Tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Podstawą prowadzenia egzekucji jest tytuł wykonawczy, który zgodnie z art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) jest tytułem egzekucyjnym zaopatrzonym w klauzulę wykonalności.
Tytułem egzekucyjnym jest dokument urzędowy stwierdzający istnienie i zakres roszczenia wierzyciela, a zarazem istnienie i zakres obowiązku świadczenia dłużnika. Stanowią je nie tylko orzeczenia sądowe czy też ugody zawarte przed sądem, ale także tzw. prywatne tytuły egzekucyjne, czyli bankowe tytuły egzekucyjne oraz akty notarialne odpowiadające wymogom ustawowym.
Istnienie tytułu egzekucyjnego stanowi pierwszy warunek dopuszczalności egzekucji, przy czym wyegzekwowanie obowiązku nim objętego uzależnione jest od pozytywnego wyniku postępowania o nadanie klauzuli wykonalności. Postępowanie to ma charakter autonomiczny i stanowi stadium pośrednie pomiędzy postępowaniem rozpoznawczym a wykonawczym, łączące te obie fazy postępowania cywilnego. Jednocześnie postępowanie klauzulowe traktowane jest jako postępowanie o charakterze pomocniczym, ubocznym w stosunku do głównego toku postępowania, a zarazem jako postępowanie funkcjonalnie związane z postępowaniem egzekucyjnym.
Klauzula wykonalności - jej znaczenie i charakter
Klauzula wykonalności jest zezwoleniem sądu na prowadzenie egzekucji z majątku dłużnika i stwierdzeniem, że obowiązek objęty treścią tytułu egzekucyjnego podlega wykonaniu. Oznacza polecenie i nakaz sądu w stosunku do wszystkich urzędów i osób, których może to dotyczyć, aby wykonały postanowienia tytułu egzekucyjnego lub udzieliły w tym celu pomocy. Istota tego postępowania polega na tym, że nadanie klauzuli wykonalności nie może kreować nowych praw, lecz jedynie potwierdzać zdolność do egzekucji tytułu egzekucyjnego.
W judykaturze Sądu Najwyższego wskazuje się, że klauzula wykonalności może mieć charakter konstytutywny bądź też deklaratoryjny. Konstytutywny lub deklaratywny charakter klauzuli wykonalności nie zależy od rodzaju tytułu egzekucyjnego, lecz od tego, czy postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności modyfikuje wynikający z tytułu egzekucyjnego przedmiotowy bądź podmiotowy zakres egzekucji (orzeczenie konstytutywne), czy też jedynie potwierdza wynikający z tytułu egzekucyjnego zakres egzekucji (orzeczenie deklaratywne).
Następstwo prawne a klauzula wykonalności
Konieczność modyfikacji podmiotów wskazanych w tytule egzekucyjnym zachodzi w wyniku przejścia na inną osobę uprawnień lub obowiązków w nim wymienionych. Przepisem dopuszczającym nadanie klauzuli wykonalności na rzecz następcy prawnego jest art. 788 Kodeksu postępowania cywilnego. Stosownie do § 1 tego przepisu: „Jeżeli uprawnienie lub obowiązek po powstaniu tytułu egzekucyjnego lub w toku sprawy przed wydaniem tytułu przeszły na inną osobę, sąd nada klauzulę wykonalności na rzecz lub przeciwko tej osobie, gdy przejście to będzie wykazane dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym”.
Wskazany wyżej przepis stwarza możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jeśli zaszły zmiany w osobach wierzyciela lub dłużnika po powstaniu tytułu egzekucyjnego lub w toku sprawy, a zatem kiedy dłużnik przestał być dłużnikiem lub wierzyciel przestał być wierzycielem, a w ich miejsce wstąpiły inne osoby na skutek następstwa prawnego. Przepis art. 788 § 1 k.p.c. odnosi się do wszelkich wypadków następstwa prawnego, zarówno pod tytułem ogólnym, jak i szczególnym, i bez względu na to, czy były one zależne, czy niezależne od woli stron.
Nie każda jednak zmiana po stronie dłużnika oznacza następstwo prawne. Nie zachodzi bowiem wypadek następstwa prawnego, jeśli obok dłużnika dotychczasowego wchodzi nowy dłużnik jako solidarnie lub posiłkowo zobowiązany. Przepis ten nie może także służyć usunięciu nieprawidłowości powstałych wskutek niewłaściwego oznaczenia strony, przeciwko której wydany został tytuł egzekucyjny oraz tytuł wykonawczy.
Przykłady zdarzeń prawnych prowadzących do następstwa prawnego:
- Śmierć wierzyciela lub dłużnika
- Likwidacja osoby prawnej i przejęcie jej majątku przez następcę prawnego
- Przelew wierzytelności (art. 509 k.c.)
- Wstąpienie w prawa wierzyciela (art. 518 k.c.)
- Przejęcie długu (art. 519 k.c.)
- Nabycie spadku na podstawie umowy ze spadkobiercą (art. 1051 k.c. i in.)
Wykazanie przejścia uprawnień i obowiązków
W postępowaniu klauzulowym następstwo po stronie wierzyciela lub dłużnika musi zostać wykazane w sposób kwalifikowany - dokumentem urzędowym lub dokumentem prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym. Dokument urzędowy, o jakim mowa w ww. przepisie, definiować należy przez odwołanie się do treści art. 244 k.p.c. W świetle tego przepisu dokumentem urzędowym jest dokument sporządzony w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania (kompetencji), jak również przez organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i organizacje społeczne w zakresie zleconych im przez ustawę spraw z dziedziny administracji publicznej. Dokumenty te stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.
Z kolei dokumentem prywatnym jest każdy dokument, który nie jest dokumentem urzędowym. Pismo stanowiące dokument prywatny musi spełniać ogólne warunki przewidziane dla wszelkich dokumentów jako środków dowodowych, tzn. musi zawierać określoną treść oraz podpis wystawcy. Wystawcą dokumentu prywatnego może być każda osoba, tj. każdy podmiot prawa (osoby fizyczne, osoby prawne oraz inne jednostki organizacyjne dopuszczone do obrotu prawnego). Przedmiot dokumentu prywatnego nie jest niczym ograniczony, a zatem dokumenty prywatne mogą zawierać wszelkie oświadczenia wiedzy lub woli. Podpis stanowi element konieczny każdego dokumentu prywatnego, co wynika wprost z treści art. 245 k.p.c.
Do dokumentów prywatnych należy zaliczyć m.in.: pozasądowe opinie biegłych, weksle, dokumenty księgowe, testamenty własnoręczne, pokwitowania, świadectwa pracy, pisemne umowy, operaty szacunkowe, zaświadczenia, pisemne oświadczenia, faktury czy też spisy kosztów procesu. Wskazane wyżej dokumenty zawierają nie tylko oświadczenia woli, ale także oświadczenia wiedzy, które w żaden sposób nie powodują powstania, ustania czy też zmiany (modyfikacji) stosunków prawnych.
W postępowaniu toczącym się w wyniku złożenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności na rzecz następcy prawnego sąd bada jedynie treść (osnowę) dołączonych do wniosku dokumentów urzędowych lub prywatnych z podpisem urzędowo poświadczonym. Badanie takie zmierza do stwierdzenia, czy na podstawie treści dokumentu można ustalić przejście uprawnień i obowiązków. Ma ono zatem charakter jedynie formalny, wyłączona jest natomiast merytoryczna kontrola, czy przejście takie istotnie nastąpiło z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W toku tego postępowania sąd nie może także wnikać w treść tytułu egzekucyjnego ani też kwestionować istnienia uprawnienia wierzyciela lub obowiązków dłużnika, których dalsze istnienie, po powstaniu tytułu, może być podważane w postępowaniu wywołanym powództwem opozycyjnym (art. 840 k.p.c.).
Najczęstszą formą zawierania umowy przelewu wierzytelności jest umowa w formie pisemnej z podpisami urzędowo poświadczonymi. Należy przy tym zaznaczyć, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2015 r., III CZP 15/15 urzędowe poświadczenie podpisu może być dokonane w innym czasie niż sama czynność prawna, na podstawie której po powstaniu tytułu egzekucyjnego uprawnienie wierzyciela przeszło na inną osobę. Wymagania dokumentu prywatnego z podpisem urzędowo poświadczonym spełniać będzie także dokument zawierający oświadczenie notariusza o istnieniu podpisów notarialnie poświadczonych na oryginale umowy, na podstawie której uprawnienie wierzyciela lub obowiązek dłużnika przeszły po powstaniu tytułu egzekucyjnego na inną osobę, złożone na poświadczeniu zgodności wyciągu z tej umowy z jej oryginałem, co również w przywołanej wyżej uchwale potwierdził Sąd Najwyższy.
Wykazanie przejścia uprawnienia, jak w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2014 r., V ACz 577/14 potwierdził Sąd Apelacyjny w Katowicach, może być dokonane również za pomocą kopii dokumentów urzędowych, bądź prywatnych z podpisem urzędowo poświadczonym, poświadczonych za zgodność z oryginałem przez reprezentującego wnioskodawcę pełnomocnika, które przez fakt ich poświadczenia również nabywają charakteru dokumentu urzędowego potwierdzającego istnienie dokumentu źródłowego będącego podstawą przejścia uprawnień.
Największe wątpliwości mogą się rodzić, gdy umowa cesji wierzytelności spełnia wymagania co do formy, zgodnie z przepisami art. 8041 k.p.c. oraz 8042 k.p.c., natomiast sam wykaz wierzytelności objętych umową znajduje się na oddzielnym nośniku danych - co raz częściej w formie elektronicznej. Jak stwierdził w postanowieniu z dnia 11 października 2018 r. Sąd Okręgowy, skoro umowa przelewu wierzytelności została notarialne poświadczona w zakresie podpisów stron tej umowy, to załącznik tej umowy, nie musi być odrębnie potwierdzany w takiej formie jak umowa. Zwłaszcza gdy figuruje na nim pieczęć notarialna, co wskazuje, iż załącznik ten jest częścią składową umowy przelewu wierzytelności.
Zmiany w przepisach dotyczących egzekucji administracyjnej
Od 25 marca 2024 r. nie będzie już nadawana klauzula o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej. Wystarczy podpisanie albo opatrzenie pieczęcią tytułu wykonawczego. Takie zmiany wprowadzi ustawa z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw.
W obecnym stanie prawnym organ egzekucyjny zaopatruje tytuł wykonawczy w klauzulę o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej. Wierzyciel, który jest jednocześnie organem egzekucyjnym, zamieszcza ją w tytule wykonawczym na etapie jego sporządzania. Nadanie klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej jest równoznaczne z podpisaniem tego tytułu przez osobę upoważnioną do działania w imieniu wierzyciela (art. 27 par. 1b ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).
PODATKOWE PODSUMOWANIE MIESIĄCA - LUTY 2026
Wykazanie uprawnienia przed organem egzekucyjnym
W przepisie art. 8041 k.p.c. ustawodawca przewidział możliwość wstąpienia do już toczącego się postępowania egzekucyjnego przez następcę prawnego, który nabył wierzytelność w trakcie trwania postępowania. Nowy wierzyciel wyrażając wolę wstąpienia do postępowania powinien spełnić dwa warunki: po pierwsze - wykazać przejście uprawnień dokumentem urzędowym lub dokumentem prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym, po drugie - musi dysponować zgodą dotychczasowego wierzyciela na wstąpienie na jego miejsce do trwającego postępowania egzekucyjnego.
Od niedawna regulację tę uzupełnia przepis art. 8042 k.p.c., dodany z dniem 21 sierpnia 2019 r. Rozszerza on możliwość dochodzenia roszczenia przez nabywcę wierzytelności bez potrzeby uzyskiwania klauzuli wykonalności na przypadki, gdy przejście uprawnienia nastąpiło po powstaniu tytułu wykonawczego, jednakże poprzednik prawny nie wszczął właściwego postępowania egzekucyjnego. Nowego wierzyciela obowiązują wówczas podobne ograniczenia dowodowe jak te wskazane w przepisie art. 8041 k.p.c., a więc do wniosku egzekucyjnego zobowiązany jest on załączyć tytuł wykonawczy na poprzednika prawnego oraz dokument urzędowy lub prywatny z podpisem urzędowo poświadczonym wykazujący sekwencję pomiędzy wierzycielem ujawnionym na tytule wykonawczym a wierzycielem domagającym się egzekucji. Nie musi natomiast przedkładać zgody pierwotnego wierzyciela.
Kiedy konieczne jest uzyskanie klauzuli wykonalności?
Może zdarzyć się tak, że komornik odmówi wszczęcia postępowania egzekucyjnego następcy prawnemu. Są to sytuacje kiedy zostanie załączony nieodpowiedni dokument jak np. niebędący dokumentem urzędowym ani prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym bądź z dokumentu nie wynika fakt przejścia uprawnienia po powstaniu tytułu wykonawczego albo do wniosku egzekucyjnego nie załączono żadnego dokumentu. Podkreślenia wymaga, że w razie niezłożenia odpowiednich dokumentów komornik wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia egzekucji bez uprzedniego wezwania do uzupełnienia braków wniosku. Postanowienie wydawane jest wyłącznie wierzycielowi. Na postanowienie komornika przysługuje skarga.
Wierzyciel, chcąc rozpocząć egzekwowanie swoich należności, powinien złożyć w sądzie wniosek o nadanie tytułowi wykonawczemu klauzuli wykonalności ze stwierdzeniem przejścia uprawnień, na podstawie przepisu art. 788 k.p.c. Zatem droga do wszczęcia postępowania egzekucyjnego na rzecz nabywcy wierzytelności nieco się wydłuża. Wierzyciel musi jednakże pamiętać, że w momencie, w którym wszczęcie lub dalsze prowadzenie egzekucji na zasadach przewidzianych w art. 8041 k.p.c. i 8042 k.p.c. jest możliwe, a następca prawny nie wykaże, że organ egzekucyjny prawomocnym postanowieniem nie dopuścił go do udziału w postępowaniu lub odmówił wszczęcia egzekucji, nie można na podstawie art. 788 k.p.c. nadać klauzuli wykonalności.
Mając na względzie powyższe należy więc dodać, że wierzyciel, który przykładowo na skutek omyłki nie załączył do wniosku egzekucyjnego wymaganych dokumentów, choć w rzeczywistości nimi dysponuje, może mimo odmowy po raz kolejny złożyć wniosek do komornika sądowego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego - nie występując do sądu z wyżej wspomnianym wnioskiem, a po prostu przekładając dokumenty, gdzie będzie wykazane przejście uprawnienia. Jeżeli zaś nabywca wierzytelności nie jest w posiadaniu takiego dokumentu, przysługuje mu uprawnienie do wytoczenia powództwa o ustalenie aktualnej treści stosunku prawnego, zgodnie z przepisem art. 189 k.p.c.
Możliwość wstąpienia przez nabywcę wierzytelności w miejsce poprzednika prawnego bez potrzeby uzyskiwania klauzuli wykonalności jest stosunkowo nowym rozwiązaniem, w szczególności przepis art. 8042 k.p.c. obowiązujący od sierpnia 2019 r. Wprowadzone przez ustawodawcę zmiany należy ocenić w sposób pozytywny. Przyczyniają się one do odciążenia sądów z obowiązku nadawania klauzuli wykonalności ze stwierdzeniem przejścia uprawnień w przypadkach, gdy następca prawny wierzyciela legitymuje się odpowiednimi dowodami nabycia uprawnienia objętego tytułem wykonawczym. Skrócony został równocześnie czas, w jakim nowy wierzyciel może rozpocząć dochodzenie roszczenia.
tags: #tytul #wykonawczy #na #nastepce #prawnego #egzekucja