowy pożyczki wywołuje ten skutek, że roszczenie o zwrot pożyczki staje się wymagalne.
Zwrot pożyczki w walucie obcej
Przepisy Kodeksu cywilnego wskazują, iż umowa pożyczki może zostać udzielona zarówno w walucie polskiej, jak i obcej. W sytuacji zawarcia takiej umowy pożyczki, której przedmiotem jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, pożyczkobiorca ma prawo zwrócić pożyczkę w umówionej walucie albo w walucie polskiej. W sytuacji, gdy pożyczkobiorca chce zwrócić pożyczkę zaciągniętą w walucie obcej w polskich złotych, to w takiej sytuacji kwota podlegająca zwrotowi w walucie krajowej, podlega przeliczeniu według kursu średniego ogłoszonego przez NBP na dzień, w którym pożyczka powinna zostać zwrócona.
Kto może być stroną umowy pożyczki?
Przepisy prawne nie wskazują konkretnie, kto może być pożyczkobiorcą albo pożyczkodawcą. Zatem stronami umowy pożyczki mogą być zarówno przedsiębiorcy, jak i konsumenci. W sytuacji, gdy przedsiębiorca udziela pożyczki na rzecz konsumenta, w umowie mogą znaleźć zastosowanie przepisy dot. stosowania wzorców umownych oraz przewidujące inne narzędzia ochrony konsumenta (w szczególności umów zawieranych na odległość - w tym online, a także poza lokalem przedsiębiorstwa).
Wcześniejszy zwrot pożyczki
Pożyczkodawca ma prawo odstąpić od umowy i odmówić wydania przedmiotu pożyczki, jeżeli zwrot pożyczki jest wątpliwy z powodu złego stanu majątkowego drugiej strony. Uprawnienie to nie przysługuje dającemu pożyczkę, jeżeli w chwili zawarcia umowy o złym stanie majątkowym drugiej strony wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć. Tak przewiduje art. 721 Kodeksu cywilnego.
tags: #termin #zwrotu #pozyczki #nie #jest #oznaczony