Wierzytelności z wyroku po ogłoszeniu upadłości w Polsce
Ogłoszenie upadłości układowej niesie ze sobą istotne skutki procesowe, które zależą od tego, czy upadłemu przyznano zarząd własny masą upadłości, czy też został on pozbawiony tego prawa. Przepisy Prawa upadłościowego i naprawczego oraz Kodeksu postępowania cywilnego precyzyjnie określają konsekwencje prawne dla postępowań sądowych dotyczących wierzytelności, które zostały wszczęte przed datą ogłoszenia upadłości.
Postępowanie sądowe uznaje się za wszczęte przed datą ogłoszenia upadłości, gdy pozew został wniesiony do sądu przed tym terminem. W zależności od sytuacji prawnej upadłego - czy zachował on zarząd własny, czy został go pozbawiony - skutki procesowe ogłoszenia upadłości układowej będą się różnić.
Zarząd własny upadłego
Jeżeli w trakcie postępowania sądowego o wierzytelność, w którym upadły jest stroną, dojdzie do ogłoszenia jego upadłości układowej, a jednocześnie zachowa on zarząd własny masą upadłości, nie wpływa to na tok postępowania sądowego. Postępowanie to nie ulega zawieszeniu ani umorzeniu, lecz jest kontynuowane z udziałem upadłego. W takiej sytuacji do postępowania wstępuje z mocy prawa ustanowiony dla upadłego nadzorca sądowy. Nie jest wymagane żadne dodatkowe oświadczenie nadzorcy. Nadzorca sądowy posiada uprawnienia interwenienta ubocznego i stosuje się do niego odpowiednio przepisy dotyczące współuczestnictwa jednolitego. Nie jest on stroną postępowania, a jedynie wsparciem procesowym dla upadłego, a jego uprawnienia są ściśle określone w przepisach Prawa upadłościowego.
Ważne jest, że w sprawach dotyczących wierzytelności, uznanie roszczenia, zrzeczenie się roszczenia, zawarcie ugody lub przyznanie istotnych okoliczności przez upadłego, bez zgody nadzorcy sądowego, nie wywołuje skutków prawnych.
Upadły pozbawiony prawa zarządu
Gdy w toku postępowania sądowego o wierzytelność, w którym dłużnik jest stroną, ogłoszono jego upadłość układową i pozbawiono go prawa zarządu masą upadłości, sąd z urzędu zawiesza postępowanie. Na postanowienie o zawieszeniu przysługuje zażalenie. Zawieszenie postępowania następuje od daty ogłoszenia upadłości. Wszelkie orzeczenia wydane przez sąd cywilny po tej dacie, a przed uzyskaniem informacji o upadłości, podlegają uchyleniu z urzędu, chyba że upadłość ogłoszono po zamknięciu rozprawy. W takiej sytuacji, jeśli postępowanie ma być kontynuowane w wyższej instancji, wyrok, którego ogłoszenie odroczono, nie będzie podlegał uchyleniu.
Od momentu ogłoszenia upadłości układowej i pozbawienia upadłego prawa zarządu masą upadłości, postępowanie sądowe o wierzytelność może być prowadzone wyłącznie przez ustanowionego dla upadłego zarządcę. Upadły, tracąc prawo do zarządzania masą upadłości, traci również prawo do rozporządzania wierzytelnością będącą przedmiotem postępowania sądowego. Zarządca prowadzi postępowanie we własnym imieniu, ale na rachunek upadłego. Po zawieszeniu postępowania sąd zawiadamia zarządcę i wyznacza mu termin do wstąpienia do sprawy. Niestawienie się zarządcy w tym terminie traktowane jest jako odmowa wstąpienia do postępowania, a wówczas sprawa jest kontynuowana z udziałem upadłego.
Zarządca może odmówić wstąpienia do postępowania, jeśli uzna, że wierzytelność nie wchodzi w skład masy upadłości. Po złożeniu przez zarządcę oświadczenia o wstąpieniu lub odmowie wstąpienia, lub po bezskutecznym upływie terminu, sąd powinien z urzędu podjąć zawieszone postępowanie z udziałem zarządcy lub upadłego. Na postanowienie sądu o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania służy zażalenie.
Postępowanie sądowe o wierzytelność w innym państwie członkowskim UE
Wpływ ogłoszenia upadłości układowej na postępowanie sądowe o wierzytelność toczące się przed sądami innego państwa członkowskiego UE (z wyjątkiem Danii) reguluje rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 w sprawie postępowania upadłościowego. Rozporządzenie to ma bezpośrednie zastosowanie w Polsce i zawiera normy kolizyjne, które decydują o stosowaniu prawa krajowego w ocenie skutków transgranicznych postępowań upadłościowych. Upadłość układowa jest objęta zakresem zastosowania tego rozporządzenia.
Rozporządzenie opiera się na zasadzie automatycznego uznania i skutku orzeczenia o wszczęciu głównego postępowania upadłościowego. Sądy państw członkowskich UE są zobowiązane do uznania i respektowania skutków orzeczenia polskiego sądu o ogłoszeniu upadłości układowej, która jest głównym postępowaniem upadłościowym. Zgodnie z rozporządzeniem, dla oceny skutków postępowania upadłościowego właściwe jest prawo państwa, w którym postępowanie to zostało wszczęte, chyba że rozporządzenie stanowi inaczej. Artykuł 15 rozporządzenia stanowi, że wpływ postępowania upadłościowego na toczące się postępowanie dotyczące przedmiotu lub prawa wchodzącego w skład masy podlega wyłącznie prawu państwa, w którym toczy się postępowanie.
W praktyce oznacza to, że skutki postępowania upadłościowego dla postępowań sądowych o wierzytelność toczących się przed datą ogłoszenia upadłości, określają przepisy prawa państwa członkowskiego UE, przed którego sądem toczy się dane postępowanie. Polskie przepisy dotyczące skutków ogłoszenia upadłości układowej nie rozciągają się na postępowania sądowe toczące się przed sądami innych państw członkowskich UE.
Co tak naprawdę się dzieje, gdy składasz wniosek o ogłoszenie upadłości
Sprawa dotycząca umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy
W analizowanym przypadku, powód domagał się zasądzenia odszkodowania za powstrzymanie się od podejmowania działalności konkurencyjnej po ustaniu stosunku pracy, zgodnie z umową o zakazie konkurencji. Spółka, w której pracował powód, ogłosiła upadłość. Syndyk masy upadłości odstąpił od umowy o zakazie konkurencji z dniem ogłoszenia upadłości.
Sąd pierwszej instancji uznał, że żądanie powoda powinno zostać zgłoszone sędziemu-komisarzowi w postępowaniu upadłościowym, powołując się na przepisy dotyczące odstąpienia od umowy wzajemnej i zgłaszania wierzytelności. Zgodnie z art. 110a ust. 1 Prawa upadłościowego, syndyk może odstąpić od umowy o zakazie konkurencji ze skutkiem od dnia ogłoszenia upadłości. W przypadku odstąpienia od umowy, druga strona nie ma prawa do zwrotu świadczenia, które już spełniła.
Jednakże, w niniejszej sprawie, sąd drugiej instancji stanął na stanowisku, że przepisy te nie mają zastosowania do roszczenia o odszkodowanie z tytułu zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy, do którego odnosi się przepis szczególny - art. 110a Prawa upadłościowego. Przepis ten, jako lex specialis, wyłącza zastosowanie ogólnych regulacji dotyczących umów wzajemnych (art. 98 i 99 Prawa upadłościowego).
W związku z tym, wierzytelność wynikająca z umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, w przypadku odstąpienia od niej przez syndyka, nie podlega zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym. Dopuszczalne jest dochodzenie takiej wierzytelności w drodze procesu sądowego przeciwko syndykowi, zgodnie z art. 144 ust. 1 Prawa upadłościowego. Oświadczenie syndyka o odstąpieniu od umowy o zakazie konkurencji nie wymaga zgody sędziego-komisarza. Odstąpienie od umowy zwalnia pracownika z zakazu konkurencji, ale jednocześnie pozbawia go prawa do odszkodowania.
Należy odróżnić wierzytelności podlegające zaspokojeniu w drodze podziału masy upadłości od wierzytelności w stosunku do masy upadłości. Te ostatnie, wynikające z czynności syndyka, nie podlegają zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym, a w przypadku sporu co do ich istnienia lub wysokości, dochodzone są w trybie powództwa przeciwko masie upadłości (syndykowi).
Podsumowując, ogłoszenie upadłości układowej w Polsce ma zróżnicowane skutki procesowe dla postępowań sądowych dotyczących wierzytelności, w zależności od sytuacji zarządu masą upadłości. W przypadku postępowań zagranicznych, kluczowe znaczenie mają przepisy rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000. Analiza przypadku umowy o zakazie konkurencji pokazuje, jak ważne jest rozróżnienie między przepisami ogólnymi a szczególnymi w Prawie upadłościowym.
tags: #wierzytelnosc #z #wyroku #po #ogloszeniu #upadlosci