Komornik Beata Rusin: Opinie na temat zmian w postępowaniu egzekucyjnym
Ministerstwo Sprawiedliwości proponuje nowelizację procedury cywilnej, która ma na celu usprawnienie postępowania egzekucyjnego poprzez wyeliminowanie zbędnych czynności wykonywanych przez komorników sądowych. Jedną z kluczowych zmian ma być zaprzestanie angażowania komorników do badania przedawnienia należności ubocznych, takich jak odsetki.
Zmiany te są długo oczekiwane przez środowisko komornicze. Resort sprawiedliwości liczy na przyjęcie projektu przez rząd w pierwszym kwartale 2021 roku. Głównym celem jest usprawnienie postępowania poprzez wyeliminowanie konieczności angażowania komorników do czynności, które nie są niezbędne, jak na przykład badanie przedawnienia należności ubocznych czy eliminowanie praktyki instrumentalnego składania wniosków o zawieszenie postępowania egzekucyjnego.
Kwestia badania przedawnienia przez komorników trafiła nawet do Trybunału Konstytucyjnego. Jednak w lipcu bieżącego roku Trybunał nie dopatrzył się niezgodności przepisów w tym zakresie z Konstytucją.
Komornik nie powinien zastępować sądu
Przepisy dotyczące oceny przedawnienia roszczenia zgłoszonego przez wierzyciela przez komornika zostały wprowadzone w ubiegłorocznej nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego. Przed tą nowelizacją, zgodnie z art. 804 k.p.c., organ egzekucyjny nie był uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Dłużnik, który chciał podnieść zarzut przedawnienia w postępowaniu egzekucyjnym, musiał wnieść tzw. powództwo przeciwegzekucyjne oparte na art. 840 par. 1 k.p.c. Komornik nie mógł samodzielnie rozstrzygać, czy świadczenie wynikające z wyroku jest już przedawnione.
Po nowelizacji, art. 804 par. 2 k.p.c. przyznaje komornikowi sądowemu kompetencję do rozstrzygnięcia o przedawnieniu roszczenia. Jak przyznaje rzecznik Krajowej Rady Komorniczej, Krzysztof Pietrzyk, budziło to od początku wątpliwości.
„O ile bez wątpienia jednoznaczne jest, czy dane roszczenie objęte tytułem wykonawczym jest przedawnione, o tyle istnieje duży problem w badaniu przedawnienia odsetek. Pojawiają się głosy, iż organy egzekucyjne nie powinny w ogóle zajmować się zagadnieniami dotyczącymi istnienia zobowiązania lub wysokości świadczenia wymienionego w tytule wykonawczym. Organy egzekucyjne nie powinny zastępować sądu” - mówi.
Dodaje również, że należy zastanowić się, czy komornik powinien badać przedawnienie roszczenia, czy też skupić się wyłącznie na badaniu przedawnienia samego tytułu wykonawczego. Powołuje się przy tym na opinie Rzecznika Praw Obywatelskich, który przystąpił do postępowania przed TK z pytaniem prawnym Sądu Rejonowego w O. dotyczącym tego rozwiązania. Sąd nabrał wątpliwości, czy przepis, który przyznaje komornikowi kompetencję do samodzielnej oceny przedawnienia roszczenia, nie pozostaje w sprzeczności z zasadą, że wymiar sprawiedliwości sprawują wyłącznie sądy.
RPO ocenił, że art. 804 par. 2 k.p.c. jest sprzeczny z art. 175 ust. 1 Konstytucji - właśnie dlatego, że upoważnia organ pozasądowy do oceny, czy roszczenie majątkowe wciąż istnieje. „Przy czym jest to roszczenie stwierdzone tytułem wykonawczym (zwykle: wyrokiem sądowym). Art. 175 ust. 1 Konstytucji zastrzega sprawowanie wymiaru sprawiedliwości dla sądów - tymczasem art. 804 par. 2 k.p.c. wyposaża w tę kompetencję komornika. Wydaje się więc, iż możemy się spodziewać zmian w tym zakresie” - dodaje Pietrzyk.
Postępowanie egzekucyjne - tytuł wykonawczy
Trudno oceniać przedawnienie bez akt sprawy
Beata Rusin, komornik przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Żoliborza, zwraca uwagę na jeszcze jedną kwestię. Podkreśla, że chodzi o badanie przez komornika kwestii materialnoprawnych, a nie tylko formalnoprawnych.
„Powiem szczerze, że to jest znaczne utrudnienie dla komornika, ponieważ komornik nie dysponuje aktami postępowania. Możemy uwzględniać i opierać się tylko na tym, co jest w tytule wykonawczym. Komornicy obawiali się, jak będzie to interpretowane i nawet MS wskazywało, że ma być to interpretacja zawężona, przy czym niestety z przepisu to bezpośrednio nie wynika” - mówi.
Dodaje, że w jej ocenie komornik jako organ egzekucyjny nie powinien badać kwestii przedawnienia, a jedynie skupiać się na kwestiach formalnych, czyli np. sprawdzić brzmienie tytułu wykonawczego pod kątem wystąpienia omyłek pisarskich, sprawdzić poprawność klauzuli wykonalności oraz zwracać uwagę na pieczęcie i podpisy. „Co ma w praktyce zapobiegać wprowadzeniu do obiegu prawnego podrobionych tytułów wykonawczych. My jesteśmy organem powołanym do tego, aby wyroki sądów wykonywać” - dodaje.
Sprawę podobnie oceniają też sędziowie. „Powierzenie komornikowi dokonywania oceny o charakterze materialnoprawnym mocno zmienia to, jak pojmowaliśmy postępowanie egzekucyjne” - mówił niedawno sędzia SO dr Zbigniew Woźniak. Dodawał, że prawo procesowe nie kreuje nowych praw prywatnych, tylko służy wykonaniu tych praw.
„Kwestia przedawnienia na tym etapie postępowania była uwzględniana tylko w trybie powództwa przeciwegzekucyjnego i tak powinno pozostać” - ocenił.
Jego zdaniem kodeks powinien kłaść nacisk na to, by dłużnik wiedział, że może się bronić w ten sposób, a nie zwalniać go z wszelkiej aktywności, nakładając obowiązki wyłącznie na wierzyciela i organy egzekucyjne. Niedoprecyzowana jest również kwestia tego, w jakich sprawach organy te będą badać z urzędu kwestie przedawnienia roszczeń. Z art. 117 par. 2 [1] k.c. wynikałoby, że robi się to tylko w sprawach dotyczących sporów z konsumentami. Jednak na gruncie przepisów procesowych nie jest to do końca jasne, bo nie wyłączono wprost obrotu profesjonalnego.
Zmiany w przepisach dotyczących roli komornika w postępowaniu egzekucyjnym budzą wiele dyskusji. Kluczowe jest znalezienie równowagi między usprawnieniem procedur a zapewnieniem ochrony prawnej wszystkim stronom postępowania.
tags: #komornik #beata #rusin #opinie