Tytuł egzekucyjny: po jakim czasie polskie prawo reguluje jego wykonalność?
Egzekucja komornicza to formalny proces, w którym wierzyciel dochodzi swoich roszczeń przez organy egzekucyjne, najczęściej komornika. Czas, w jakim wierzyciel ma prawo do wszczęcia egzekucji, zależy od kilku czynników, w tym od terminu przedawnienia roszczenia, rodzaju zobowiązania oraz sytuacji procesowej. Zanim jednak przejdziemy do szczegółów dotyczących czasu na wszczęcie egzekucji, warto zaznaczyć, że wierzyciel musi mieć w ogóle możliwość dochodzenia swojego roszczenia. Zgodnie z przepisami prawa cywilnego, roszczenie może ulec przedawnieniu. Oznacza to, że po upływie określonego czasu wierzyciel nie będzie mógł dochodzić swojej należności, nawet jeśli dług jest faktycznie niezaspokojony.
Podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest tytuł wykonawczy. Powstaje on po uprzednim wystąpieniu wierzyciela o zaopatrzenie tytułu egzekucyjnego w klauzulę wykonalności. Dopiero po jego uzyskaniu, sprawa może trafić do komornika. Egzekucja obejmuje całość wykazanego zadłużenia, gdzie osoba zobowiązana do jego uregulowania odpowiada całym swoim majątkiem. Organ egzekucyjny nie ma prawa do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zatem sprzeciwy dłużnika, dotyczące istnienia lub wysokości świadczenia są w tym przypadku bezpodstawne.
Tytuł egzekucyjny a tytuł wykonawczy
Nadany tytuł egzekucyjny stanowi dokument urzędowy, z którego musi wynikać kto jest wierzycielem, a kto dłużnikiem oraz określać wysokość roszczenia. Podstawą postępowania mogą być również zobowiązania niepieniężne. Klauzula wykonalności jest to akt sądowy, w którym sąd stwierdza, że tytuł egzekucyjny przedstawiony przez wierzyciela nadaje się do wykonania. Oznacza to, że prowadzenie egzekucji przeciw dłużnikowi jest dopuszczalne. Wydawana jest przez sąd lub referendarz sądowy - na wniosek wierzyciela bądź z urzędu, jeżeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu. Jednak na postanowienie sądu przysługuje dłużnikowi zażalenie.
Przedawnienie roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem
Niebagatelne znaczenie dla obrotu prawnego ma instytucja przedawnienia, która jako instytucja dawności ma za zadanie eliminować sprawy przewlekłe na skutek bezczynności wierzyciela. Po upływie określonego w ustawie terminu, dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia. W zależności od gałęzi prawa, a także - z perspektywy cywilistycznej - rodzaju roszczenia, przedawnienie następuje w okresie wskazanym przez ustawę. W analizowanym przypadku właściwą podstawą prawną jest art. 125 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej również jako: „k.c.”). Roszczenie, które zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju, roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, a także roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, przedawnia się z upływem 6 lat.
Zgodnie z art. 120 k.c. bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Natomiast w przypadku gdy wymagalność roszczenia zależy od podjęcie przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął tę czynność w najwcześniej możliwym terminie. Jeżeli zaś chodzi o roszczenia o zaniechanie, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w dniu, w którym ten, przeciwko komu roszczenie przysługuje, nie zastosował się do treści roszczenia.
Do lipca 2018 r. termin przedawnienia roszczenia stwierdzonego wyrokiem sądu wynosił 10 lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, to należne w przyszłości przedawnia się z upływem 3 lat. Świadczenia okresowe przedawniają się z upływem 3 lat. Do kategorii tej należą również odsetki od należności głównej.
Zmiany w przepisach dotyczące przedawnienia
Od dnia 9 lipca 2018 r., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe (do których zaliczają się również odsetki za opóźnienie w zapłacie) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jak chodzi o roszczenia, które powstały przed dniem 9 lipca 2018 r. i w tej dacie nie były jeszcze przedawnione - obowiązuje zasada, iż stosuje się nowe terminy przedawnienia. Jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem 9 lipca 2018 r. Roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Do dnia 9 lipca 2018 r. przedawnienie roszczenia nie było jednak przez sąd uwzględniane z urzędu, to znaczy bez zgłoszenia tego zarzutu w odpowiednim terminie przez dłużnika; dotyczyło to zarówno dłużnika będącego konsumentem, jak i przedsiębiorcą. Natomiast od dnia 9 lipca 2018 r. obowiązuje zasada, iż po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi.
Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju (albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd), przedawnia się z upływem lat sześciu lat (poprzednio do dnia 9 lipca 2018 r. - dziesięć lat), chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Oznacza to, że jeśli na przykład wierzyciel pozwie dłużnika do sądu i uzyska wyrok bądź zostanie zawarta ugoda w sądzie, ma on sześć lat czasu na to, by wszcząć postępowanie egzekucyjne, by ściągnąć dług.
Przerwanie biegu przedawnienia
Bieg przedawnienia można przerwać między innymi przez wszczęcie postępowania egzekucyjnego czy przez uznanie roszczenia przez dłużnika. Po każdym przerwaniu terminu przedawnienia biegnie on na nowo. Zgodnie z art. 123 k.c. przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia np. przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje np. Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo - co oznacza, że jeśli np. 3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
Wierzyciel składając wniosek o wszczęcie egzekucji, w przypadku roszczenia narażonego na zarzut przedawnienia, winien dołączyć do niego dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia, oczywiście, jeżeli z daty wydania tytułu wykonawczego wynika, że do takiego przedawnienia mogło dojść. Dokumentem takim może być, w szczególności zaświadczenie potwierdzające złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji lub inne pismo potwierdzające, że takie postępowanie zostało wszczęte. Wierzyciel musi wykazać, w przypadku gdy od dnia wydania tytułu wykonawczego minął termin przedawnienia, że w tym czasie termin ten został przerwany.
Zmiany w postępowaniu egzekucyjnym dotyczące przedawnienia
Do dnia 21 sierpnia 2019 r. komornik przy wszczęciu egzekucji nie badał, czy dochodzone przez wierzyciela roszczenie uległo przedawnieniu, a jeśli roszczenie to było przedawnione i dłużnik chciał się uchylić od jego zapłaty - musiał wytoczyć przeciwko wierzycielowi powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w części, w jakiej roszczenie to jest przedawnione, tzw. powództwo przeciwegzekucyjne.
Zgodnie z obowiązującym od sierpnia 2019 r. przepisem art. 797 § 11 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460 ze zm.), jeżeli z treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, do wniosku o wszczęcie egzekucji należy dołączyć również dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia. Jeśli natomiast termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, a wierzyciel takiego dokumentu nie przedłoży, organ egzekucyjny (komornik) odmówi wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jest to rozwiązanie dotąd nieznane w postępowaniu egzekucyjnym - stanowi odstępstwo od zasady, zgodnie z którą organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Komornik jest więc obecnie obowiązany do zbadania, czy roszczenie, którego wyegzekwowania żąda wierzyciel, nie uległo przedawnieniu po powstaniu tytułu wykonawczego.
Próba wszczęcia egzekucji roszczenia przedawnionego niesie za sobą jeszcze jedno ryzyko dla wierzyciela. Przepis nakładający na organ egzekucyjny obowiązek badania tytułów wykonawczych w zakresie przedawnienia stwierdzonych nimi roszczeń obowiązuje zaledwie od kilku miesięcy, a już w chwili obecnej komornicy odmawiający wszczęcia egzekucji na tej podstawie, nakładają na wierzycieli opłatę stosunkową w wysokości 10% egzekwowanego świadczenia.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego a wznowienie egzekucji
Postępowanie egzekucyjne to w teorii jedna z ostatnich szans dla wierzyciela na przymusowe odzyskanie należności od dłużnika. Nie zawsze się to jednak udaje za pierwszym razem. Zdarza się w niektórych przypadkach, że dłużnik jest niewypłacalny i egzekucja komornicza jest umarzana. W takim przypadku wierzyciel po określonym czasie powinien złożyć wniosek o wznowienie egzekucji.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje m.in. w przypadku bezskuteczności egzekucji. Bezskuteczność egzekucji to stan, w którym oczywiste jest, że od dłużnika nie odzyska się środków nawet na pokrycie kosztów egzekucyjnych. W takiej sytuacji komornik wyda postanowienie o umorzeniu egzekucji.
Po bezskutecznej wierzyciel oczywiście może złożyć wniosek o ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Nie można jednak zapominać o tym, że postępowanie egzekucyjne ma przede wszystkim doprowadzić do spłaty należności, warto więc ponowić egzekucję w odpowiednim momencie. Ile razy można wznowić postępowanie egzekucyjne? W zasadzie przepisy nie limitują tutaj możliwości ponownego otwarcia egzekucji. Można ją zatem wznawiać nieokreśloną ilość razy. Warto jednak pamiętać o dwóch aspektach.
Po pierwsze, każdorazowo przy wszczęciu egzekucji wierzyciel będzie zobowiązany do uiszczenia zaliczki na koszty korespondencji oraz zapytań. Zasadniczo taka zaliczka nie powinna przekraczać 200 zł, aczkolwiek zależy to od zakresu we wniosku. Po drugie, warto przynajmniej wstępnie przeanalizować sytuację majątkową dłużnika - np. poprzez sprawdzenie wpisów w CEIDG, KRS czy Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Jeżeli bowiem sytuacja dłużnika nie uległa poprawie względem ostatniej prowadzonej egzekucji (np. są nowe wpisy o bezskuteczności, upadłość czy wpisy o zaległościach), ponowne wszczynanie egzekucji może również okazać się bezcelowe.
Podobnie jak w przypadku poprzedniego pytania, przepisy nie mówią dokładnie po ilu latach można wznowić egzekucję komorniczą. Teoretycznie zatem można wznowić ją od razu po umorzeniu. Nie zawsze jest to jednak działanie wskazane. Rzadko kiedy sytuacja majątkowa dłużnika zmienia się na korzyść z dnia na dzień. Wiele tutaj zależy od konkretnego przypadku. Jeżeli dłużnik aktywnie prowadzi działalność gospodarczą, warto cały czas utrzymywać zajęcie rachunku bankowego (w oczekiwaniu na wpływy z kontraktów).
Standardowo przedawnienie wykonalności tytułu wykonawczego (np. nakazu zapłaty, wyroku czy postanowienia) wynosi 6 lat. Wyjątkiem w tym zakresie są tytuły wykonawcze sprzed nowelizacji przepisów, tj. sprzed 2014 roku. Aby tytuł wykonawczy się nie przedawnił, wierzyciel musi wznawiać egzekucję w ciągu 6 lat po poprzednim umorzeniu. Każdorazowe wszczęcie egzekucji bowiem przerywa bieg terminu przedawnienia.
Chcesz dostać pracę w policji? Zadbaj o pozycję swojego CV!
Jak wznowić postępowanie komornicze?
Postępowanie komornicze co do zasady wznawia się poprzez złożenie przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji komorniczej o treści tożsamej z wnioskiem pierwotnym. Nie istnieje w tym zakresie osobny wzór pisma o wznowienie egzekucji. Zasadniczo sytuacja się upraszcza, jeżeli wierzyciel chce złożyć wniosek do tego samego komornika. W takiej sytuacji zazwyczaj nie jest konieczne dostarczanie oryginałów załączników czy kolejnego odpisu tytułu wykonawczego. Z drugiej strony jednak każdorazowo warto zweryfikować wniosek i w razie potrzeby nanieść określone zmiany. Przykładem może być np. rozszerzenie zakresu egzekucji czy poszukiwania majątku dłużnika.
Przy wznowieniu postępowania wierzyciel ma również prawo zmiany komornika - nie musi wszczynać postępowania u tego samego komornika co poprzednio. Warto mieć to na uwadze, zwłaszcza jeżeli wierzyciel będzie oczekiwał od komornika podjęcia działań terenowych.
Czy warto wznawiać egzekucję komorniczą?
Zdecydowanie egzekucję komorniczą warto wznawiać co określony czas (np. 6-12 miesięcy). Jest to czas, po którym wierzyciel powinien cyklicznie sprawdzać swoich dłużników. Wiadome jest, że wszczęcie egzekucji może generować dodatkowe koszty, z tego względu nie warto z tego rozwiązania korzystać pochopnie - zwłaszcza jeżeli istnieją wątpliwości co do wypłacalności dłużnika.
Zasadniczo brak ponownych postępowań egzekucyjnych pozbawia wierzyciela możliwości odzyskania środków. Może być tak, że egzekucja nawet kilkukrotnie będzie umorzona z uwagi na bezskuteczność. Niemniej jednak jeżeli wierzyciel nie będzie prowadził windykacji (w tym w formie egzekucji komorniczej) to tym bardziej nie odzyska swoich należności.
Przed ponowieniem egzekucji warto skorzystać jednak z darmowych narzędzi do weryfikacji sytuacji dłużnika - takimi jest np. system KRZ czy ogłoszenia na giełdach wierzytelności (które często są publicznie dostępne). Nasi eksperci mogą Państwa wesprzeć w analizie sytuacji dłużnika.
Konieczność ponownego wszczęcia egzekucji komorniczej prawie nigdy nie jest pozytywną informacją. Wierzyciel musi jednak co najmniej raz na 6 lat prowadzić egzekucję komorniczą, aby nie przedawniła się wykonalność tytułu wykonawczego. Wznowienie egzekucji warto zaplanować - np. wszcząć ją w określonym czasie po umorzeniu poprzedniej egzekucji, a przed złożeniem wniosku przeanalizować publicznie dostępne bazy.
tags: #tytul #egzekucyjny #po #jakim #czasie