Brak majątku w spółce z o.o. a odpowiedzialność komornika
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) jest formą kapitałową posiadającą osobowość prawną, co oznacza, że ponosi ona odpowiedzialność za własne zobowiązania całym swoim majątkiem. Jest to najczęściej wybierana forma prowadzenia działalności gospodarczej, zaraz po jednoosobowej działalności gospodarczej. Kluczową zaletą spółki z o.o. jest brak odpowiedzialności wspólników za jej zobowiązania. Jednakże, w pewnych sytuacjach, członkowie zarządu mogą ponosić osobistą odpowiedzialność majątkową za długi spółki, szczególnie gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.
W polskim prawie kwestię odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością reguluje artykuł 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych (k.s.h.). Zgodnie z tym przepisem, w sytuacji, gdy egzekucja należności z majątku spółki okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu ponoszą za nią odpowiedzialność solidarną.
Aby wierzyciel mógł dochodzić swojego roszczenia od członków zarządu, musi udowodnić, że nie istnieje możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku spółki. Najczęściej takim dowodem jest postanowienie komornika sądowego lub innego organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Jednakże, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 czerwca 2003 r. (sygn. akt V CKN 416/01), przesłanka bezskuteczności egzekucji może być wykazana każdym dowodem, z którego wynika brak majątku spółki pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela. Może to być również aktualny bilans spółki lub księgi handlowe wskazujące na brak majątku.
Przesłanki odpowiedzialności członków zarządu
Artykuł 299 § 1 k.s.h. ma na celu ochronę interesów wierzycieli. Wprowadza on dwie kluczowe przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby pociągnąć członków zarządu do odpowiedzialności za zobowiązania spółki:
- Wykazanie istnienia niezaspokojonego zobowiązania spółki.
- Wykazanie bezskuteczności egzekucji z majątku spółki.
Odpowiedzialność ta ma charakter solidarny, co oznacza, że wierzyciel może dochodzić roszczenia od wszystkich członków zarządu łącznie, lub od każdego z nich z osobna. Zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych.
Ważne jest również ustalenie, kto w danym momencie pełnił funkcję członka zarządu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 marca 2019 r. (sygn. akt III CSK 96/17) jednoznacznie stwierdził, że uchwała zgromadzenia wspólników o odwołaniu członka zarządu i powołaniu nowej osoby jest skuteczna niezależnie od wpisu do rejestru. Wpis do rejestru nie rozstrzyga o ponoszeniu odpowiedzialności.
Zasady odpowiedzialności członków zarządu w sp. z o.o.
Wyłączenie odpowiedzialności członka zarządu
Odpowiedzialność członków zarządu nie jest bezwarunkowa. Artykuł 299 § 2 k.s.h. przewiduje trzy przesłanki, których wystąpienie pozwala członkowi zarządu uwolnić się od osobistej odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Członek zarządu, aby uwolnić się od odpowiedzialności, musi wykazać, że:
- we właściwym czasie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu;
- niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki we właściwym czasie nastąpiło nie z jego winy;
- nieotrzymanie postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenie układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu nie spowodowało szkody u wierzyciela.
Członek zarządu musi udowodnić zaistnienie jednej z tych trzech sytuacji, aby uchylić się od odpowiedzialności.
Procedura dochodzenia odpowiedzialności od członków zarządu
Wierzyciel, posiadając dokumenty potwierdzające istnienie wierzytelności wobec spółki, dowód bezskuteczności egzekucji oraz informacje o braku zaistnienia przesłanek wyłączających odpowiedzialność członków zarządu, może wytoczyć powództwo przeciwko nim. Sprawa taka jest sprawą gospodarczą i należy ją złożyć do właściwego sądu gospodarczego.
Właściwym miejscowo sądem jest sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany członek zarządu ma miejsce zamieszkania. W zależności od wysokości dochodzonego roszczenia, właściwy może być sąd rejonowy lub okręgowy.
Istotne jest zachowanie terminu do wytoczenia powództwa. Roszczenia wynikające z art. 299 § 1 k.s.h. mają charakter odszkodowawczy i przedawniają się zgodnie z art. 4421 § 1 Kodeksu cywilnego w terminie 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie dłużej jednak niż 10 lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę.
Wierzyciele, którzy nie mogą zaspokoić swoich roszczeń z majątku spółki, a posiadają dokument potwierdzający bezskuteczność egzekucji, mogą wystąpić z powództwem przeciwko członkom zarządu. Muszą oni udowodnić istnienie niezaspokojonej wierzytelności oraz brak możliwości zaspokojenia się z majątku spółki, a także wykazać, że nie wystąpiły przesłanki wyłączające odpowiedzialność członków zarządu.
Powództwo odszkodowawcze przeciwko członkom organu zarządzającego jest mechanizmem prawnym, który pozwala wierzycielom na zaspokojenie swoich należności, gdy spółka nie posiada wystarczającego majątku. Jednocześnie motywuje członków zarządu do odpowiedzialnego prowadzenia spraw spółki i szybkiego reagowania na problemy finansowe w celu uniknięcia osobistej odpowiedzialności.
Egzekucja z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest prowadzona na podstawie przepisów o egzekucji z wierzytelności. Pierwszą czynnością jest zajęcie udziału, które wywołuje skutek prawny od chwili doręczenia wezwania spółce. Zajęcie to obejmuje również świadczenia związane z udziałem, takie jak część zysku, wypłaty z tytułu umorzenia udziału czy części majątku w przypadku likwidacji spółki.
Jeżeli samo zajęcie udziałów nie prowadzi do zaspokojenia wierzyciela, może on wystąpić o zarządzenie sprzedaży udziałów przez sąd. W przypadku, gdy zbycie udziału jest uzależnione od zezwolenia spółki, spółka ma prawo przedstawić osobę, która nabędzie udział za cenę określoną przez sąd. Jeśli spółka nie skorzysta z tego uprawnienia, udziały są sprzedawane w trybie przewidzianym dla sprzedaży ruchomości.
Wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, a następnie jego umorzenie z powodu bezskuteczności, przerywa bieg przedawnienia roszczenia. Po umorzeniu postępowania komornik sądowy jest zobowiązany do ujawnienia tego faktu w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Wierzyciel po umorzeniu postępowania egzekucyjnego może wystąpić do sądu z wnioskiem o wyjawienie majątku dłużnika.
Przez bezskuteczność egzekucji z majątku spółki z o.o. rozumiemy sytuację, w której wierzyciel nie może uzyskać zaspokojenia swoich roszczeń. Wymownym dowodem bezskuteczności jest postanowienie organu egzekucyjnego o umorzeniu egzekucji przeciwko spółce w związku z niemożnością wyegzekwowania należności. Choć postanowienie o umorzeniu egzekucji jest najczęściej stosowanym dowodem, orzecznictwo dopuszcza również inne środki dowodowe, takie jak bilans spółki wykazujący przewagę pasywów nad aktywami, czy oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu braku środków na koszty postępowania.
Odpowiedzialność członków zarządu na podstawie art. 299 KSH ma charakter subsydiarny, czyli uzupełniający. Wchodzi w grę dopiero, gdy egzekucja z majątku spółki staje się bezskuteczna. Jeśli istnieje możliwość zaspokojenia roszczeń z majątku spółki, wierzyciel nie może wystąpić z roszczeniami wobec członków zarządu.
Przedawnienie roszczeń z art. 299 KSH, mających charakter deliktowy, stosuje się przepisy art. 4421 § 1 Kodeksu cywilnego. Bieg terminu rozpoczyna się w momencie, gdy wierzyciel dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Trzyletni termin nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
Skuteczne dochodzenie należności od członków zarządu wymaga nie tylko wykazania bezskuteczności egzekucji, ale również zachowania rygorystycznych terminów procesowych. Zbyt późne wystąpienie z pozwem przeciwko osobom zarządzającym spółką zamyka drogę do odzyskania środków z ich majątku prywatnego.
Wierzyciel korzysta z ułatwień dowodowych w procesie opartym na art. 299 KSH. Musi jedynie wykazać istnienie wierzytelności (np. wyrok przeciwko spółce) oraz bezskuteczność egzekucji. Prawo przyjmuje domniemanie winy członków zarządu za doprowadzenie do sytuacji, w której wierzyciel nie może odzyskać pieniędzy.
Kancelaria prawna specjalizująca się w sprawach gospodarczych może pomóc w skutecznym dochodzeniu należności od członków zarządu, począwszy od analizy sytuacji, poprzez uzyskanie niezbędnych dokumentów, aż po reprezentowanie wierzyciela w postępowaniu sądowym.
tags: #brak #majatku #w #spolce #zoo #a